Khám phá Việt Nam và hơn thế nữa - Sài·gòn·eer

Bí mật đằng sau câu hẹn 'bữa nào cà phê'

2026-07-24T15:57:19+07:00

Thế giới người lớn mang đến cho tôi nhiều bất ngờ, điển hình là lời hứa: “Bữa nào cà phê.”

Ngày mới chập chững bước khỏi mái trường trung học, tôi vẫn tin câu ấy lắm. Dăm bữa nửa tháng lại nhắn bạn bè sắp xếp lịch hẹn. Chẳng ai nói với tôi rằng đến một độ tuổi nhất định, người ta sẽ mặc nhiên xem đó là một lời nói gió bay.

Đầu năm nhất, tôi làm quen với một cô bạn. Chúng tôi nói về trường cấp ba, rồi phát hiện có bạn chung từ hồi cấp một. Bàn đến những dự định tương lai, cả hai liên tục gật gù trước quan điểm của nhau. Đến lúc đứng dậy vào lớp, bạn nói: “Hôm nào cà phê nhen, mình dùng tài khoản này.” Tôi hào hứng lắm, hóa ra Trái Đất tròn thật, hóa ra cộng đồng của mình ở đây.

Vài hôm sau, tôi rủ bạn đi cà phê học bài, nhưng bạn bận. Tôi ngại nên không mời thêm lần thứ hai. Từ đó, chúng tôi chỉ thả tim cho nhau trên những trang mạng. Và tôi nhận ra đó là một cách rất duyên để kết thúc một câu chuyện.

Top 5 câu mời lơi tại Việt Nam. Top 1:

Tôi học khá nhanh. Những lần xã giao sau đó, tôi cũng bắt đầu nói “bữa nào” như mọi người. Danh sách những gương mặt xuất hiện trên mạng của tôi ngày một đa dạng. Đến năm hai, cô bạn năm nào bất ngờ nhắn tin: “Hôm bữa thất hẹn với bạn, ngại quá. Không biết mai bạn có rảnh không?”

Tôi hơi ngạc nhiên. Hai năm trôi qua rồi, còn gì để nói nhỉ? Tôi nhớ mang máng bạn đang thực tập ở một công ty nào đó. Dù sao thì cũng xem như gặp lại một người quen cũ. Hôm ấy, sau gần nửa tiếng cập nhật tình hình cuộc sống cho nhau, bạn mới vào chuyện chính. “À, công ty mình đang muốn mời nghệ sĩ này. Không biết bạn có thể kết nối giúp được không?”

Lúc đó tôi mới hiểu: “Bữa nào” cũng là một cách rất duyên để mở đầu một câu chuyện khác.

Qua thời gian, chúng ta đều trở thành những người bữa nào chuyên nghiệp.

Thời gian trôi, tôi dần trở thành một người “bữa nào” chuyên nghiệp. Và rồi tôi quay sang bênh vực kiểu giao tiếp này.

Có lẽ không phải người lớn thích thất hứa. Chỉ là càng trưởng thành, lịch trình của chúng ta càng chật kín bởi những việc có thời hạn, có trách nhiệm và có hậu quả nếu bỏ lỡ. Một cuộc cà phê đơn thuần vì tò mò hay thiện cảm thường khó chen vào giữa những khoảng trống ít ỏi còn lại. Vậy nên “bữa nào” xuất hiện như một lời ngỏ hơn là một lời hẹn. Nó không cam kết thời gian, cũng không tạo áp lực cho bất kỳ ai. Nếu có duyên thì gặp, còn không, cả hai đều có thể rời đi mà không mang cảm giác mắc nợ.

Bữa nào cà phê là bữa nào?

Nhưng điều thú vị là, dù bận rộn đến đâu, người ta vẫn muốn để lại một cánh cửa hé mở. Nói “bữa nào” nghĩa là thừa nhận rằng cuộc gặp này chưa đủ quan trọng để diễn ra ngay lúc này, nhưng vẫn còn điều gì đó để mong chờ. Đó là một dấu chấm lửng đặt giữa hai con người. Biết đâu vài năm nữa, khi cuộc đời rẽ sang một hướng khác, chúng ta lại có lý do để ngồi xuống cùng nhau. Biết đâu khi ấy, thứ từng chỉ là một cuộc trò chuyện xã giao sẽ trở thành một mối quan hệ thật sự. Hay nói thực tế hơn một chút, đó là cách người lớn giữ lại một sợi dây liên lạc cho tương lai.

Cuộc sống vốn lên xuống thất thường. Giữ một cánh cửa mở cũng chẳng mất gì đâu...

Vietnam Sound Library: Dự án lưu trữ ký ức và bản sắc Việt Nam bằng kho tàng âm thanh

2026-07-23T21:37:51+07:00

Cộc! Cộc! Cộc! Tiếng dao chan chát của chị bán vịt dội liên hồi trên mặt thớt gỗ dày cui. Cách đó chỉ vài xăng-ti-mét, một chiếc micro đang được chĩa sát vào để thu trọn âm thanh này.

“Với mình, nhiếp ảnh và thu âm thực ra rất giống nhau. Đều là cách ta níu giữ kỷ niệm, chỉ khác ở giác quan tiếp nhận. Mỗi lần nghe lại các đoạn băng cũ, mình như được quay ngược thời gian, trở về đúng khoảnh khắc đó, đắm mình trong bầu không khí đó và sống lại trải nghiệm đó một lần nữa,” Trần Đăng Khoa, người sáng lập dự án Vietnam Sound Library (Thư viện Âm thanh Việt Nam) chia sẻ. Lúc này, chúng tôi đang ngồi xì xụp tô bún vịt từ chính sạp hàng anh vừa thu âm ban nãy.

Bên tô bún đang ăn dở, Khoa say sưa nói về triết lý lưu trữ của mình. Âm thanh có sức mạnh vô hình, đủ sức đánh thức ký ức và khơi gợi niềm hoài niệm về những khoảnh khắc tưởng chừng đã rơi vào quên lãng. Thế nhưng, nếu thói quen chụp ảnh đã quá phổ biến, thì người ta lại hiếm khi nghĩ đến việc ghi lại một âm thanh cho đến khi nó vĩnh viễn biến mất. Khoa thì khác, anh luôn trăn trở xem mình nên lưu lại những gì và lên kế hoạch rất bài bản cho mỗi chuyến đi thực địa. Cứ đến một địa điểm mới, anh lại tự đặt ra hai câu hỏi. “Thứ nhất, đâu là nét đặc trưng nhất của âm thanh này? Nếu nhắm mắt lại và chỉ nghe thôi, liệu người ta có nhận ra ngay mình đang ở đâu không? Thứ hai, 30 hay 50 năm nữa, khi thế giới đổi thay, âm thanh nào của ngày hôm nay sẽ còn đọng lại ý nghĩa với thế hệ mai sau?”

Khoa thu âm không khí buổi sáng ở Chợ Bình Tây.

Saigoneer đã dành trọn một buổi sáng để theo chân Khoa đi thu âm. Điểm hẹn đầu tiên là Chợ Lớn (Chợ Bình Tây) vào lúc sáng sớm, khi các tiểu thương vừa mở sạp. Thấy một chiếc xe tải chở đồ đang tấp vào trước cổng chính, Khoa liền thốt lên: “Đoạn này đắt giá nè, tiếng người lao động!” Nói rồi, anh chạy đi tìm chỗ đứng phù hợp để thu lấy tiếng loảng xoảng, ồn ã của bàn ghế sắt đang được khuân vác, bày ra. Vài phút sau, chúng tôi lại thấy anh trên lầu hai của chợ, đang nhờ một tiểu thương kéo thử cánh cửa cuốn trước sạp. Khoa luôn dỏng tai nghe ngóng mọi thứ xung quanh. Thậm chí lúc đang ngồi ăn sáng, chuyện còn đang nói dở, anh sẵn sàng đứng phắt dậy vọt ra đường chỉ để thu tiếng rao của một cô bán chè vừa đi ngang qua.

Vẫn còn tràn đầy năng lượng, Khoa tiếp tục dẫn chúng tôi đi thăm vài ngôi chùa quanh đó. Tại đây, anh thu lại tiếng gieo quẻ xin xăm, tiếng chuyện trò rôm rả giữa một người bán vé số khiếm thị và khách đi lễ, tiếng chuông ngân vang cùng tiếng cầu kinh râm ran trong không khí.

Từ thuở nhỏ, Khoa đã có một sự gắn bó mật thiết với thế giới âm thanh. “Mỗi lần xem một bộ phim, hễ thấy xúc động hay nổi da gà, mình nhận ra phần lớn cảm xúc đều bắt nguồn từ âm thanh.” Niềm đam mê ấy dẫn dắt chàng trai Sài Gòn theo học ngành kỹ thuật âm thanh, sau đó làm công việc chỉnh sửa và hòa âm cho các dự án điện ảnh, quảng cáo (TVC) cùng nhiều sản phẩm thương mại khác.

Trong quá trình hành nghề, Khoa sẽ bắt gặp những cảnh phim đòi hỏi một âm thanh hoặc tiếng động đặc thù mà không một kho dữ liệu nào có sẵn. Đứng trước bài toán đó, các nghệ sĩ tiếng động (Foley artist) có thể tự sáng chế ra những âm thanh không có thật nhưng vẫn tạo được hiệu ứng cảm xúc mạnh mẽ, giúp câu chuyện càng thêm lôi cuốn. Dẫu vậy, vẫn có những lúc tính chân thực cần được ưu tiên tuyệt đối. Gặp phải tình huống như thế, Khoa quyết định xách máy lên đường, tự mình đi tìm và thu lại những âm thanh nguyên bản.

Chính nhu cầu lưu trữ và chia sẻ nguồn tư liệu thực tế này đã thôi thúc Khoa thành lập Vietnam Sound Library vào cuối năm 2024. Tính đến thời điểm hiện tại, kho lưu trữ đã thu thập được hơn 550 đoạn ghi âm, mang sứ mệnh đưa những âm thanh thường ngày của người Việt đến gần hơn với công chúng. Toàn bộ tệp âm thanh chất lượng cao (lossless) được tải lên nền tảng SoundCloud và phân loại thành từng thư mục rõ ràng như công viên, chợ, khu dân cư, quán ăn, tàu điện ngầm, hay thậm chí là âm thanh của một đám tang. Mở từng thư mục, người nghe sẽ tìm thấy những bản thu rất đa dạng, từ những phổ âm thanh bao quát đến những tiếng động rất cụ thể như tiếng trống trường buổi sáng, tiếng máy khoan cắt bê tông trên phố, hay tiếng đánh pickleball.

Kết thúc buổi sáng điền dã, chúng tôi theo Khoa về phòng thu. Tại đây, anh ngồi vào bàn làm việc, trước mặt là dàn máy tính nhiều màn hình cùng một màn chiếu cỡ lớn để bắt tay vào xử lý thành quả. Anh nghe lại các bản thu, tách lọc và loại bỏ tạp âm gây nhiễu, cắt đi những khoảng lặng rồi mới gắn thẻ và phân loại để đăng lên mạng. Khoa ví von công đoạn này với quá trình chỉnh sửa ảnh: mỗi nghệ sĩ âm thanh sẽ chọn một mức độ can thiệp khác nhau, việc gọt giũa nhiều hay ít đều phụ thuộc vào phong cách và chủ ý nghệ thuật của từng người

Để minh họa ứng dụng thực tiễn của các bản thu âm, Khoa mở cho chúng tôi xem một dự án phim điện ảnh mà anh đang đảm nhận khâu thiết kế âm thanh. Chẳng hạn như một phân cảnh diễn ra trong rừng, anh lồng ghép hàng loạt âm thanh từng thu tại Vườn quốc gia Cát Tiên vài tuần trước đó. Tiếng rừng rậm, tiếng dế kêu, tiếng chim hót, cả tiếng con muỗi đậu ngay trên mặt micro, cùng nhiều thứ tiếng động khác được đan cài vào nhau. Mục đích không phải để tái hiện chính xác không gian thực tế, mà là để tạo ra thứ âm thanh mà khán giả sẽ mường tượng trong đầu khi xem cảnh ấy.

Ban đầu, Khoa thành lập Vietnam Sound Library chỉ để phục vụ cho công việc. Thế nhưng, giá trị và ý nghĩa của dự án hoàn toàn thay đổi từ ngày anh gặp người bạn đời, chị Đinh Vũ Thu Thủy. Khoa chia sẻ: “Lúc đầu, mình chỉ định xây dựng một thư viện âm thanh để làm phim. Nhưng đến năm 2025, khi Thủy tham gia vào dự án, bạn ấy đã mang đến cho mình một góc nhìn hoàn toàn khác về âm thanh.”

Hầu như lúc nào Khoa và Thủy cũng nở nụ cười.

Nhớ lại chuyến đi thực địa đầu tiên cùng nhau, Thủy chia sẻ: “Lần đầu tiên mình tham gia thu tiếng là ở mấy khu chợ truyền thống. Lúc đó, mình mới nhận ra âm thanh không chỉ đơn thuần là dữ liệu, mà còn là phương tiện chứa đựng những câu chuyện văn hóa. Khoa cũng nghĩ như vậy. Tiếng rao ve chai, tiếng trống trường hay tiếng con nít chơi trò năm mươi... đều gắn liền với tuổi thơ của thế hệ 9x tụi mình... nhưng rất nhiều âm thanh trong số đó đang dần biến mất. Điều đó thúc giục hai đứa phải nhanh chóng ghi lại những âm thanh đời thường khi chúng vẫn còn tồn tại.”

Nhờ thiết bị thu âm nhỏ gọn, hai người luôn sẵn sàng lên đường bất cứ lúc nào.

Kể từ đó, Thủy luôn đồng hành cùng Khoa trong mọi chuyến đi. Cô tinh ý nhận ra những âm thanh có thể chẳng dùng ngay cho phim ảnh, nhưng đang lưu giữ nét văn hóa nào đó sắp mai một. Thủy cũng tự tay bấm máy ghi lại hình ảnh đi kèm từng đoạn băng để người nghe hình dung rõ bối cảnh thực tế, nhất là với những không gian họ chưa từng trực tiếp trải nghiệm. Khi trở về phòng thu, cô hỗ trợ đặt tên chi tiết cho các tệp âm thanh, chẳng hạn như ghi rõ đâu là tiếng cửa lùa đâu là tiếng cửa cuốn. Thủy còn cẩn thận bổ sung các chú thích như địa điểm, ngày và thời điểm cụ thể.. những thông tin văn hóa mà dân làm phim đôi khi bỏ qua vì với họ, một ghi chú chung chung là đã đủ.

Dự án cũng thay đổi cách Khoa và Thủy nhìn nhận thế giới xung quanh. Thủy chia sẻ: “Trước khi tham gia dự án, mình hiếm khi chú ý đến tiếng động xung quanh và thường coi đó là điều hiển nhiên. Mình nghe nhưng không thực sự lắng nghe. Giờ đây, mình học được cách sống chậm lại, lắng nghe kỹ hơn và để tâm đến những âm thanh nhỏ bé từng bị bỏ qua. Nhờ vậy, mình nhận ra âm thanh chứa đựng nhiều điều hơn chúng ta nghĩ. Nó lưu giữ những câu chuyện về môi trường, văn hóa và ký ức con người. Thư viện dạy mình cách thấu hiểu không gian xung quanh qua việc lắng nghe.”

Về phần Khoa, dù làm nghề lâu năm, anh chưa từng nghĩ những chuyến đi thực tế có thể mang đến cảm giác bình yên như vậy. “Một điều làm mình bất ngờ khi đi thu là lúc mình hoàn toàn tập trung lắng nghe. Mình thấy kết nối với hiện tại hơn. Mọi thứ tự nhiên sống động hẳn lên. Lúc đó mình mới nhận ra, trước giờ mình hay chìm trong suy nghĩ riêng mà quên mất việc cảm nhận những gì đang diễn ra trước mắt.”

Tình yêu dành cho việc thu âm giúp hai người tác nghiệp mượt mà hơn. Thấy họ làm việc vừa vui vẻ vừa chân thành, người dân trong chợ, ở sân trường hay quán ăn cũng bớt e ngại. Theo Thủy, sự cởi mở ấy là điều quý giá, bởi suy cho cùng, tiếng nói của con người mới là thứ thể hiện bản sắc văn hóa rõ nét nhất. Những tiếng rao hàng (mà Khoa ví như tiếng hát) chính là điều Thủy thích nhất: “Chỉ cần nghe qua vài tiếng rao là cảm nhận được ngay bầu không khí đặc trưng của chợ Việt. Mỗi người bán lại có một cách rao, một nhịp điệu và chất giọng riêng, tất cả hòa quyện để tạo nên linh hồn của khu chợ.”

"Mình ước gì có thể thu lại được tiếng của mấy trò chơi dân gian," Khoa nói. "Mỗi thế hệ đều có một âm thanh riêng. Ví dụ, các cụ già nói chuyện bây giờ rất khác so với thế hệ các cụ 30 năm trước; từ cách nói, chủ đề, cho đến cả âm lượng cũng khác."

Không chỉ mang giá trị lưu trữ, những âm thanh từ quá khứ vẫn có sức lay động mạnh mẽ ở hiện tại. Khoa kể lại: “Có hôm, tụi mình nhận được tin nhắn từ một bạn du học sinh: ‘Em đang đi học xa, nghe mấy âm thanh này nhớ nhà quá. Cảm ơn anh nha.’ Tin nhắn đó làm tụi mình xúc động lắm, vì lúc ấy nhận ra dự án không chỉ cất giữ âm thanh mà còn giúp mọi người tìm lại ký ức và cảm xúc của chính mình.”

Nhưng dù có giá trị lớn đến đâu, công việc này cũng vấp phải giới hạn về nguồn lực. Chưa kể đến các vùng miền khác trên cả nước, chỉ riêng Sài Gòn thôi là đã có quá nhiều tiếng động mà hai người không tài nào thu hết. Khoa cho biết: “Một người là không bao giờ đủ, bởi vấn đề không nằm ở kỹ thuật mà ở trải nghiệm sống. Người sinh ra ở miền Bắc hay người lớn lên ở vùng biển, miền núi sẽ thấu hiểu quê hương họ hơn mình và biết chính xác những gì cần ghi lại.”

Hiện tại, Khoa và Thủy không đặt nặng câu chuyện làm truyền thông hay xây dựng thương hiệu để thu hút thêm người tham gia, lại càng không nghĩ đến việc thương mại hóa thư viện. Thay vào đó, họ tìm thấy niềm vui trong việc theo đuổi và bảo tồn những âm thanh quan trọng của thành phố. Nếu những nỗ lực ấy giúp một người con xa xứ tìm lại ký ức tuổi thơ hay mang lại tính chân thực cho một tác phẩm điện ảnh, thì điều đó đã là phần thưởng xứng đáng. Và trong hành trình ấy, hy vọng họ cũng kịp ghi lại những tiếng cười khúc khích của chính mình, bởi đó nay cũng đã trở thành một phần trong lịch sử âm thanh của Sài Gòn.

Review: Game kinh dị 'Tai Ương' là cơn ác mộng mang đậm chất văn hóa Việt

2026-07-21T15:00:00+07:00

Thiên tai, bệnh tật, khốn nạn, đổ vỡ, thương vong: khi một gia đình bị bủa vây cùng lúc bởi nhiều chuyện không may, người ta hay nói rằng tai ương đã ập đến rồi đó. Tai Ương (The Scourge) cũng chính là cái tên rất kêu của tựa game kinh dị vừa ra mắt phần cuối cùng, gây được tiếng vang trong cả cộng đồng game thủ quốc nội và quốc ngoại, nhờ kịch bản đầy đặn, bầu không khí rùng rợn, và cả bối cảnh được nhào nặn kĩ lưỡng.

Tai Ương có lẽ là một khái niệm rất hợp để đặt tên cho game, vốn cũng bắt đầu từ hành trình giải đáp bí ẩn đằng sau hiện tượng trùng tang của gia đình cậu sinh viên Lê Đặng Nhật Huy, nhân vật chính của game. Bước vào mở màn, người chơi ngay lập tức nhập vai Huy, thành viên duy nhất còn sống sót trong gia đình, đứng giữa đám tang của cả hai bậc phụ mẫu, ông Nhật và bà Loan. Trong một góc nhỏ là chiếc bàn thờ khiêm tốn của bé Huyên, em gái của Huy, đã mất trước đó không lâu. Dẫu gian phòng ngập tràn ánh nắng sớm, khung cảnh tang tóc, trống vắng không khỏi làm ta cảm thấy ngột ngạt.

Đám tang kép của ba mẹ Huy mở đầu game.

Giữa cảnh tang tóc, người chơi bước về phía bàn thờ đơn sơ, nhìn hai tấm ảnh thờ ba mẹ, rồi gập người vái lạy. Nhắm mắt, mở mắt, nhắm mắt, mở mắt, và rồi giật mình khi thấy ngay bên cạnh tấm hình của Huyên là cơ thể đầy máu của em. Ta tự hỏi liệu có uẩn khúc gì sau cái chết tức tưởi của Huyên không. Không lâu sau, ta cũng rời xa căn nhà đau thương ấy. Sống trong căn phòng trọ ọp ẹp, ta bắt đầu tìm hiểu cách đi vào thế giới mộng tưởng (lucid dream) theo hướng dẫn của một bà đồng lập dị, để lật giở lại từng trang của một bi kịch gia đình.

Khi hiện thực trở nên ám muội

Chương đầu tiên của Tai Ương mở màn theo lối mòn thường gặp với người hâm mộ thể loại kinh dị, dù là game hay điện ảnh: một cuộc chạm trán với thế lực siêu nhiên nào đó thúc đẩy nhân vật chính đi tìm câu trả lời, và rồi từ từ nhận ra rằng không phải bí mật nào cũng nên bị đào bới ra. Dẫu thế, nhà sản xuất game Rare Reversee Gaming và Beaztek Studio đã thành công trong việc nâng mở đầu có phần tầm thường này lên một tầm cao mới nhờ bối cảnh vừa cuốn hút vừa đặc sệt chất Việt.

Bối cảnh lấy cảm hứng từ những căn chung cư cũ ở Sài Gòn vào thập niên 90.

Tai Ương đã đem lại một phiên bản Việt Nam trong game ấn tượng nhất từ trước tới giờ trong lịch sử phát triển game. Mỗi khung cảnh lên hình với độ chi tiết đáng khen, như phần nội thất trong căn chung cư cũ nơi Huy ra đời vào thập niên 90; các dãy hành lang u tối, xập xệ trong tòa nhà cũ; và nhất là thế giới mộng tưởng, nhơ nhớp mà người chơi phải lần mò xuyên suốt chương cuối cùng của game. Đối với những bộ môn nghệ thuật khác như văn học hay điện ảnh, bất kỳ nỗ lực thể hiện đời sống, văn hóa Việt một cách chân thật nhất đều đáng khen, nhưng đối với tôi, trong trải nghiệm game kinh dị, làm càng giống thật càng khiến tôi rợn da gà, có lẽ đây cũng là một thành công của đội ngũ thiết kế.

Ngày xưa, nhà ai có chiếc Honda Cub mới coong là rất có của ăn của để.

Bối cảnh trong Tai Ương quen thuộc đến mức đáng sợ: không người chơi nào lớn lên trong giai đoạn này không nhận ra ngay được ít nhất vài điểm tương đồng giữa căn nhà trong game và tuổi thơ của chính mình. Đây là hành lang le lói ánh đèn giống góc ngày xưa hay chơi Năm Mười với đám con nít hàng xóm. Kìa, chiếc kệ màu véc-ni nâu sồng hồi đó treo giấy khen và trưng đồ chơi. Giữa gian thờ, khay đựng nải chuối xanh chễm chệ giữa bài vị và khung hình ông bà. Ủa, hình như tròng đen trong hình mới nhúc nhích?

Phòng khách được bày biện với nhiều thứ rất quen thuộc.

Nhìn chung, những câu đố trong Tai Ương không quá phức tạp, độ khó ở đây đến chủ yếu từ việc game có rất ít hướng dẫn, nên người chơi dùng phần lớn thời gian để lục lọi, xem xét từng xó xỉnh để tìm manh mối và gợi ý, chưa kể “chết đi sống lại” cũng kha kha lần dưới tay phe phản diện.

Tuy nhiên, quá trình trinh thám này không gây chán hay mệt, rất thích hợp với người chơi nào đủ siêng và thích tìm tòi, lùng sục khi chơi game: mỗi màn chơi đều chứa đựng một kho tàng thông tin về câu chuyện đằng sau mạch game và cả thế giới huyền hoặc trong game. Những mảnh ghép này đến từ đa dạng nguồn: kỷ vật gia đình, báo cũ, thư từ viết tay, ảnh kỉ niệm, và cả một chương trình kể chuyện đêm khuya khá rùng rợn. Cùng Huy khám phá sự tích gia đình mình, người chơi cũng sẽ vỡ ra được nhiều điều động trời nấp sau những sinh hoạt thường ngày và ký ức xưa cũ.

Gia đình lục đục này có rất nhiều bí mật để người chơi bật mở.

Lần chơi đầu tiên của tôi có rất nhiều những giây phút “vỡ òa” như thế. Ví dụ dễ thấy nhất đối với cư dân Sài Gòn lớn lên trong thập niên 90 là tòa chung cư ma ám trong game cũng có thật ngoài đời và có nhiều điểm tương đồng với Khách sạn President cũ tọa lạc tại số 727 Trần Hưng Đạo; tiếc thay hiện nay phiên bản đời thực đã không còn nữa vì đã bị san bằng cách đây vài năm. Ngoài ra, nếu thật sự ngồi lại nghiên cứu kỹ hơn xấp thư từ thu thập được trong game, ta cũng dễ dàng suy đoán ra được nhiều điều khuất tất, như nòi giống thật của Huy, hay chuyện léng phéng của ông Nhật.

Tựu trung, mạch truyện và lịch sử dày dặn, sâu sắc là những điểm sáng nhất trong game, khiến cho trải nghiệm tìm lòi, khám phá Tai Ương rất “đã” và cuốn hút. Ngược lại, tương tác vật lý, control, và animation đôi lúc gây thất vọng. Chuyển động nhân vật có phần đơ cứng, và đôi chỗ rất khó điều khiển Huy, một điểm yếu khiến tôi bực mình, vì đây là một game đòi hỏi người chơi phải sống sót trong nhiều tình huống cấp bách, như bị ác ma truy đuổi.

Giữa ác mộng là căn tính Việt, từ cái đẹp đến cái xấu xí

Khi Saigoneer viết bài về Việt Nam, chúng tôi luôn bị thôi thúc bởi một tôn chỉ tôn vinh văn hóa Việt và tất cả những khía cạnh giàu đẹp, thú vị, ấm áp nhất. Thật ra đây là một kim chỉ nam rất dễ thực hiện, vì văn hóa nước ta rất xứng đáng được trân trọng. Nước ta có đời sống tâm linh, tinh thần sâu sắc, thấm nhuần lòng kính trọng đối với các đấng tối cao linh thiêng, được thể hiện rõ trong văn hóa thờ ông bà, đa thần, những tín ngưỡng như Đạo Mẫu, và hằng hà sa số các đền, chùa trên cả nước. Ngoài ra, gia đình Việt rất khăng khít, không ngại đỡ đần nhau khi hoạn nạn. Mở rộng ra, xã hội Việt Nam cũng sở hữu tính cộng đồng cao, và bất kỳ ai, từ hàng xóm láng giềng đến người qua đường, hay thậm chí người lạ trên mạng cũng có thể chìa tay ra giúp nhau khi cần.

Thế giới tâm linh luôn đóng vai trò quan trọng trong văn hóa Việt xưa và nay.

Cả ba đức tính này đều rất tích cực, nhưng nhiều khi trong lúc ta mãi tôn vinh chúng, ta dễ quên rằng đó cũng có thể biến tướng trở thành gánh nặng, hay tệ hơn là tác nhân gây ra đau thương. Sa đà quá trớn vào thế giới tâm linh có thể dẫn đến mê tín dị đoan, kéo con người tách biệt khỏi thế giới thực. Gia đình càng khăng khít, bền chặt cũng có nghĩa rằng những sang chấn liên thế hệ và bạo lực gia đình càng khó thoát ra hơn. Và cuối cùng, một xã hội luôn chăm chăm xét nét cá nhân khiến những ai trót để tâm đến việc “người ta cười cho” lâm vào áp lực phải giữ thể diện.

Nghi thức ma ám trong game diễn ra trong ngôi đền lấy cảm hứng từ Chùa Thầy, Hà Nội.

Tấn bi kịch trong Tai Ương là ví dụ rùng rợn thể hiện cách những bản ngã cay nghiệt ấy của văn hóa Việt có thể đẩy một gia đình từng hạnh phúc đến đường cùng. Đương nhiên, hệ quả trong game bi đát hơn nhiều so với đời thực, được khuếch đại lên nhiều lần vì tác động của một thực thể ma giáo, nhưng những hành vi độc hại trong gia đình Huy là khuôn mẫu ta có thể dễ dàng gặp phải trong đời sống hàng ngày, đôi khi ngay trong chính căn nhà mình đang sống.

Vì quá khát con sau hơn một thập kỷ hiếm muộn, ông Nhật và bà Loan đã mời thầy pháp đến thực hiện nghi thức tà giáo để khiến bà cấn bầu, rồi sinh ra Huy; nhiều chi tiết trong game ngầm cho thấy rằng bà đã bị thầy pháp xâm hại. Dẫu vậy, bà Loan giữ ký ức đau thương ấy mà không dám nói ra vì sợ người đời dị nghị. Vài năm sau, bà lại có thai thuận tự nhiên và sinh ra bé Huyên, nhưng cả hai đều thể hiện rõ thái độ trọng nam khinh nữ. Huy đòi gì, họ cũng cố gắng đáp ứng cho được, ngay cả khi đòi hỏi ấy làm Huyên bị thiệt hơn — như cách bà Loan cắt phăng mái tóc dài của Huyên để mua giày mới cho Huy, hay Huyên bị ép nghỉ học khi gia đình túng thiếu, để ông bà tập trung lo cho Huy.

Những con rối nước là vật tượng trưng cho người trong cảnh trong thế giới mộng tưởng.

Qua mỗi ký ức gia đình, giai đoạn khốn cùng, và cả mất mát mà Huy và người chơi chứng kiến suốt các màn chơi, Tai Ương từ từ hé mở bức tranh toàn cảnh về một gia đình đầy nứt vỡ, bị xiềng xích bởi nhiều định kiến xã hội và gông cùm giai cấp. Một trong những hình ảnh ẩn dụ mà đội ngũ làm game sử dụng khiến tôi rất tâm đắc là cách họ dùng hình ảnh con rối nước để tượng trưng cho các thành viên gia đình trong màn chơi ở thế giới trong mộng. Một mặt, đây là cách cài cắm có chủ đích nét văn hóa Việt trong bối cảnh game. Mặt khác, đó cũng là cách trò chơi phê phán hiện thực xã hội trong giai đoạn đó: con người cũng như con rối, bị thao túng bởi những sợi dây vô hình, không tài nào vùng vẫy thoát ra khỏi bể khổ.

Câu chuyện trung tâm của Tai Ương không quá lạ lẫm, nhưng không có nghĩa rằng trải nghiệm trong game nhẹ nhàng. Nhịp độ dồn dập, nhiều khi mông lung giữa lằn ranh sinh tử, khiến người chơi khó có thời gian thư thả để thật sự chiêm ngưỡng, nghiền ngẫm bối cảnh và mạch truyện. Thứ mà Tai Ương thật sự thành công đem đến cho người chơi, có lẽ là cảm giác hỗn độn trong lòng một khi nỗi sợ đã nguôi ngoai: một chút suy tư, một chút hy vọng, một chút hoài niệm, và cả chút tiếc nuối nữa.

Bên trong làng nghề bánh đa nem Thổ Hà

2026-07-19T18:23:42+07:00

Chỉ vài giờ sau khi mặt trời mọc, không khí ở ngôi làng nhỏ Thổ Hà (tỉnh Bắc Giang cũ) đã trở nên vô cùng nhộn nhịp. Các con hẻm dần biến thành những “đường hầm” phơi bánh đa nem tuyệt đẹp, còn dọc những lối đi, các bà các cô đang thoăn thoắt nướng bánh đa trên bếp lửa đỏ rực.

Khắp các ngõ ngách uốn lượn quanh làng là những phên tre trải dài tít tắp. Trên mỗi phên là những mẻ bánh đa nem mỏng tang, trắng ngần, vừa được tráng thủ công từ 5 giờ sáng.

Tận dụng những ngày nắng đẹp, người dân mang hàng ngàn phên bánh ra phơi dọc các lối đi. Phên bánh được dựng cao hai bên ngõ, đón ánh nắng mai chiếu xuyên qua từng lớp bánh mỏng, tạo nên những mảng sáng mờ ảo, trắng tươm đẹp mắt.

Ngõ hẻm ngập tràn những phên bánh đa đang phơi nắng.

Thưởng thức những chiếc bánh đa nem, thực khách ít ai thấu hết được nỗi nhọc nhằn của quá trình làm nên chúng. Quanh năm suốt tháng, người dân ở ngôi làng cổ ven đô hì hụi bên bếp lò từ sớm tờ mờ để kịp tráng cho ra nhiều mẻ bánh nhất có thể trong ngày.

Những năm gần đây, Thổ Hà nổi tiếng nhờ nghề làm bánh đa truyền thống cùng lối kiến trúc cổ kính, nhưng trước kia nơi đây từng là một làng gốm trứ danh. Dấu ấn ấy vẫn còn hiện diện trên những bức tường làng vững chãi, được dựng lên từ những mảnh gốm nung hay phế phẩm của nghề gốm xưa.

Mang phên ra nắng để phơi.

Do không có đất canh tác nông nghiệp, người làng Thổ Hà thuở xưa mưu sinh chủ yếu nhờ giao thương trên cửa ngõ sông cùng các nghề truyền thống khác. Từ năm 1990, nguồn đất sét bãi bồi ven sông vơi dần, các hộ gia đình trong làng cùng dần từ bỏ nghề gốm. Kể từ đó, nghề tráng bánh đa nem lên ngôi, thay thế nghề gốm và trở thành sinh kế chính nuôi sống cả ngôi làng.

Những phên tre dựng cao hai bên ngõ, tạo thành những “đường hầm” xuyên thấu.

Hàng trăm phên bánh xếp trải dài, phủ kín mọi lối đi trong làng.

Những chiếc tiểu sành (vốn được dùng để đựng hài cốt) lại được tận dụng làm gạch xây tường.

Người phụ nữ thoăn thoắt quạt nướng bánh đa trên bếp than hồng rực.

Không gian trong nhà cũng chật kín những phên bánh đa đang phơi khô.

Chiếc chổi chít tạm thời được nghỉ ngơi một góc bên hiên nhà.

Công đoạn chuẩn bị thu gom bánh sau khi phơi.

Nhẹ nhàng bóc tách từng lớp bánh đa nem mỏng manh khỏi lưới phên tre.

Người đàn ông vác những phên bánh len lỏi qua các con ngõ chật hẹp của làng.

Ánh nắng ban mai xuyên qua phên tre, hắt những vệt bóng đổ lên bức tường rêu phong cổ kính.

Người dân vận chuyển những chồng bánh đa cao ngất ngưởng.

Hai cha con rảo bước dưới vòm cổng làng.

Gái Nhảy và một hình dung về Sài Gòn từ những thân phận bên lề

2026-07-15T16:24:19+07:00

Tôi tình cờ gặp lại Gái Nhảy vào một đêm mất ngủ. Từ bản phim VHS giật nhiễu trên YouTube, tôi rơi thẳng vào hố sâu của dòng phim thương mại Việt đầu những năm 2000, đặc biệt là thế giới điện ảnh của Lê Hoàng.

Ra mắt năm 2003, Gái Nhảy là một nồi lẩu thập cẩm của tất cả những gì câu khách nhất thời bấy giờ: mại dâm, ma túy, tình dục và một dàn diễn viên trẻ đẹp. Từ đường Đồng Khởi dưới ánh ban mai và hội nghị phòng chống HIV/AIDS, bộ phim ném tôi thẳng vào thế giới của những con beat techno dồn dập, ánh đèn hồng tím chói lóa và những thân thể co giật trên sàn nhảy. Ngay từ những phút đầu tiên, Gái Nhảy đã khiến tôi cảm giác như đang xem hai bộ phim khác nhau: nửa muốn dạy đời, nửa muốn níu giữ sự chú ý của khán giả.

Từ đường Đồng Khởi dưới ánh ban mai, bộ phim ném người xem thẳng vào thế giới chói lóa trên sàn nhảy. Nguồn ảnh: Gái Nhảy (2003), đạo diễn Lê Hoàng. Hãng phim Giải Phóng.

Câu chuyện của Gái Nhảy bắt đầu với một nữ nhà báo đang thực hiện phóng sự về đời sống vũ trường Sài Gòn. Tôi tưởng sắp được xem một cuộc điều tra nghiêm túc lắm. Thế rồi cô ấy biến mất khỏi tâm trí tôi sau vài cảnh phim, nhường spotlight cho hai cô gái làng chơi xinh đẹp: Hạnh (Minh Thư) và Hoa (NSƯT Mỹ Duyên). Một người thực dụng nhưng yếu mềm, một người nổi loạn đến mức tự hủy. Tuy tính cách trái ngược, cả hai đều đi đến kết cục tang thương. Dù sao thì đây vốn là phim tuyên truyền về HIV/AIDS và hậu quả của lối sống “chơi bời” mà.

Thế nhưng, tôi vẫn đau đáu muốn viết về bộ phim. Vì đằng sau lớp vỏ hào nhoáng và hỗn độn ấy, tôi thấy một bộ phim rất queer, mà sau hơn hai mươi năm, hiếm ai gọi thẳng nó là queer. Dĩ nhiên, tôi không dùng từ này theo nghĩa hẹp để chỉ sự hiện diện của các nhân vật LGBTQ+ trên màn ảnh. Theo một cách hiểu rộng hơn, queer bao gồm tất cả những cách tồn tại nằm ngoài các chuẩn mực xã hội, dùng để chỉ những con người luôn phải tự định nghĩa mình giữa vô vàn áp lực về giới, dục tính, đạo đức và giai cấp. Và với tôi, thế giới của Gái Nhảy cũng được tạo nên từ những thân phận như thế.

Bài học đầu tiên của Má Mì

Phân cảnh tôi nhớ nhất trong Gái Nhảy là lúc hai nữ chính Hạnh và Hoa, cùng một cô gái khác không rõ tên, tập diễn bài ‘Anh thì không,’ phiên bản Việt hóa của tình khúc Pháp kinh điển ‘Toi Jamais.’ Ba vũ nữ mặc jupe ngắn, đội mũ rộng vành, tay cầm những chiếc mặt nạ lấp lánh, hiện lên như ba nàng lính ngự lâm. Máy quay chậm rãi lướt qua những đôi chân dài trong giày cao gót, rồi ngước lên từ những góc thấp, khiến vẻ đẹp thân thể của các cô gái được phóng đại, biến họ trở thành những tượng đài của một dạng nữ tính xa hoa, cường điệu.

Hạnh (phải) và Hoa (trái) trong phân cảnh tập biểu diễn ‘Anh thì không.’ Nguồn ảnh: Gái Nhảy (2003), đạo diễn Lê Hoàng. Hãng phim Giải Phóng.

Rồi Má Mì (Anh Vũ) bước vào, chỉnh đốn từng động tác của các vũ nữ và bắt đầu “thị phạm” những cú lắc hông điệu nghệ. Có một nghịch lý thú vị trong phân cảnh này: người thành thạo nhất trong nghệ thuật quyến rũ đàn ông không phải là Hạnh hay Hoa, mà chính là Má Mì, một người đàn ông đồng tính.

Thoạt tiên, tôi nghĩ đây chỉ là một màn nhạc kịch ngẫu hứng được chèn vào cho vui. Nhưng khi quan sát đủ lâu, tôi cảm giác Gái Nhảy đang chạm tới một thứ rất gần với một màn trình diễn drag đương đại. Dưới ánh đèn, các cô gái là những ngôi sao sân khấu, còn Má Mì là biên đạo của những khát khao. Chẳng ai bận tâm rằng ngoài kia, xã hội vẫn nhìn họ bằng ánh mắt dè bỉu và khinh miệt. Vì thế, những chiếc mặt nạ trên tay các cô gái mang một sức nặng kỳ lạ, như nhắc nhở rằng mọi thứ đều là trình diễn.

Cũng chính ở đây, tính queer của Gái Nhảy không chỉ nằm ở sự có mặt của một nhân vật đồng tính, mà còn thấm vào chính ngôn ngữ thẩm mỹ của bộ phim. Nhà phê bình văn hóa Susan Sontag từng gọi đó là camp: gu thẩm mỹ của những gì giả tạo, cường điệu và “quá đà.” Với nhiều người trong cộng đồng queer, sự thái quá ấy cũng là cách làm bản thân trở nên hữu hình trong một thế giới luôn muốn họ biến mất.

Hạnh và Hoa đại diện cho hai kiểu nữ tính ngoài chuẩn mực truyền thống. Nguồn ảnh: Gái Nhảy (2003), đạo diễn Lê Hoàng. Hãng phim Giải Phóng.

Nếu thế giới của Gái Nhảy là một sàn diễn lớn, thì mỗi nhân vật đều quay cuồng trong những cuộc nhập vai và thoát vai liên tục, như những con tắc kè hoa giữa vườn đêm Sài Gòn, đang cố tìm một diện mạo đủ lấp lánh để chống chọi với thực tại.

Hạnh mang dáng dấp của một cô gái miền sông nước đã phiêu bạt quá lâu để còn tin vào chồng con hay một mái nhà cố định. Nhưng trong khoảnh khắc cô ngỡ mình đã tìm thấy một bến đỗ, lớp vỏ bất cần ấy bỗng rạn nứt, để lộ một bản ngã mong manh và khao khát được yêu thương. Trong khi đó, Hoa chống trả lại mọi kỳ vọng của gia đình bằng thuốc lá, rượu mạnh, ma túy và những cuộc vui thâu đêm. Cô luôn xuất hiện với vẻ ngông nghênh của một kẻ bất khả chiến bại. Nhưng đến khi cơn thèm thuốc kéo tới, sự ngang tàng ấy bỗng tan biến, để lộ một đứa trẻ đáng thương đang vòi vĩnh thứ kẹo mà nó biết rõ sẽ làm mình đau.

Hạnh và Hoa cho thấy hai kiểu nữ tính nằm ngoài chuẩn mực truyền thống về sự đoan trang và thuần khiết của người phụ nữ. Họ dựa vào phấn mắt, nước hoa rẻ tiền, váy áo lồng lộn và sự hào nhoáng của đời sống về đêm để chắp vá nên một cuộc đời có vẻ cao sang hơn và đáng sống hơn.

Má Mì là một trong những nhân vật queer đầu tiên xuất hiện trên màn ảnh Việt. Nguồn ảnh: Gái Nhảy (2003), đạo diễn Lê Hoàng. Hãng phim Giải Phóng.

Nhưng nhân vật queer rõ ràng nhất trong Gái Nhảy chính là Má Mì. Dĩ nhiên, nhìn từ hôm nay, đây không phải một hình tượng hoàn hảo. Là một trong những nhân vật LGBTQ+ xuất hiện sớm nhất trên màn ảnh Việt, Má Mì vẫn được xây dựng theo những khuôn mẫu quen thuộc dành cho người đồng tính: đanh đá, lả lơi, hiện lên như một mảng miếng gây cười cho khán giả dị tính. Nhưng điều đó không khiến Má Mì trở nên kém thú vị hơn trong mắt tôi. Ngược lại, chính một nhân vật bị nhào nặn bởi định kiến lại vẫn có thể lưu giữ những dấu vết rất thật của đời sống queer trong một giai đoạn lịch sử cụ thể.

Trong cuộc phỏng vấn với VnExpress, Lê Hoàng cho biết đã xây dựng Má Mì dựa trên thực tế đời sống của những người quản lý là đồng tính nam tại các tụ điểm ăn chơi Sài Gòn đầu thập niên 2000. Họ được những người chủ tin tưởng vì khéo léo, biết điều và ít thiên vị các cô gái hơn đàn ông dị tính. Chi tiết này đã mở ra cho tôi một góc nhìn khác: trước khi được xã hội đón nhận hơn như hiện nay, rất nhiều người thuộc cộng đồng LGBTQ+ đã phải vật lộn mưu sinh ở những nơi nhộn nhạo và lắm cạm bẫy. Vì thế ở Má Mì, đằng sau những màn tung hứng và nét tính cách có phần rập khuôn, tôi thấy một “cựu binh” queer Sài Gòn, mang những vết sẹo của một thế hệ đã quá quen với việc sống trong bóng tối.

Nút thắt trong mối quan hệ “cộng sinh” giữa Má Mì và các vũ nữ là bạo lực và lạm dụng. Nguồn ảnh: Gái Nhảy (2003), đạo diễn Lê Hoàng. Hãng phim Giải Phóng.

Điều khiến tôi chú ý hơn cả là cách Gái Nhảy đặt người đồng tính nam và những cô gái mại dâm cạnh nhau như những đồng minh bất đắc dĩ. Họ khác nhau về giới tính và xuất thân, nhưng đều phải cố sinh tồn trong một thế giới về đêm khắc nghiệt, cùng đối mặt với hiểm họa mà bộ phim nhắc đi nhắc lại từ đầu đến cuối: HIV/AIDS. Có lẽ chính vì vậy mà giữa họ tồn tại một điều gì đó rất gần với tình thân, được hình thành từ sự nương tựa lẫn nhau giữa hai cộng đồng bên lề.

Thế nhưng, cái hay của Gái Nhảy là nó không tái hiện mối quan hệ đó mà thiếu đi những phần gai góc. Nếu họ có thể dựa vào nhau để sinh tồn, thì họ cũng có thể tự vùi nhau trong vòng xoáy nghiện ngập và bạo lực. Hoa luôn gọi người quản lý của mình bằng hai tiếng “Má ơi” rất tự nhiên. Nhưng cũng chính Má Mì là người nuôi dưỡng sự lệ thuộc của cô vào ma túy. Ngược lại, Hạnh luôn giữ một khoảng cách dè chừng hơn. Cô đủ từng trải để nhận ra sự thao túng và kiểm soát đằng sau những cử chỉ chăm sóc của Má Mì, và sự ngờ vực ấy cuối cùng bùng nổ thành một trận cãi vã kịch tính.

Vốn là phim tuyên truyền về HIV/AIDS và hậu quả của lối sống “chơi bời,” Gái Nhảy không cho ai cái kết có hậu. Nguồn ảnh: Gái Nhảy (2003), đạo diễn Lê Hoàng. Hãng phim Giải Phóng.

Đỉnh điểm xung đột là lúc Má Mì thốt lên: “Nếu không có tao, tụi bây chỉ đứng dưới gốc cây, chứ không phải nơi sang trọng thế này.” Nghe có vẻ chỉ là lời nói hợm hĩnh của kẻ nắm thế thượng phong, nhưng tôi nghĩ câu nói ấy đã gột tả được hiện thực đắng cay. Chẳng lâu sau tuyên bố ấy, phim chuyển sang cảnh Hạnh trèo lên một con thuyền trôi dạt trong đêm sau khi tự ý rời khỏi vòng tay bảo hộ của Má Mì. Thế rồi, ảo tưởng về sự tự chủ nhanh chóng tan rã; cuộc hẹn với hai ông khách Tây biến thành một vụ cưỡng bức tập thể. Hạnh không còn lựa chọn nào khác ngoài nhảy xuống sông để tự cứu lấy mình.

Điều ám ảnh tôi sau khi bộ phim kết thúc là hình ảnh Hạnh bơi trên sông Sài Gòn. Son phấn và ánh nhũ đã rửa trôi, chỉ còn thân thể nhỏ bé, trần trụi đang ngụp lặn giữa dòng nước xiết. Xa xa, ánh đèn thành phố vẫn phản chiếu trên mặt nước. Những con tàu du lịch sang trọng hờ hững lướt qua như thể cô chỉ là một phần của màn đêm. Có bao nhiêu đời sống queer ngoài kia cũng là một phận “gái nhảy,” mãi lênh đênh bên bờ mép của sự hiện diện và biến mất?

Một hình dung khác về Sài Gòn

Sau nhiều lần xem lại và viết về Gái Nhảy, điều khiến tôi xúc động hơn là bộ phim đã cho tôi thấy một lịch sử queer của Sài Gòn mà tôi không biết mình đã đánh mất. Đó không chỉ là câu chuyện của bi kịch và những cuộc lưu đày, mà còn là niềm vui được hóa thân và sống rực rỡ, dù chỉ trong khoảnh khắc.

Chính từ ấy, một Sài Gòn khác dần hiện ra trong hình dung của tôi. Một thành phố vừa bước vào thời kỳ hội nhập, nơi những công trình thời Pháp thuộc đứng cạnh các vũ trường mới mở, nơi lối sống toàn cầu va chạm với những lề thói cũ kỹ, nơi cái sang trọng và nhếch nhác cùng tồn tại trong một khoảng cách rất ngắn. Ở đó, những thân phận bên lề — gái làng chơi, người đồng tính, những mảnh đời không vừa khít với các chuẩn mực xã hội — vẫn âm thầm tìm chỗ đứng trong những khoảng giao tranh giữa bóng tối và ánh sáng. Họ đã luôn là một phần linh hồn của thành phố, trước khi điện ảnh và văn hóa đại chúng học cách đón nhận và gọi tên họ.

“Một thoáng queer rực rỡ ở nhân gian.” Nguồn ảnh: Gái Nhảy (2003), đạo diễn Lê Hoàng. Hãng phim Giải Phóng

Tôi đã cố đi tìm lại một Sài Gòn sống động như thế trong những bộ phim được coi là hậu duệ của Gái Nhảy. Lọ Lem Hè Phố giữ lại vẻ hào nhoáng nhưng đánh mất khía cạnh hiện thực. Trai Nhảy tiếp cận tình yêu đồng giới trực diện hơn, nhưng lại thiếu đi năng lượng hỗn độn đặc biệt của Gái Nhảy. Chính vì thế, tôi nhận ra Gái Nhảy có một sức sống rất khó lặp lại.

Hơn 20 năm trôi qua, Sài Gòn chắc hẳn đã thay đổi nhiều. Có thể những Má Mì, Hạnh hay Hoa của năm 2003 không còn nữa. Hoặc nếu còn, họ cũng mang một diện mạo khác. Nhưng đời sống về đêm vẫn tiếp diễn. Những dòng chảy văn hóa vẫn đổ về thành phố này, nơi nhiều thế giới khác biệt cùng tồn tại, giao thoa mà không triệt tiêu nhau. Và từ đó, một phả hệ queer rất riêng của Sài Gòn dần hiện ra: từ những vũ nữ trôi dạt trên sông nước, đoàn múa bóng rỗi và gánh lô tô rong ruổi khắp miền Nam, cho đến các drag queen, DJ và những cộng đồng LGBTQ+ đương đại đang tiếp tục viết nên câu chuyện của mình dưới ánh đèn neon.

Poster phim Thế Giới (Boiler Room) với sự tham gia của hai cộng đồng queer rave
Gái Nhảy và Bung Lon. Nguồn: Instagram @gai_nhay.vn.

Theo một cách đầy thi vị, một trong những cộng đồng queer rave sôi động nhất của Sài Gòn hôm nay cũng mang cái tên Gái Nhảy. Tôi không biết liệu cái tên này có thực sự bắt nguồn từ bộ phim của Lê Hoàng hay không. Nhưng sự trùng hợp ấy vẫn khiến tôi mỉm cười. Bởi nó cho thấy hình tượng “gái nhảy” vẫn tiếp tục sống một đời sống khác trong trí tưởng tượng của thành phố, như một biểu tượng của sự biến hóa và khát vọng tự do.

Krakatoa 1883: Thảm họa núi lửa tận Indonesia gây rúng động vương triều nhà Nguyễn

2026-07-14T10:00:00+07:00

Ngày 9/9/1883, một làn khói mang theo điềm gở phủ kín bầu trời kinh thành Huế. Ánh mặt trời ngả sang màu xanh lục dị thường, khiến vạn vật trên đường phố chẳng còn đổ bóng. Một lòng tin sự chính danh của bậc đế vương gắn liền với “Thiên mệnh,” triều đình nhà Nguyễn không khỏi rúng động trước cảnh tượng kỳ quái ấy. Ba vị đại thần tức tốc dâng sớ can gián, mong nhà vua tu tỉnh đức hạnh để vãn hồi lòng trời. Hơn cả một thảm họa thiên nhiên phương xa, bóng đen bao trùm kinh thành năm ấy đã khơi mào cho những toan tính chính trị cung đình, giữa thời khắc thực dân Pháp đang ráo riết xâm lược bờ cõi Đại Nam.

Làn khói u ám ngày hôm đó bắt nguồn từ đảo Krakatoa ở eo biển Sunda, nằm cách Sài Gòn chưa đầy 2.000km về phía Nam. Thuộc Vành đai lửa Thái Bình Dương, quần thể núi lửa Krakatoa bắt đầu rung chuyển vào ngày 20/5/1883. Khi đó, một trận động đất mạnh mẽ đã lan đến tận thủ phủ Batavia của xứ Đông Ấn Hà Lan (nay là Jakarta, Indonesia), làm rung chuyển nhà cửa và vỡ nát cửa kính. Hôm sau, những cột hơi nước trắng xóa cùng khói đen đặc quánh cuộn trào từ nhiều miệng hố trên đảo. Đá nóng chảy thiêu rụi toàn bộ thảm thực vật xanh tươi ven sườn núi. Tình trạng âm ỉ này kéo dài suốt mùa hè. Đến cuối tháng 8, thuyền bè không còn qua lại được eo biển này nữa. Đá bọt và tro bụi từ trên trời trút xuống xối xả đe dọa người đi biển. Cứ cách vài giờ đồng hồ, những tiếng nổ chát chúa lại vang lên quanh đảo.

Bản đồ Đông Nam Á năm 1801 của nhà bản đồ học người Anh, John Cary. Đảo Krakatoa nằm ở góc dưới bên trái, giữa đảo Sumatra và Java. Dấu định vị do Saigoneer thêm vào. Nguồn ảnh: Wikimedia.

Buổi sáng ngày 27/8, Krakatoa chính thức bước vào giai đoạn bùng nổ cực đại. Âm thanh kinh hoàng từ vụ nổ đã xé toạc màng nhĩ của các thủy thủ tàu Anh neo đậu cách đó hơn 60km. Chấn động từ tâm chấn còn tạo ra một luồng sóng xung kích lan truyền quanh Trái Đất tới 3 vòng. Hậu quả của vụ phun trào đã khiến gần 70% diện tích hòn đảo bị xóa sổ. Những dòng nham thạch thiêu rụi hàng loạt thị trấn tại Sumatra, tước đi sinh mạng của hơn 4.000 người. Chưa hết, cơn sóng thần dư chấn đã nhấn chìm thành phố cảng Merak lân cận và càn quét đến tận vùng ven biển Nam Phi xa xôi.

Ước tính có ít nhất 21km³ khí và tro bụi bị hất tung lên không trung. Tới tầng khí quyển, các luồng gió cực mạnh đã cuốn khối vật chất khổng lồ này trôi dạt về phương Tây, tạo nên hiện tượng mà giới khí tượng học đương đại gọi là “dòng tia.” Theo ghi chép của nhà khí tượng học người Anh Rollo Russell, mây tro bụi bay đến đâu liền che khuất ánh sáng mặt trời đến đó, làm cho vầng thái dương đổi sang sắc xanh lục, nhuộm bầu trời ban ngày thành màu xám tro tăm tối rồi ngả sang màu đỏ ối khi hoàng hôn buông xuống. Sau 2 tuần chu du quanh địa cầu, đám khói tiến vào bầu trời Việt Nam vào đầu tháng 9, dẫu đã phân tán bớt, nhưng vẫn còn rất dày đặc.

Hình ảnh từ vệ tinh thời tiết Himawari-8 của Nhật Bản ghi lại cảnh núi lửa Hunga Tonga-Hunga Haʻapai phun trào năm 2022. Vụ phun trào này có quy mô tương đương với thảm họa Krakatoa. Nguồn ảnh: EUMETSAT.

Cùng thời điểm thiên tai ập đến, nhà Nguyễn cũng đang chao đảo trước sự bành trướng của thực dân Pháp. Khi vua Tự Đức băng hà vào tháng 7/1883, quân đội Pháp đã lợi dụng thời cơ chuyển giao quyền lực để gia tăng áp lực quân sự. Ngày 18/8, Đô đốc Amédée Courbet chỉ huy lực lượng hải quân tiến hành tấn công hệ thống pháo đài tại cửa Thuận An, cửa ngõ trọng yếu trên sông Hương dẫn thẳng vào kinh thành Huế. Cuộc oanh tạc kéo dài 3 ngày không chỉ gây tổn thất cho lực lượng phòng thủ nhà Nguyễn, mà còn khiến đại thần Trần Thúc Nhẫn uất ức gieo mình xuống sông tuẫn tiết.

Thừa thắng xông lên, giặc Pháp tiếp tục chọc sâu vào đất liền. Cao ủy François-Jules Harmand gửi tối hậu thư tới cung đình Huế, đe dọa sẽ kết liễu vương triều nếu còn tiếp tục kháng cự. Dưới áp lực chính trị và quân sự, đại diện của vua Hiệp Hòa đã ký kết hòa ước với thực dân Pháp vào ngày 25/8, cũng là thời điểm ngọn núi Krakatoa gào thét dữ dội nhất. Văn kiện này đã chính thức thiết lập quyền bảo hộ của Pháp trên toàn lãnh thổ, tước đoạt quyền tự chủ ngoại giao của triều đình, đồng thời sáp nhập tỉnh Bình Thuận vào Nam Kỳ. Dẫu sau này đôi bên có sửa đổi một vài điều khoản vào năm 1884, bản hiệp ước này về cơ bản đã khép lại hoàn toàn thời kỳ độc lập và tự chủ của quốc gia.

Chân dung vua Hiệp Hòa (trái) và tranh phác họa của họa sĩ (phải). Nguồn ảnh: Khám phá Huế.

Trở lại buổi sáng định mệnh ngày 27/8. Báo cáo gửi Hội Hoàng gia Anh của sĩ quan Richard Strachey ghi nhận rằng, ngay khi Krakatoa phát nổ, một đợt sóng âm dữ dội đã vang vọng tới tận mũi St. Jacques (nay là Vũng Tàu, cách tâm chấn 1.800 km) và Sài Gòn (cách 1.873 km). Strachey nhắc đích danh hai vùng đất này khả năng cao là vì Nam Kỳ đã rơi hoàn toàn vào tay thực dân, có sự hiện diện của người châu Âu đông đảo hơn hẳn các địa phương khác. Nhưng do sóng xung kích đã đi quanh trái đất tới 3 lần, có khả năng người dân ở những khu vực khác trên cả nước cũng đã nghe thấy tiếng nổ lạ. Sức lan tỏa của thanh âm này cũng được ghi nhận trong cuốn Notes sur l’Annam (Ghi chép về An Nam) của nhà thám hiểm Etienne Aymonier. Trong phần viết về Khánh Hòa xuất bản năm 1885, Aymonier tường thuật:

“Tiếng đại bác rền vang từ cửa Thuận An, bản hòa ước bảo hộ đầy bức ép theo sau, và bồi thêm vào đó là tiếng nổ trầm đục vọng lại từ phương xa của núi lửa Krakatoa. Thanh âm bí ẩn ấy tựa như điềm báo về một cuộc pháo kích kinh hoàng thứ hai. Tất cả đan xen vào nhau, kích động một nỗi kinh hoàng điên dại trong hàng ngũ quan lại cũng như đám thảo khấu, những kẻ từng đào tẩu khỏi Sài Gòn và nay đang áp bức dân chúng Bình Thuận. Nhóm người này nháo nhào quy đổi tài sản thành tiền mặt để nhẹ bề tẩu tán, đẩy giá đồng bạc trắng lên mức không tưởng. Đoạn, chúng gom góp quần áo cũ cùng giẻ rách rồi bạt vía tháo chạy về hướng Khánh Hòa, bộ dạng hoảng loạn hệt như đang bị một đạo quân ‘Tây dương dã man’ truy đuổi sát gót.”

Khó có thể kiểm chứng tường tận phản ứng của bách tính thuở ấy, nhưng theo báo cáo của Richard Strachey, tại Singapore, đường dây điện thoại tê liệt hoàn toàn đến 3 giờ chiều; người ta phải gào lên mới nghe thấy nhau, nhưng tuyệt nhiên “không hiểu nổi lấy một câu.” Cách đó hơn 2.000 km, tại thị trấn Bogawantalawa (Sri Lanka), tiếng nổ “dội về từ hướng đông bắc liên hồi, từ tờ mờ sáng đến tận 4 giờ chiều” chẳng khác chi tiếng đại bác.

Xa tận phía nam Tây Úc, báo chí đương thời ghi nhận cảnh tượng người dân hoang mang trước loạt âm thanh hệt như pháo trận, kéo dài “ngắt quãng đến tận 4 giờ chiều thứ Hai [27/8].” Có lúc, chỉ trong 1 phút mà vang lên 3 tiếng nổ liên tiếp, tuy thông thường thì cách nhau vài phút. Từ những ghi chép ấy, hoàn toàn có cơ sở để tin rằng không riêng gì ở Bình Thuận, mà người dân khắp cả nước đều đã nghe thấy tiếng gầm thét kinh thiên động địa của ngọn núi lửa. Cộng hưởng nỗi ám ảnh từ cuộc oanh tạc ở Thuận An, chuyện lòng dân bất an âu cũng là điều dễ hiểu.

Hai tuần sau đó, bầu trời bỗng nhuộm một sắc màu ma quái, vầng thái dương cũng đánh mất vẻ rực rỡ thường ngày. Trong bộ quốc sử Đại Nam thực lục, các sử quan đã chép lại cảnh tượng lạ thường ngày hôm đó như sau:

“Ngày Bính Thìn, sắc Mặt Trời xanh. Lúc mới sáng thì sắc xanh, rồi dần dần biến ra trắng, người đi đường không có bóng, suốt ngày không lúc nào có ánh sáng. Trần Tiễn Thành, Nguyên Văn Tường, Tôn Thất Thuyết dâng sớ xin vua trách mình, sửa chính sự, sắc cho đình thần xét kỹ có điều gì không hợp lẽ, lập tức tâu lên sửa chữa, ngõ hầu hồi lại ý trời. Lại tự cho là giúp đỡ vua không có tài năng gì, xin thu mệnh lệnh phụ chính đi. [...] [Vua nói rằng]: ‘Trời với người cảm ứng nhau là rất không sai. Trẫm Đức bác, không cảm cách được lòng trời, cho nên Mặt Trời báo cho biết trước.’”

Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường và Trần Tiễn Thành là những phụ chính đại thần được vua Tự Đức gửi gắm trọng trách phò tá vương triều khi ngài qua đời mà không có con nối dõi. Ban đầu, họ suy tôn hoàng tử Ưng Chân (con nuôi vua Tự Đức) lên ngôi báu, lấy niên hiệu Dục Đức. Thế nhưng, ngai vàng còn chưa ấm chỗ, chỉ 3 ngày sau, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đã ra tay phế truất nhà vua. Cáo buộc Dục Đức tự ý xóa bỏ di chiếu của tiên đế, hai vị quyền thần kết tội ông là kẻ bất hiếu, không còn xứng đáng với ngôi vị quân vương.

Đến ngày 30/7, họ đưa Hiệp Hòa, em trai vua Tự Đức, lên ngôi. Song, do nơm nớp lo sợ cho sinh mạng lẫn ngai vàng, vua Hiệp Hòa đã chủ động thỏa hiệp với chính quyền Pháp. Động thái này đi ngược hoàn toàn với lập trường tử chiến bảo vệ chủ quyền của Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường, khiến hai ông phẫn nộ tột cùng.

Mâu thuẫn chính trị lên tới đỉnh điểm khi vua Hiệp Hòa, dưới sự hậu thuẫn của Trần Tiễn Thành, đặt bút phê chuẩn bản hòa ước ngày 25/8. Nhận thấy sự nhượng bộ này là mối nguy hại quốc gia, Trần Tiễn Thành chọn cách cáo quan, lui về tư dinh ở bờ bắc sông Hương ở ẩn. Tới ngày 28/11, chớp thời cơ đại diện Pháp vắng mặt tại Huế, Nguyễn Văn Tường lập tức hạ lệnh bắt giam Hiệp Hòa với tội danh cấu kết với giặc ngoại bang. Vị vua xấu số sau đó bị ép uống thuốc độc và bức tử trong ngục tối. Và rồi đêm 30/11, Trần Tiễn Thành cũng bị sát hại tại nhà riêng. Dù hung thủ thực sự chưa bao giờ lộ diện, nhiều nhà sử học nghi vấn Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đã chủ trương loại bỏ các đình thần mang tư tưởng hòa hoãn nhằm thống nhất ý chí chống Pháp trong nội bộ triều đình.

Tôn Thất Thuyết (trái) và Nguyễn Văn Tường (phải). Nguồn ảnh: Wikimedia.

Giữa lúc triều đình đang rối ren, phe cánh chia năm xẻ bảy, ba vị đại thần lại đồng lòng dâng sớ tâu về dị tượng trên trời. Bá quan văn võ xưa nay vẫn xem các hiện tượng thiên văn là điềm báo vận nước, song họ cũng rất sành sỏi mượn thiên ý để xoay chuyển thời cuộc. Liệu họ đang gác lại xích mích để lo cho đại cuộc, hay chỉ là cái cớ để Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường, những người từ lâu đã không thuận ý vua, mượn điềm trời để gây sức ép?

Trước đó, năm 1430, nhờ tài xem thiên tượng, Bùi Thì Hanh đã được vua Lê Thái Tông trọng dụng, giao giữ chức vụ đứng đầu Thái Sử Viện trước khi bị phế truất vì dự đoán sai nguyệt thực. Khi nghiên cứu Đại Việt sử ký toàn thư, sử gia Ho Peng Yoke cũng nhận thấy nhiều ghi chép về nhật, nguyệt thực không trùng khớp với thư tịch các nước láng giềng. Có khả năng các sử quan đời sau đã thêu dệt những chi tiết này nhằm phê phán vương triều đương thời; và lối ghi chép thêm thắt như vậy cũng tồn tại ở các triều đại Đông Á khác.

Xét từ góc độ này, có thể thấy Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đã khéo léo tận dụng hiện tượng mặt trời xanh lục để tác động đến tâm lý vua Hiệp Hòa. Dù động cơ thực sự là gì, phản ứng run sợ của nhà vua cho thấy bản tấu sớ đã đạt hiệu quả. Tiếc rằng, một chút khiếp đảm ấy cũng không thể cứu nhà vua khỏi số phận bi thảm chỉ 3 tháng sau.

Tranh minh họa của William Ashcroft về cảnh hoàng hôn nhuốm màu kỳ dị sau thảm họa Krakatoa, nhìn từ London năm 1883. Nguồn ảnh: Bodleian Libraries/University of Oxford.

Krakatoa không phải là thảm họa núi lửa đầu tiên giáng xuống nhà Nguyễn. Năm 1815, núi lửa Tambora phun trào làm sụt giảm nhiệt độ toàn cầu, khiến khí hậu thế giới biến đổi suốt nhiều năm liền. Nếu như lúc đó ở châu Âu, mùa hè lạnh giá bão bùng vô tình khơi nguồn cảm hứng cho Mary Shelley chấp bút nên kiệt tác Frankenstein, thì tại Việt Nam, sự kiện này gây ra nạn đói diện rộng và làm bùng phát đại dịch thổ tả, tước đi sinh mạng hàng trăm ngàn người, trong đó có cả đại thi hào Nguyễn Du. Dẫu vậy, vương triều vẫn kiên cường vượt qua được giai đoạn này, phần lớn nhờ vào tài ứng biến nhạy bén của vua Minh Mạng. Ngài lập tức ban chiếu miễn giảm sưu thuế, xuất kho cứu tế và cung cấp thuốc men cho thần dân, dù bản thân cũng chưa tường tận về căn bệnh quái ác kia.

Trái lại, Krakatoa ập đến giữa lúc triều đại đang chênh vênh bên bờ vực thẳm: bề trên là vị vua nhu nhược, bên ngoài là giặc xâm lược hăm he cướp nước. Do đó, mặc dù Krakatoa không tàn phá nặng nề như Tambora, đợt phun trào vẫn khiến cả triều đình lẫn bá tánh bàng hoàng. Dù các tài liệu của Etienne Aymonier có phản ánh đúng mức độ hoảng loạn của cư dân Bình Thuận hay không, và dù cho động cơ thực sự phía sau tờ sớ của Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường có là gì, thì thực tại vẫn vô cùng khắc nghiệt. Vị thế của vương triều không còn vững vàng như thời vua Minh Mạng; cùng với bản hòa ước được ký kết chỉ ít ngày trước đó, đất nước đang từng bước rơi vào cảnh lầm than.

Sau những biến động liên tiếp, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đã đưa vua Hàm Nghi, khi ấy chỉ mới 12 tuổi, lên kế vị ngai vàng. Trước thái độ hóng hách và yêu sách ngày càng ngạo ngược từ phía chính quyền thực dân Pháp, hai vị đại thần đã đi đến quyết định tử chiến. Đêm 4/7/1885, Tôn Thất Thuyết triển khai lực lượng tấn công quân Pháp với hy vọng xoay chuyển tình thế. Đáng tiếc, sở hữu hỏa lực vượt trội, quân giặc nhanh chóng tổ chức phản công và dìm kinh thành Huế trong biển lửa. Giữa tình thế ngặt nghèo, Tôn Thất Thuyết đành hộ giá hoàng đế trẻ rời khỏi kinh đô, đồng thời ban bố chiếu Cần Vương, hiệu triệu sĩ phu cùng nhân dân trên khắp các tỉnh thành cùng đứng lên kháng chiến.

Về phần Nguyễn Văn Tường, ông ở lại kinh thành để tìm cách thương thuyết khắc phục hậu quả, dẫn đến việc ông bị chính quyền thực dân bắt giữ và lưu đày đến đảo Tahiti. Trớ trêu thay, mảnh đất giam cầm ông những năm tháng cuối đời cũng là một hòn đảo được nhào nặn từ dung nham núi lửa. Ông trút hơi thở cuối cùng vào năm 1886 sau thời gian dài bạo bệnh. Cùng năm đó, ngọn núi lửa Tarawera thuộc New Zealand, vùng lãnh thổ lân cận nhất với Tahiti, cũng thức giấc và phun trào dữ dội. Không biết trong những ngày tháng bị lưu đày, liệu Nguyễn Văn Tường có từng hồi tưởng về vầng thái dương màu xanh lục năm xưa hay không?

Việt Nam năm 1992 qua ống kính nhiếp ảnh gia Raymond Depardon

2026-07-07T15:57:26+07:00

Hai mươi năm sau lần ghé thăm Sài Gòn vào năm 1972, nhiếp ảnh gia lừng danh người Pháp Raymond Depardon đã quay trở lại để thực hiện hành trình rong ruổi dọc chiều dài đất nước Việt Nam.

Chuyến đi năm 1992 của ông đã để lại một gia tài nhiếp ảnh đồ sộ và đầy cảm xúc, trong đó con người luôn là tâm điểm của khung hình. Dù là đám trẻ con đang cười đùa giòn giã giữa lòng Hà Nội hay ánh mắt trầm ngâm của một thiếu niên ở Lâm Đồng, mỗi bức ảnh đều lưu giữ một cách tự nhiên nhất hình bóng và sinh hoạt thường ngày của người dân.

Qua lăng kính của vị phóng viên ảnh người Pháp, Hà Nội năm 1992 hiện lên chẳng mấy khác biệt so với những thập kỷ sau này. Từ các công trình kiến trúc cho đến những địa danh biểu tượng như Hồ Gươm hay khu Phố cổ, vẫn là bầu không khí trầm mặc đặc trưng của Hà thành.

Mời bạn cùng chiêm ngưỡng loạt ảnh của Raymond Depardon dưới đây:

Bên ngoài Bách hóa Tổng hợp Tràng Tiền, Hà Nội.

Hai người bạn đi ăn kem Thủy Tạ ở Hà Nội.

Một khu mỏ than ở Quảng Ninh.

Hai cô gái với hai phong cách thời trang đối lập ở Sài Gòn.

Trẻ em chơi đùa trên xác một chiếc xe tăng ở Đông Hà, Quảng Trị.

Góc ngã tư Đồng Khởi và Lê Lợi nhìn từ khách sạn Continental Sài Gòn.

Tranh thủ chợp mắt trên chuyến tàu Bắc Nam.

Bên ngoài trạm công an Ga Sài Gòn.

Xe đỗ ven đường.

Mặt tiền rạp chiếu bóng Vinh Quang trên đường Pasteur.

Người dân tạo dáng chụp ảnh kỷ niệm ở Nha Trang.

Du khách tham quan Vịnh Hạ Long.

Phố Hàng Bông, Hà Nội.

Một cửa hàng bán đàn guitar trên phố Hà Nội.

Trẻ em Hà Nội vui chơi trong công viên Lênin.

Cửa hàng bán giấy trên phố Lương Văn Can, Hà Nội.

Tắm biển Nha Trang.

Người dân tụ tập bên bãi biển Nha Trang.

Phố Hàm Long, Hà Nội.

Người bán hàng rong leo lên đoàn tàu để mời chào khách mua đồ uống.

Bác tài xích lô tranh thủ đọc báo trong lúc chờ khách.

Một trạm xăng tại Xuân Lộc, Đồng Nai.

Tiệm cà phê kiêm luôn dịch vụ trang điểm ở Lâm Đồng.

Công viên 30/4.

Sạp trái cây ở Lâm Đồng.

Gia đình ngồi chen chúc nhau trên chuyến tàu lửa xuyên Việt.

Khu vực bến cảng ở Hải Phòng.

Phố Hàng Mã, Hà Nội.

Chuyện con người qua lăng kính huyền kỳ trong 'Những ngọn gió Hua Tát'

2026-07-06T09:59:54+07:00

Tôi đến với thế giới văn chương của cố nhà văn Nguyễn Huy Thiệp nhờ cô giáo dạy văn trong đội tuyển trường cấp ba. “‘Muối của rừng,’” cô nói, “hãy đọc và phân tích diễn biến tâm lý nhân vật, các con sẽ thấy tâm hồn con người phức tạp thế nào.”

Tôi đọc và giữ cho mình một niềm tin khó lung lay về bản chất bất phân cực của vạn vật, nhưng cũng chẳng thiết tha gì những tác phẩm khác của tác giả. Cho đến gần đây, nghĩa là 3 năm sau, tôi tìm đọc Những ngọn gió Hua Tát và ngộ ra được đôi điều.

Nguyễn Huy Thiệp và Những ngọn gió Hua Tát

Nửa cuối thế kỷ 20, Nguyễn Huy Thiệp như một làn gió mới bước vào văn đàn. Ngòi bút của ông vừa huyền hoặc, kì bí, vừa trần trụi. Gọi là cổ tích cũng không đúng, mà hiện thực xã hội cũng không xong. Đến với nghiệp viết khi tuổi đã đầu ba, các tác phẩm của ông đều lần lượt được dịch ra nhiều thứ tiếng, nhận các giải thưởng trong và ngoài nước. Tác phẩm ‘Tướng về hưu’ được chuyển thể thành phim điện ảnh và gây nhiều tiếng vang. Người ta sớm gọi ông là bước ngoặt của đổi mới văn học. Văn chương của ông kiệm lời, vô hình trung làm liên tưởng đến vẻ tối giản của thẩm mỹ hiện đại. Ông đặt một tinh thần tự nghiệm, phản tỉnh vào trong bút pháp truyền kỳ.

Chân dung Nguyễn Huy Thiệp. Nguồn ảnh: Báo Phụ Nữ Online.

Những ngọn gió Hua Tát in lần đầu năm 1989, giữa cao trào của đổi mới văn chương sau 1986. Tác phẩm là kết quả của một thập kỷ Nguyễn Huy Thiệp đến làm ông giáo vùng cao bản ở bản Hua Tát, Sơn La.

Là một tập gồm 10 truyện ngắn, Những ngọn gió Hua Tát vẽ ra từng mảnh ghép của một ngôi làng khuất sâu thung lũng. Không như bộ Truyện Tây Bắc của Tô Hoài, không có nào “dân công,” “du kích,” Hua Tát tách biệt hoàn toàn với thời thế chiến tranh còn đang ăn mòn vào từng tấc đất. Họ cũng không hiện lên như những vị anh hùng, hừng hực tinh thần kháng chiến như trong Chim trời bay về sau cơn mưa của Ma Văn Kháng. Họ, sống giữa núi rừng linh thiêng của họ, làm người từ bản chất.

Bức tranh mang màu thần thoại của Tây Bắc

Dưới ngòi bút của Nguyễn Huy Thiệp, bản Hua Tát hiện ra trong mắt tôi như những bức tranh trường phái ấn tượng của Monet. Mờ nhòa và rực rỡ. Cứ như núi rừng đã mọc lên và sương mù đã phủ kín để bọc lấy loài hoa ban khờ dại, con suối mỏng, hay để làm chốn yên thân cho những vị thần.

Hua Tát là địa bàn của các loài cây dại, chúng mọc um tùm khắp các tập truyện. Ở lời mở đầu, hoa cúc dại đã “nở vàng đến nhức mắt” cả mùa thu. Có mùa, củ mài lại chen chúc khắp rừng, “người ta đào được những củ mài to tướng dễ như bỡn” (Nàng Bua). Cây cối ở Hua Tát mang những cái tên như bước ra từ huyền thoại, nào “mè loi, vầu, bứa, muỗm,” cả những loài dây leo không tên (Nàng Sinh). Cũng có những tháng ngày khô hạn, cả loài cây to nhất cũng phải xác xơ, và muông thú cũng trốn đi biệt (Con thú lớn nhất).

Dù ngập tràn những điểm màu li ti, Hua Tát vẫn mờ ảo bởi một màn sương trắng. Hoa ban trắng xóa bầu trời, sương muối trắng những ngọn cây khô. Đến đàn cá cũng trắng (Sạ) và con người cũng trắng những bạc (Nàng Bua, Tiệc xòe vui nhất, Đất quên, Chiếc tù và bị bỏ quên, Sạ, Nạn dịch). Nói về “thứ sương mù bàng bạc” quanh năm ở nơi này, tác giả gọi đó là “thứ không khí huyền thoại.”

Hua Tát. Nguồn ảnh: VnEconomy.

Những ngọn gió Hua Tát còn thổi vào văn đàn lúc bấy giờ một thứ mùi hoang sơ. Con người đến, dựng lên những nhà sàn, mang theo cuốc cày bừa vào đất xốp. Họ mang theo cả rượu và âm nhạc. Giữa thung lũng, tiếng khèn của người Thái Đen như quả còn vọng qua vọng lại. Khèn vang lên trong trời xuân để gọi nhân tình (Trái tim hổ) khèn là cái oai của người trai tráng (Sạ). Và rượu cần nữa. Ôi những vò rượu như suối mát, làm chao đảo một cuộc xòe (Tiệc xòe vui nhất) rượu chữa bách bệnh (Trái tim hổ, Nạn dịch) rượu gột rửa thân người (Tiệc xòe vui nhất, Chiếc tù và bị bỏ quên).

Con người, thời sự

Nếu bối cảnh đảm đương phần “huyền thoại” trong màn sương kín kẽ, các nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp lại trưng ra một hiện thực lõa lồ. Con người của Hua Tát… chỉ là con người, mang trong mình cá tính và niềm tin thoát khỏi những tính từ nhị nguyên. Họ trượng phu, dịu dàng, mê tín, nhân ái, sát khí, ấm áp, lầm lì. Họ hiện diện xuyên chiều không thời gian. Ta dễ nhận ra dáng dấp của họ trong một số câu chuyện ngày nay.

Trong ‘Nàng Bua,’ tác giả đặt ngay vấn đề về quyền tự do của đàn bà mà mãi bây giờ dân chúng mới bàn luận sôi nổi. Nàng Bua bị cả làng dèm pha vì “chửa hoang,” cái chửa mà những người đàn ông uy tín cũng không dám đứng ra chịu trách nhiệm. Vượt qua những điều tiếng, nàng yêu thương và chăm sóc các con, biết tự vui với cuộc sống của mình, biết mình muốn gì và chỉ cho phép người mà nàng thực sự yêu được cùng xây tổ ấm. Từ lâu trên các diễn đàn, tôi gặp không biết bao nhiêu màn tranh luận của người đời về lựa chọn cuộc sống của một người phụ nữ. Cặp đại gia hay trai trẻ cũng soi, ly hôn cũng nói, cãi nhau ỏm tỏi chuyện người ta phá thai hay nuôi con đơn thân. Thế mà nửa thế kỷ trước, Nguyễn Huy Thiệp có một câu trả lời gọn lỏn: kệ.

Minh họa ‘Nàng Sinh’ bởi Lê Thiết Cương.

Đến với ‘Sói trả thù,’ ta bắt gặp câu chuyện về một phụ huynh tham vọng, kéo con cái khỏi khung trời ngây thơ bằng những bài học vượt sức. Ta bắt gặp câu chuyện thế này nhiều lần khắp cõi mạng, nào cô bé mười một tuổi được 8.0 IELTS, nào những buổi học toán giàn giụa nước mắt, những lịch học thêm chi chít từ sáng đến khuya. Ẩn dụ cho một tuổi thơ bị đánh cắp, nhân vật San bị chính thành quả mình săn được giết chết ở tuổi 13, độ tuổi chớm dậy thì.

Truyện cuối của tập, ‘Nàng Sinh’ lại mang dáng vẻ của thực trạng chảy máu chất xám và sự trao quyền bất cân trong xã hội. Trong đó, nàng Sinh là một nhân vật thấp cổ bé họng, “người ta quên bẵng mất nàng.” Làng có cục đá thiêng, tượng trưng cho việc khó, trùng hợp nó nằm trong miếu thờ chàng Khó, nhiều người chạm vào nhưng không ai nhấc được, tượng trưng cho giải quyết công việc. Người ta cũng không “giao việc” cho nàng, đến khi một người ngoài mời đến. Nàng giải quyết nó “dễ như bỡn,” nàng đẹp lên — hay là người ta bỗng thấy nàng có giá trị. Cuối cùng nàng đi theo ông khách lạ, người duy nhất trao quyền cho nàng, để sống một cuộc đời được trân trọng.

“Tôi căm ghét sâu sắc những kết thúc có hậu”

Nguyễn Huy Thiệp từng quả quyết như thế. Trong cả 10 truyện, hết 7 truyện kết thúc bằng cái chết chưng hửng. Trong ‘Trái tim hổ,’ chàng Khó chết ngay khi bị cướp công lúc lấy tim hổ cho nàng Pùa, rồi Pùa cũng chết. Trong ‘Con thú lớn nhất,’ lão thợ săn tự sát khi bắn oan vợ mình. Nàng Bua chết sau khi chưa hưởng trọn hạnh phúc muộn màng trong truyện cùng tên. Ông Nhân mất đứa con duy nhất trong ‘Sói trả thù,’ ông Pành chết trên đường tìm tình yêu trong ‘Đất quên,’ chiếc tù và thần cũng thành xấu xí trong ‘Chiếc tù và bị bỏ quên.’ Còn ở ‘Nạn dịch,’ con bạc Lù sống một kiếp đỏ đen chỉ để kiếm tiền trả cho cái chết.

Dù “Sạ” cũng chết trong câu chuyện cùng tên, tôi không cho nó là cái chết chưng hửng thứ tám. Sạ đã sống một cuộc đời du mục trọn vẹn, đã làm tất cả những gì mình muốn thay vì răm rắp theo nề nếp làng. Ngày về, Sạ mang theo đôi chân cụt, đôi mắt đục và những câu chuyện ly kỳ. Khi chết đi, ông tin rằng những ngày tháng bình dị ở Hua Tát mới chính là quãng đời phi thường nhất. Điều này khiến tôi nhớ đến Nhà giả kim, người ta cứ mải miết đi tìm kho báu ở tận đẩu tận đâu, để rồi thấy kho báu ngay trước hiên nhà.

Minh họa 'Sạ.' Tác giả: Lê Thiết Cương.

Quay lại với hai kẻ lạc loài có hậu, tôi tin rằng tác giả hẳn có những ẩn ý đằng sau, mà thực tế nó cũng chẳng có hậu mấy. Nếu ‘Nàng Sinh’ hé lộ vấn đề rất thời sự nêu trên, thì ‘Tiệc xòe vui nhất’ mang những dấu hiệu ngầm khó nhận biết. Lý do nó khó nhận biết chính bởi vấn đề nằm trong tiềm thức của mỗi người, mà chúng ta thường phớt lờ những thứ thuộc về tiềm thức.

‘Tiệc xòe vui nhất’ trêu ngươi chính định kiến trong mỗi chúng ta. Truyện kể về một cuộc kén rể cho con gái trưởng làng, nàng E. Chàng đầu tiên đã chứng minh được tính dũng cảm của mình, nhưng bị bỏ qua bởi “người dũng cảm sẽ mải mê với sự nghiệp.” Chàng thứ hai chứng minh được sự khôn ngoan, cũng bị bỏ qua bởi “những người khôn ngoan bao giờ cũng sẽ đau khổ, (vì) họ biết quá nhiều.” Chàng thứ ba rủng rỉnh bạc vàng, sự giàu có trông thấy được bằng mắt, cũng bị bỏ qua vì “không thể giàu có mà không giả dối.” Chàng cuối cho rằng mình trung thực, và dù không cần chứng minh, E như cũng tin con người này. Chàng còn cầu mưa để chứng minh tính trung thực, thế mà mưa xuống thật.

Tôi vắt tay lên trán cả tối mà không nghĩ ra vì sao trời đổ mưa vào đúng lúc chàng cần, vì sao E biết chàng trung thực mà tin trong khi đã có những định kiến vô xác thực dành cho ba chàng trai trước? Phỏng chừng, E đã mến Hặc trong một lần gặp gỡ vô tình nào đó giữa rừng. Hay nhỡ như chàng đã xem dự báo thời tiết rồi lòe cả thiên hạ rằng mình gọi được mưa. Và phỏng chừng, đã có một kẻ dối trá lấy được vợ hiền chỉ bởi hắn may mắn thuyết phục được rằng hắn trung thực?

Nguyễn Huy Thiệp cao tay như thế, mang chính người đọc tham gia vào tác phẩm, rồi thách thức những giá trị như đã đóng đinh trong đầu người ta.

Hẻm Gems: Hương vị phương Bắc tại CCCP và những hoài niệm về Liên Xô của bố tôi

2026-07-05T13:00:00+07:00

Ký ức sớm nhất của tôi về bữa sáng là bát mì Omachi hương bò hầm thịt băm và cà chua. Những hôm chán mì, mẹ lại dọn cho tôi một suất hệt như của bố: bánh mì đen, bơ và trứng cá tầm Nga. Háo hức học theo, tôi hồ hởi kết nạp món này vào thực đơn ăn sáng, thế luôn chỗ của bát mì quen thuộc.

Với tôi hồi bé, bánh mì đen quết bơ và trứng cá đơn giản chỉ là bữa sáng của bố, chẳng phải “ẩm thực Liên Xô” hay món Nga, vì ngày ấy tôi chưa biết Đông Âu là nơi nào; lại càng không thể là đồ Việt Nam, vì ngoài quán xá chẳng thấy ai bán. Món ăn vô quốc tịch ấy không tồn tại ở đâu khác ngoài chiếc tủ lạnh nhà tôi. Mãi sau này, tôi mới biết đây là đặc sản Xô Viết, để rồi bắt đầu la cà thưởng thức nó ngoài giờ ăn sáng tại CCCP Sài Gòn, nhân vật chính của chuyên mục Hẻm Gems lần này. Ngồi tại nơi có lẽ là quán ăn Liên Xô nổi tiếng nhất Sài Gòn, gia đình tôi mượn hương vị món ăn để tìm về những năm tháng đại học của bố.

Không gian được trang trí ấm áp tại CCCP.

Ẩm thực Liên Xô thập niên 70 qua góc nhìn của cậu sinh viên Việt Nam

Giai đoạn 1974 đến 1979, bố tôi theo học ngành Cơ học chất lưu tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moscow, hay còn được hội cựu sinh viên Việt Nam gọi thân thương là MGU. Nhờ thành tích học tập xuất sắc năm 18 tuổi, bố giành được tấm vé lên chuyến tàu hỏa xuyên lục địa ròng rã 12 ngày đêm, lần đầu tiên ông được bước chân ra khỏi biên giới Việt Nam. Quanh quẩn trong khu nhà ăn sinh viên, bố nhanh chóng làm quen với ẩm thực Liên Xô. Cơm tập thể tất nhiên chẳng mấy cầu kỳ, nhưng trong ký ức của ông, đó vẫn luôn là những bữa ăn rất đỗi tươm tất và no nê.

Những bộ bàn ăn bằng gỗ lớn đi kèm ghế dài có bánh xe, búp bê lật đật Nevalyashka cùng những khay trà sơn mài rực rỡ lấp ló dưới tấm rèm sọc ca rô đỏ trắng, giấy dán tường in hoa và những chiếc khăn trải bàn cọc cạch. Tôi mường tượng người ta cũng có thể tìm thấy vẻ đẹp mộc mạc y hệt vậy ở tổ ấm của một bà cụ người Đông Âu nào đó. Nhưng thú thật là tôi chẳng biết nhà cửa bên đó thực sự ra sao, và bố tôi cũng vậy. Là một du học sinh nghèo khó, ông chỉ biết cắm cúi học hành chứ chưa từng bước chân vào bất kỳ nhà hàng hay nhà dân nào ở Moscow. CCCP giúp hai bố con tôi vừa dùng bữa, vừa hình dung về nơi chốn ông từng xem là quê hương thứ hai.

Bố tôi (trái) và bạn cùng phòng (bên phải) ở Moscow năm 1974.

Tôi đem lòng yêu đồ ăn Liên Xô ngay từ lần thử đầu tiên. Thừa hưởng thói quen từ bố, tôi ăn rất nhiều, rất nhanh và dần nghiện những món ăn mà phần lớn cuộc đời mình chưa từng nếm thử. Cũng như ông, tôi chẳng thấy hương vị Liên Xô có chút gì xa lạ. Tôi từng hỏi bố xem ngày trước có mất nhiều thời gian để quen với đồ ăn bên đó không. Tôi cứ đinh ninh rằng chắc hẳn bố đã phải gồng mình kìm nén nỗi nhớ hương vị quê nhà, trải qua một quá trình dài đầy chật vật mới có thể đón nhận đồ ăn xứ người. Thế nhưng, câu trả lời thực tế của bố đã làm đảo lộn những hình dung có phần lãng mạn của tôi: trong suốt 5 năm ăn cơm căng tin Liên Xô, chưa một lần bố thấy nhớ đồ ăn Việt.

Búp bê lật đật Nevalyashka của Nga từng là món đồ chơi quen thuộc trong các gia đình Việt.

Ông bảo tôi: “Hồi đó bố ít khi nghĩ đến đồ ăn ở quê nhà. Sang bên này, cứ có đồ ăn đầy đủ là đã thấy hạnh phúc. Đồ ăn béo ngậy, còn bổ dưỡng, trước đó bố chưa bao giờ thấy cảnh sung túc như thế. Ngày xưa ở nhà thiếu thốn đủ đường nên cũng không có gì nhiều để mà nhớ. Căng tin sinh viên bán đồ ăn rẻ và bình dân hơn khu vực của giảng viên, lúc nào cũng sẵn bơ, súp và bánh mì.”

Góc hoài niệm Liên Xô giữa lòng Sài Gòn

Quầy pha chế trưng bày đủ món đồ lưu niệm thời Xô viết.

Thực đơn đồ sộ của CCCP như tái hiện lại sự đầy đặn, sung túc mà bố tôi hằng nhớ nhung. Thực đơn phong phú của CCCP dường như đang tái hiện trọn vẹn sự đủ đầy, sung túc trong ký ức của bố. Tôi luôn tin rằng một bữa ăn đúng điệu tại nơi đây phải được bắt đầu bằng đĩa bánh mì đen, mù tạt, chút bơ Nga, tỏi sống, mỡ lợn muối (salo) và rau thì là. Tất cả xếp chồng lên nhau theo đúng theo thứ tự ấy là có ngay một miếng ngon trọn vẹn. Lần đầu nếm thử món ăn này, tôi cũng có phần e dè, nhưng trải nghiệm của bố với món mỡ lợn muối năm xưa lại thú vị hơn nhiều. Vào mùa đông năm 1974, người bạn cùng phòng người Nga của bố xách từ quê lên một chiếc đùi lợn muối nguyên xương cỡ lớn. Anh bạn cứ thế để tảng thịt ngoài ban công ký túc xá cho đông cứng lại dưới trời tuyết, rồi thản nhiên thái một lát mỡ mời bố ăn thử.

“Hồi đó bố ít khi nghĩ đến đồ ăn ở quê nhà. Sang bên này, cứ có đồ ăn đầy đủ là đã thấy hạnh phúc [...] Trước đó bố chưa bao giờ thấy cảnh sung túc như thế. Ngày xưa ở nhà thiếu thốn đủ đường nên cũng không có gì nhiều để mà nhớ.”

Khi những bỡ ngỡ ban đầu qua đi, nhường chỗ cho sự mến mộ đối với hương vị độc đáo này, thực khách đã sẵn sàng để thưởng thức đĩa cá muối thập cẩm. Trong đó, cá hồi muối củ dền và cá thu xông khói ăn kèm dưa chuột muối luôn là những món khoái khẩu của tôi.

Nếu muốn đổi vị bằng một món nóng hổi, đĩa thịt cừu và thịt lợn nướng xiên mọng nước sẽ là lựa chọn gọi mời hơn cả. Dù nhân viên luôn cẩn thận lưu ý thực khách phải chờ tới 45 phút, nhưng hương vị đậm đà của món ăn chắc chắn sẽ khiến khoảng thời gian đợi chờ trở nên hoàn toàn bõ công.

Bánh mì lúa mạch đen và mỡ lợn muối để bắt đầu bữa ăn.

Một trong những “món tủ” thời Xô viết của bố tôi cũng góp mặt trong thực đơn: chả lợn băm tẩm bột rán (kotleta) ăn cùng khoai tây. Căng tin sinh viên MGU xứng đáng được biểu dương vì đã bổ sung món ăn đầy đặn này vào khẩu phần eo hẹp của bố. Ông kể: “Đồ ăn căng tin mà có tí thịt là đã xa xỉ lắm rồi, nên người ta phải độn thêm chút bột để nhìn bớt bèo bọt.” Ngày đó, bố ăn kotleta và shashlyk chủ yếu vì nhiều dinh dưỡng.

Trong khi bố tôi chẳng chút gì vương vấn với CCCP, thì tôi lại gửi gắm vào nhà hàng này biết bao quyến luyến, bởi nơi đây lưu giữ hương vị tuổi thơ tôi, tái hiện một phần năm tháng thanh xuân của bố và trao lại cho tôi cả thói quen ăn uống của ông thời Xô viết. Sự kế thừa ấy vô tình gieo vào lòng tôi một niềm hoài niệm mơ hồ, về một thời kỳ mà bản thân chưa từng một lần trải qua.

Giỏ bánh mì.

Salo (mỡ lợn muối)

Salad olivier.

Niềm hoài niệm ấy, dẫu trong tâm trí bố tôi có phần nhạt nhòa, lại chính là điều mà anh Nguyễn Duy Thành, người quản lý kiêm đồng sở hữu CCCP Sài Gòn, muốn mang về thành phố này. Sau 8 năm sinh sống, học tập và làm việc tại Nga, anh Thành luôn ấp ủ ước muốn giới thiệu một nền văn hóa ẩm thực hoàn toàn mới đến với người Việt, đó là ẩm thực Liên Xô. Để giúp thực khách trong nước đón nhận và hiểu hơn về những món ăn đến từ một quốc gia không còn trên bản đồ thế giới, nhà hàng đã gửi gắm niềm tin vào các công thức nấu ăn của vị bếp trưởng người Ukraine, cô Svetlana Nguyễn, mẹ vợ của anh Thành. Chính bà đã đặt nền móng cho những món ăn tạo nên tên tuổi của quán.

Đĩa cá muối thập cẩm.

Đĩa thịt nướng xiên shashlyk.

Kem chua smetana kèm mứt quả mọng.

Muốn gìn giữ và sẻ chia hương vị ẩm thực thời Xô viết, anh Thành và vợ, chị Suzanna, đã mang những công thức nấu ăn của cô Svetlana về Sài Gòn. Anh nhớ lại: “Những ngày đầu, hai vợ chồng tôi phải trực tiếp đứng bếp và tự tay hướng dẫn cho từng nhân viên,” trong khi phần lớn các bạn hồi ấy “chưa từng đặt chân đến Nga, cũng chẳng có chút khái niệm nào về văn hóa hay ẩm thực Liên Xô.” Dù món ăn xứ người còn xa lạ với những người đầu bếp Việt, nhà hàng vẫn nhanh chóng trở thành “một khoảng trời riêng, nơi những ai từng học tập, làm việc hoặc gửi gắm một phần ký ức ở Liên Xô có thể tìm lại những xúc cảm thân thuộc năm nào.”

Thực đơn đồ uống của CCCP cũng quy tụ đầy đủ những thức quà kinh điển thời Xô viết: từ kvass, một loại nước lên men nhẹ; kompot, thức uống hoa quả ngọt mát; cho đến bia nhập khẩu Nga và tất nhiên không thể thiếu rượu vodka. Dù những món khai vị kích thích vị giác cùng các món chính đầy đặn đã đủ làm nên một bữa ăn trọn vẹn, thì các món tráng miệng ở đây mới thực sự là ngôi sao của bàn tiệc. Những chiếc bánh medovik, napoleon hay váng sữa smetana chưa bao giờ vắng bóng trên bàn ăn của gia đình tôi tại CCCP. Cách đây khoảng 50 năm, bố tôi lần đầu được nếm thử smetana, loại kem chua béo ngậy được phục vụ cùng đường phèn cứng để thực khách vừa nhâm nhi từng thìa kem, vừa nhai đường rôm rả. Giờ đây, tôi thưởng thức món kem chua này một cách dễ dàng và thảnh thơi hơn nhiều. Những khi món mỡ lợn muối phết bơ vẫn chưa đủ làm thỏa mãn cơn thèm ngậy, thì việc phủ thêm một lớp kem smetana sánh mịn lên trên miếng bánh napoleon béo ngậy chính là liều thuốc duy nhất dành cho tôi.

Một hương vị để nhớ thương

Hồi còn học tập và sinh sống ở Montreal, tôi đã trải qua biết bao đêm đông nằm bẹp giường vì cảm cúm. Những lúc chẳng còn sức lực để nấu nướng, mà trời lại đổ mưa đá kèm tuyết rơi dày khiến việc ra ngoài mua đồ ăn trở thành bất khả thi, tôi đã lướt mỏi mắt trên các ứng dụng giao đồ ăn để tìm một bát súp củ dền (borscht) nhưng đều vô vọng. Trong những khoảnh khắc ấy, tôi không khỏi tự hỏi ngày xưa bố đã chống chọi thế nào với những trận ốm đau khi chỉ có một mình giữa mùa đông Moscow lạnh giá và nghiêm khắc. Tay lướt qua những dòng gợi ý trên màn hình điện thoại, lòng tôi lại miên man nghĩ, mùa đông năm xưa của bố chắc hẳn phải khắc nghiệt hơn mùa đông của tôi bây giờ biết bao nhiêu. Tôi mới chỉ được ăn súp củ dền ở CCCP; nhưng hơn bất cứ món ăn nào khác, hương vị ấy luôn đưa tôi trở về với không gian nhà hàng tại Sài Gòn, và khiến tôi thương nhớ CCCP ngay cả khi đang ở giữa lòng Montreal.

Borscht, súp củ dền.

Nghĩ lại cũng thật lạ, một cô gái Việt Nam lúc ốm đau lại đi thèm súp củ dền thay vì những món ăn khác — chẳng lẽ tôi lại không tin một bát phở hay bún bò Huế có thể giúp mình khỏe lại? Nhưng tôi có lý do của riêng mình. Lúc ấy, tôi cần một món súp giàu chất xơ mà vẫn đủ tinh bột lẫn đạm, một món có thể bưng ăn ngay trên giường và chỉ cần dùng duy nhất một chiếc thìa; chứ những món nước của Việt Nam thì kiểu gì cũng phải lách cách cả đũa lẫn thìa mới dùng được. Tôi cũng cần một món gì đó có sắc đỏ, bởi màu đỏ ấy làm tôi nhớ đến những quả cà chua ngày nhỏ mẹ vẫn hay thả vào bát mì để bổ sung vitamin cho con. Và điều quan trọng nhất, tôi thèm khát cảm giác bình yên, ấm áp quen thuộc, thứ cảm giác luôn gắn liền với những buổi cả nhà cùng nhau đi ăn súp củ dền ở CCCP.

Một bữa ăn tại CCCP sẽ trọn vẹn nhất khi đi cùng nhóm đông người.

Tiếc thay, chẳng có bát súp củ dền nào ở Montreal đêm ấy. Tôi đành cam chịu một giấc ngủ mệt mỏi cho đến khi cơn thèm, và rồi cả trận cảm lạnh, cũng dần trôi qua. Niềm da diết với một hương vị Xô viết trong tôi thật khác xa với sự dửng dưng của bố trước những nỗi hoài niệm về CCCP. Bố chỉ cười trước sự ngạc nhiên của tôi: “Đơn giản là vì bây giờ có quá nhiều nhà hàng, bố muốn ăn ở đâu mà chẳng được.” Vào thời của bố, sự thiếu thốn khiến món ăn nào cũng trở nên quý giá, huống chi là những món ăn Liên Xô béo ngậy và bổ dưỡng. Giờ đây, bố đã có cả điều kiện lẫn nhiều sự lựa chọn, những thứ mà ngày trước ông chưa từng mơ tới. Những bữa ăn cùng chúng tôi tại CCCP Sài Gòn đối với bố bây giờ chỉ đơn thuần là sự thưởng thức, chứ không còn là niềm mong ngóng của một thời thiếu thốn. Dù rất mừng vì giờ đây bố có thể thoải mái ăn những gì mình thích, tôi còn vui hơn khi hai bố con không có cùng một cách cảm nhận về CCCP. Bởi, dù hai bố con có cùng ngồi ăn một món, tôi biết trong khi bố đang thảnh thơi thưởng thức hiện tại, thì lòng tôi sẽ luôn thèm cái cảm giác vương vấn của ngày xưa.

Tổng kết:

Giờ mở cửa: 10h30 sáng–9h30 tối
Gửi xe: Xe hơi và xe máy
Liên hệ: 0338 068 688
Giá: $$ (khoảng VND300,000)
Thanh toán: Tất cả các hình thức
Giao hàng: Qua Facebook và Zalo

CCCP Sài Gòn

48A Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tân Định, TP. HCM

Từ Cộng hòa Séc, ‘Trường Hè, 2001’ hàn gắn những rạn nứt gia đình trên màn ảnh lẫn ngoài đời thực

2026-07-01T17:51:06+07:00

Bộ phim Trường Hè, 2001, do đạo diễn kiêm nhà văn người Séc gốc Việt Dužan Dương thực hiện, ra mắt lần đầu vào năm ngoái và đã nhận được vô số lời khen ngợi từ giới phê bình tại Cộng hòa Séc cũng như khắp châu Âu. Giờ đây, tác phẩm này đã chính thức cập bến Việt Nam và đang được công chiếu tại các hệ thống rạp trên toàn quốc.

Trường Hè, 2001 (Letní škola, 2001) lấy bối cảnh mùa hè năm 2001 tại Cheb, một thị trấn nhỏ ở Cộng hòa Séc giáp biên giới nước Đức. Chuyện phim xoay quanh một gia đình người Việt nhập cư mưu sinh bằng nghề bán hàng trôi nổi ngoài chợ. Sau 10 năm sống cùng ông bà tại Việt Nam, cậu thanh niên 17 tuổi tên Kiên cuối cùng cũng sang Séc để đoàn tụ cùng gia đình. Cậu không còn là đứa trẻ bé bỏng trong ký ức của bố mẹ nữa, mà đã trở thành một chàng thanh niên với đôi tai xỏ khuyên và mái tóc đỏ rực bốc đồng. Mùa hè năm ấy, Kiên cùng cậu em trai 10 tuổi, Tài, được gửi vào một lớp học hè để trau dồi tiếng Séc.

Poster phim.

Bộ phim mở ra một bức tranh gia đình đầy kịch tính, được khắc họa qua những xung đột gay gắt giữa những người đàn ông trong nhà. Kiên mang lòng oán giận bố vì đã bắt cậu sống một mình ở Việt Nam. Ngược lại, người bố ngày càng thu mình và cảm thấy bị cô lập khỏi cộng đồng người Việt. Mâu thuẫn không chỉ xuất phát từ những lời đồn thổi về việc ông nhúng tay vào kế hoạch phá dỡ khu chợ, mà còn vì ngoại hình lập dị và phong cách nổi loạn của cậu con trai cả. Nỗi mặc cảm ấy càng lớn khi ông vô tình nghe người quen buông lời miệt thị việc Kiên đồng tính. Bầu không khí ngột ngạt giữa hai cha con dần dà làm sứt mẻ luôn cả tình anh em. Kiên đâm ra hằn học với em út, đinh ninh rằng khoản nợ để mua máy trợ thính cho cậu bé chính là lý do khiến mình bị tống khứ về nước.

Từ trái sang phải: Dũng (Doãn Hoàng Anh), Kiên (Bùi Thế Dương), Tài (Tô Tiến Tài) và Lan (Lê Quỳnh Lan).

Bộ phim được chia thành ba hồi riêng biệt, mỗi hồi lại mang lăng kính của một nhân vật chính: ông Dũng, bố của Kiên; cậu em trai Tài; và cuối cùng là Kiên. Cấu trúc kể chuyện này là chìa khóa tạo nên sức hút mạnh mẽ cho tác phẩm, liên tục đẩy mạch phim lên cao trào rồi lại bất ngờ buông lơi, khiến khán giả đi từ ngỡ ngàng này đến bàng hoàng khác. Những góc nhìn đan xen nhau từng bước hé lộ những góc khuất chưa từng được phơi bày và những nỗi niềm sâu kín nhất. Xung đột gia đình chủ yếu bắt nguồn từ những hiểu lầm chồng chất, hay nói đúng hơn là sự trốn tránh giao tiếp với nhau. Nhưng suy cho cùng, làm sao có thể dễ dàng hàn gắn khoảng cách lòng người sau trọn một thập kỷ xa cách?

Saigoneer đã có dịp trò chuyện cùng Bùi Thế Dương, diễn viên thủ vai Kiên, và lắng nghe những chia sẻ thú vị về câu chuyện hậu trường. Khi giao vai Kiên cho Dương, đạo diễn cũng không hề biết hoàn cảnh ngoài đời của anh lại có nhiều nét tương đồng với nhân vật đến vậy.

Dương chia sẻ: “Tôi sinh ra ở Việt Nam và sống cùng bố mẹ cho đến năm 4 tuổi, sau đó họ sang Cộng hòa Séc lập nghiệp. Thực ra, bố mẹ cũng từng tìm cách đón tôi sang lúc 5-6 tuổi, nhưng vì khủng hoảng kinh tế năm 2008 nên mọi dự định đều dở dang. Mãi đến năm 12 tuổi, tôi mới chính thức được đoàn tụ cùng gia đình. Bởi vậy mà câu chuyện của tôi có những nét tương đồng rất lớn với nhân vật chính trong phim. Tất nhiên là không thể giống hoàn toàn, nhất là vì tôi sang Séc muộn hơn, tầm năm 2015, nhưng những lớp học hè như thế thì vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau. Đôi khi không hẳn là một trường học chính quy, mà chỉ là một nhóm nhỏ cùng nhau học tiếng Séc. Tôi thấy cuộc đời mình tuy không quá nhiều kịch tính như nhân vật Kiên, nhưng về cơ bản thì rất giống.”

Lớn lên ở Việt Nam, Kiên chật vật tìm cách thích nghi với cuộc sống hoàn toàn mới lạ tại châu Âu.

Ban đầu, Dương chỉ tham gia một đoạn phim ngắn để hỗ trợ đoàn phim gọi vốn, vì ở thời điểm đó, không ai dám chắc dự án này sẽ được bấm máy. Thật bất ngờ là trước Trường Hè, 2001, chàng trai này chưa từng có kinh nghiệm diễn xuất, cũng chẳng bao giờ nghĩ mình sẽ đi theo con đường điện ảnh. Anh đến với buổi thử vai một cách hoàn toàn ngẫu hứng sau khi vô tình lướt thấy một bài đăng tuyển diễn viên trên Facebook.

Không chỉ riêng Dương, khán giả hẳn sẽ ngạc nhiên khi biết hầu hết gương mặt xuất hiện trong phim đều là tay ngang. Ngoại trừ hai nhân vật là người bố và ông chủ, toàn bộ dàn diễn viên còn lại đều chưa một lần đứng trước ống kính. Theo lời kể của Dương, đạo diễn Dužan thích gọi họ là “những tài năng bẩm sinh” thay vì “diễn viên không chuyên.” Đây quả thực là một kỳ tích, bởi suốt thời lượng phim, người xem không hề cảm thấy một chút gượng gạo hay nét diễn nghiệp dư nào, mà hoàn toàn bị cuốn vào mạch cảm xúc của câu chuyện. Minh chứng rõ nét nhất chính là màn hóa thân đầy ấn tượng của diễn viên nhí Tô Tiến Tài trong vai người em trai. Cậu bé đã hoàn thành xuất sắc thử thách tréo ngoe: diễn tả sự ngây thơ, một nét ngây thơ chân chất, nhưng chứa đựng cả những giằng xé thầm lặng lẫn niềm hân hoan vỡ òa.

Diễn xuất của Tài chính là điểm sáng bất ngờ của bộ phim.

Một điều khá thú vị là dù phần lớn thoại trên phim là tiếng Việt, toàn bộ kịch bản gốc lại được chấp bút bằng tiếng Séc. Do vốn tiếng Việt của đạo diễn có phần hạn chế, các diễn viên được tự do ứng biến và tự sáng tạo lời thoại sao cho tự nhiên nhất dựa trên sườn cốt truyện sẵn có. Riêng Dương thậm chí còn chẳng buồn đọc qua kịch bản: “Nhìn cuốn kịch bản xong, tôi kiểu, thôi thôi chịu luôn. Chắc tại tôi thích đứng trước máy quay. Tôi cứ thế mà diễn thôi, thấy cũng tự nhiên lắm, tôi cũng chẳng biết tại sao nữa. Với lại lúc quay, anh Dužan cũng giúp tôi nhiều.”

Bộ phim cũng khai thác những rung động đầu đời của Kiên.

Tại Cộng hòa Séc, đứa con tinh thần của đạo diễn Dužan Dương đã tạo được tiếng vang lớn. Tác phẩm xuất sắc nhận 8 đề cử tại giải Sư tử Séc (Czech Lion Awards) 2025 và tiếp tục được gọi tên ở 2 đề cử tại giải thưởng của Hiệp hội Phê bình Điện ảnh Séc năm 2026. Đạo diễn Dužan tin rằng tác phẩm được công chúng Séc đón nhận nồng nhiệt bởi nó đã hé mở một “khung cửa,” cho phép họ bước vào thế giới nội tâm của cộng đồng người Séc gốc Việt. Qua đó, họ không còn là những bóng hình rập khuôn mở các tiệm tạp hóa mở cửa xuyên đêm hay bán các món ăn Việt Nam đường phố ngày càng phổ biến trong ẩm thực Séc nữa. Lịch sử của cộng đồng người Việt tại Séc bắt đầu từ những chương trình hợp tác trao đổi lao động và du học sinh giữa Việt Nam và Tiệp Khắc cũ. Trường Hè, 2001 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi là bộ phim Séc-Việt đầu tiên được công chiếu thương mại rộng rãi tại Séc, mang đến góc nhìn chân thực và gợi mở về người Việt nhập cư.

Dương cho biết: “Lúc phim công chiếu ở Séc, nhiều người bảo chúng tôi là: ‘Đây là lần đầu tiên tôi dẫn bố mẹ đi xem phim.’ Ngày xưa bố mẹ không biết tiếng Séc, nên không có thói quen xem phim ngoài rạp.” Đáng nói, đây cũng chính là trải nghiệm của gia đình Dương với bộ phim này. “Xem xong, cả nhà ai cũng khóc. Mọi người đến ôm tôi, và tôi thấy thật biết ơn vì đã góp mặt trong dự án. Tôi nghĩ chúng tôi đã tháo gỡ được rào cản mong manh giữa hai thế hệ. Như tôi có kể, tôi không ở cùng bố mẹ hồi bé, nên có vài giai đoạn chúng tôi không hợp tính nhau lắm. Nhờ bộ phim mà cả gia đình mới có dịp ngồi lại và nói chuyện với nhau."

Tuổi thơ và quan hệ gia đình là hai chủ đề chính của Trường Hè, 2011.

Hiển nhiên, bộ phim sẽ mang lại những chiêm nghiệm khác nhau cho khán giả ở Việt Nam và ở Séc. Nhưng với Dương, thông điệp cốt lõi vẫn không đổi. “Suy cho cùng, đây là câu chuyện về một gia đình đang chật vật tìm tiếng nói chung và cuối cùng, họ đã tìm được đường về bên nhau. Đó cũng là điều tôi từng chia sẻ ở Séc, vì nhiều phụ huynh bên đó không dành đủ thời gian cho con cái. Tôi nghĩ ở Việt Nam cũng vậy. Thường thì bố mẹ đi làm, còn con cái đi học hoặc ở nhà một mình. Dù không đến mức làm rạn nứt mối quan hệ, nhưng nó khiến việc gắn kết khó khăn hơn... Cách thể hiện tình thương của người lớn thường là ‘Bố mẹ lo cho con mà.’ Nhưng bọn trẻ cũng cần kết nối cảm xúc và tình cảm gia đình. Tôi mong mọi người có thể xích lại gần nhau hơn, hoặc có thể là trò chuyện nhiều hơn sau khi xem phim. Đó chính là tinh thần của toàn bộ tác phẩm.”

Ảnh cung cấp bởi Spring Auteurs.

Ghé thăm chợ Bà Hoa, nơi lưu giữ hương vị miền Trung thân thương giữa Sài Gòn

2026-06-29T10:58:19+07:00

Gia đình tôi sống ở Sài Gòn, cách rất xa quê hương Quảng Ngãi. Một năm, chúng tôi chỉ về quê vài lần, và lần nào cũng được ăn ngon: bánh tráng nướng thịt lụi, bánh gói chan mắm ớt tỏi, ram chiên giòn... Vậy nên, mỗi khi trở lên thành phố, tôi lại nhớ da diết vị ngon quê nhà.

Tôi đã từng ước phải chi ở Sài Gòn có một cái chợ bán đủ món ngon miền Trung. Và vũ trụ đã chỉ cho tôi một ngôi chợ chuyên cung cấp những thức quà đặc sản ấy, không đâu khác chính là chợ Bà Hoa. Tọa lạc trong một con hẻm trên đường Trần Mai Ninh thuộc khu Bảy Hiền (Tân Bình cũ), chợ Bà Hoa hiện ra như một lát cắt bình dị, thân thuộc, đặc sệt văn hóa miền Trung từ giọng nói cho đến món ăn.

Chợ Bà Hoa, tọa lạc tại khu vực Tân Bình cũ, được xây dựng bởi người miền Trung di dân vào Sài Gòn giai đoạn chiến tranh.

Lịch sử hình thành cộng đồng cư dân miền Trung và chợ Bà Hoa

Lần tìm theo nhiều tài liệu về lịch sử hình thành khu dân cư và chợ Bà Hoa, tôi được biết rằng khu Bảy Hiền không chỉ là nơi cư ngụ của cộng đồng người Bắc, mà cả cộng đồng người miền Trung. Trong đó, người di dân xứ Quảng chiếm số lượng đông đảo nhất.

Chợ Bà Hoa bận rộn nhất từ sáng tờ mờ đến giữa trưa.

Làn sóng di cư vào Sài Gòn diễn ra ồ ạt trong những năm chiến tranh khốc liệt. Để mưu sinh ở vùng đất mới, họ làm đủ mọi nghề theo thời cuộc, từ bán mỳ Quảng, đạp xích lô, làm mộc, cơ khí… Trong đó, nghề dệt vải truyền thống của cha ông được cộng đồng phát triển rực rỡ ở Sài Gòn, hình thành Làng Dệt Bảy Hiền nức tiếng một thời.

Tại chợ bà Hoa, người ta có thể tìm được những loại đặc sản từ khắp các tỉnh miền Trung.

Khi dân cư ngày một đông, họ trông ngóng một không gian thương mại chuyên bán gia vị, nông sản và món ăn quê hương. Đến khoảng năm 1964–1967, một người phụ nữ tên Hoa đã bỏ tiền mua lại mảnh đất trũng thuộc giáo xứ Đắc Lộ, cho san lấp, xây cất ngôi chợ Bà Hoa ngày nay. Gốc gác của bà cũng không ai rõ, người thì nói bà là người Sài Gòn, người thì nói bà gốc miền Trung hoặc miền Bắc.

Để ghi nhớ công ơn của bà, ngôi chợ được đặt theo tên người kiến tạo. Giờ đây, dẫu di sản đô thị này đã được đổi tên thành chợ Phường 11 trên giấy tờ, nhưng trong tâm thức của người miền Trung xa xứ, chợ Bà Hoa vẫn là tên gọi không thể thay thế. Nó gợi nhớ họ về một thời tha hương khốn khó và tình người đùm bọc lẫn nhau.

Ngôi chợ vỗ về những mảnh hồn xa xứ

Mỗi ngôi chợ ở Sài Gòn đều mang một nét đẹp riêng. Có chợ nổi bật về kiến trúc quy mô, có chợ vươn mình thành biểu tượng lịch sử. Còn chợ Bà Hoa không khác chi một phiên chợ làng quê mộc mạc, là nơi ký gửi nỗi nhớ để nhận về những hương vị thương yêu.

Từ con đường đầu hẻm dẫn vào chợ, bạn sẽ thấy những chiếc xe đạp, xe đẩy bán món ăn vặt thân thuộc. Như món thạch xu xoa trắng ngần, mềm tan, mát rượi được nấu từ rong câu ở vùng biển miền Trung, ăn chung với nước đường nâu vừa ngọt vừa cay thơm của gừng thì ngon không kể xiết. Hay chén đậu hũ nóng với thớ đậu béo mịn ngập trong nước đường gừng thanh ngọt, biến tấu một chút theo kiểu miền Nam với nước cốt dừa và trân châu trắng.

Xu xoa và đậu hũ.

Đi thêm một chút là những sạp chuyên bánh tráng, bún và sợi. Tuyển tập bánh tráng miền Trung cũng hết sức phong phú: bánh tráng nước cốt dừa Bình Định, bánh tráng gạo, bánh tráng mè, bánh tráng gói ram, cho đến bánh tráng Đại Lộc mềm dẻo dùng để cuốn thịt heo. Trước sạp là những cô chú đang ngồi nướng bánh trên bếp than, cái bánh được lật qua lật lại cho đến khi vàng ruộm và nổi mù u đầy mặt là đạt.

Bánh tráng nướng là linh hồn của ẩm thực miền Trung.

Bánh tráng nướng là linh hồn của ẩm thực miền Trung, từ món ăn chơi như bánh đập mắm nêm, dùng xúc don hay cá nhỏ kho nghệ, ăn chung với hột vịt lộn luộc, cho đến món ăn no như mỳ Quảng, cháo lòng, lòng xào nghệ đều không thể thiếu thanh âm giòn tan này.

Những sạp bán bánh, đường đậu lại gợi nhắc người ta về ký ức tuổi thơ ngọt ngào. Thấy bánh thuẫn vàng ươm nở hoa trong bếp củi là nhớ đến những cái Tết tất bật giúp mẹ đánh trứng khuấy bột mỏi nhừ cả tay. Thấy bánh ít lá gai đen láy, ổ bánh tổ phủ mè, bánh nổ lấm tấm nếp rang là nhớ đến những ngày lăng xăng phụ ngoại. Thấy đường bát, đường phổi, đường tán, đường phèn là nhớ những cánh đồng mía, nhớ mẻ bánh, nồi chè, miếng khoai lang phơi khô chấm đường nhâm nhi trong những chiều mưa lất phất.

Bánh tổ Quảng Nam được làm từ bột nếp, đường, gừng, mè, thường được thưởng thức vào những dịp lễ, Tết.

Bánh ít.

Các loại đường được làm từ mật mía thủ công, không qua tẩy trắng như đường tinh luyện.

Đường phổi, gọi vậy là bởi hình dáng của mỗi miếng đường làm ra giống như hình lá phổi người.

Còn dư vị mặn mòi của biển miền Trung hiện diện ở những sạp mắm, từ nước mắm cá cơm, mắm cái, mắm nêm, mắm dưa cà (dưa gang và cà pháo trộn với mắm cái), mắm ruốc cho đến mắm cá mòi, mắm cá chuồn, loại cá có thể bay trên mặt nước. Người Quảng Ngãi quê tôi ưng ăn mắm cái nhất, gia thêm chút đường, tỏi ớt băm, chanh là đã có chén mắm ngon lành chấm rau sống.

Mắm miền Trung nổi tiếng vì hương vị mà mùi hương vô cùng đậm đà.

Nhưng dạo chợ Bà Hoa đâu chỉ để mua nguyên liệu mang về. Mùi thơm từ các quầy hàng chín sực nức như níu chân người đi chợ phải ngồi lại thưởng thức ngay một đĩa bánh đập mắm nêm. Cái bánh tráng nướng vàng ruộm và giòn tan, trải lên mặt lá bánh ướt mỏng mềm, thoa thêm mỡ hẹ, chấm ngập vào chén mắm.

Các món ăn hấp dẫn được chế biến ngay ở chợ.

Rồi nào là mỳ Quảng với nước dùng thơm thanh mùi củ nén, với tôm thịt được rim vừa miệng, ăn kèm bánh tráng, đậu phộng rang, rau sống và ớt rim cay ngọt. Nếu muốn đổi vị, bạn còn có thể tìm thấy lòng xào nghệ, ốc ruốc hấp sả hay bánh bèo chén ăn với tôm cháy và mỡ hẹ.

Gói bánh nậm bằng lá dong.

Cuối tuần này, hãy đổi gió bằng chuyến đi chợ Bà Hoa. Bạn sẽ không chỉ được ăn ngon, mở mang hiểu biết về nền ẩm thực đậm đà của miền Trung, mà biết đâu còn học được cẩm nang “núa” “tiếng miền Trung” cấp tốc từ các cô chú tiểu thương nữa đó!

Bánh đập là món kết hợp bánh tráng nướng và bánh ướt, mỗi khi ăn phải “đập” ra rồi chấm mắm nêm.

Mỳ Quảng, bánh bèo và chả Huế.

Ốc lể được nêm sả ớt và đem xào cay; muốn ăn phải khéo léo lấy tăm hoặc kim khâu để lể (khều) ra.

Lòng heo xào nghệ.