Khám phá Việt Nam và hơn thế nữa - Sài·gòn·eer

'Loin du Vietnam' (1967): Bản tuyên ngôn phản chiến đầy mâu thuẫn của điện ảnh Pháp

2026-04-23T21:36:57+07:00

Thập niên 1960, nước Pháp chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của Làn sóng Mới (French New Wave), phong trào điện ảnh được xem là có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất lịch sử phim ảnh nước này. Những trí thức dẫn dắt phong trào luôn khao khát tìm kiếm phương thức kể chuyện mới lạ, phá vỡ những khuôn khổ trước đó. Hầu hết họ đều theo khuynh hướng xã hội chủ nghĩa và kịch liệt phản đối việc can thiệp quân sự của Mỹ tại Việt Nam.

Dù thường xuyên bất đồng với công chúng trong nhiều vấn đề, các nhà làm phim thời bấy giờ lại tìm thấy tiếng nói chung với dư luận khi nhắc đến Việt Nam. Xã hội Pháp coi sự hiện diện của Mỹ là hành vi xâm lược, chà đạp lên quyền tự quyết của nhân dân. Khi chiến sự leo thang vào năm 1965, làn sóng ủng hộ Việt Nam càng trở nên mạnh mẽ. Thế nhưng, giữa bầu không khí sục sôi ấy, giới làm phim bản địa lại im hơi lặng tiếng một cách lạ thường. Sự im lặng này khiến Robert Bozzi, một chủ phòng tranh đang kêu gọi quyên góp thuốc men cho Việt Nam, không khỏi ngạc nhiên.

Khi nghe người bạn thân Robert Bozzi kể lại câu chuyện, đạo diễn Chris Marker đã lập tức quyết định thực hiện một dự án điện ảnh dành riêng cho Việt Nam. Vốn bị xem là “kẻ ngoại đạo” vì phong cách làm phim mang tính tiểu luận hơn là điện ảnh thuần túy, Marker có phần kín tiếng hơn các đạo diễn cùng thời. Xuyên suốt sự nghiệp, ông luôn kiên trì khai thác mối liên hệ mật thiết giữa nghệ thuật và chính trị. Bộ phim Loin du Vietnam (Xa Việt Nam), thành quả ra đời từ nỗ lực này, cũng không phải là ngoại lệ.

Áp phích phim.

Rất khó để xếp Loin du Vietnam vào bất kỳ khuôn mẫu điện ảnh nào sẵn có. Marker đã tập hợp hơn 150 nhà làm phim, trí thức và sử gia cùng tình nguyện tham gia, trong đó có cả những cái tên gạo cội như Joris Ivens, William Klein, Claude Lelouch, Agnès Varda, Jean-Luc Godard và Alain Resnais. Ban đầu, nhóm dự định tạo ra một tác phẩm thống nhất, nhưng sau đó, dự án đã phát triển thành một bộ tiểu luận gồm 11 chương ra mắt vào năm 1967. Tác phẩm không dừng lại ở việc phê phán sự can thiệp của Mỹ mà còn khéo léo đan cài giữa hư cấu và tài liệu, mở ra nhiều lăng kính khác nhau, từ những ghi chép lịch sử đến những tự sự đầy riêng tư.

Cuộc chiến của kẻ giàu chống lại kẻ nghèo

Góc nhìn của bộ phim về toàn bộ cuộc chiến được thiết lập ngay từ đoạn thuyết minh mở đầu:

“Một bên là Hoa Kỳ, cường quốc quân sự mạnh nhất mọi thời đại. Từ năm 1965, khi chiến tranh bắt đầu leo thang, người Mỹ đã ném hơn một triệu tấn bom xuống miền Bắc Việt Nam, vượt xa lượng bom rơi xuống nước Đức trong Thế chiến thứ hai. Một quốc gia với 200 triệu dân, chi tiền cho giấy gói quà còn nhiều hơn 500 triệu người Ấn Độ chi cho thực phẩm, dĩ nhiên chẳng thiếu nguồn lực cho quân đội. Mỗi sáng trên vịnh Bắc Bộ, các tàu sân bay của Hạm đội 7 lại chất đầy bom đạn. Đó là cuộc chiến của kẻ giàu. Ở phía bên kia chiến tuyến là cuộc chiến của kẻ nghèo, của 17 triệu người dân miền Bắc cùng đồng bào miền Nam đang chiến đấu vì độc lập. Họ nghèo nhất nhưng không hề yếu nhất. Họ ít người nhất, nhưng chẳng hề cô độc nhất.”

Phân cảnh từ phim.

Những thước phim đã lột tả sự tương phản này một cách trần trụi: nước Mỹ với những con tàu ăm ắp khí tài, phô diễn sức mạnh cơ giới áp đảo để làm chủ biển khơi; và ngay ở khung hình kế tiếp, bóng dáng người Việt hiện lên giữa những cánh đồng, mình khoác lá ngụy trang để hòa vào thiên nhiên, biến chính mảnh đất quê hương thành tấm khiên che chở. Thông điệp hiện ra rất rõ ràng: đây là một cuộc chiến không cân sức. Thế nhưng, cái bất công nghiệt ngã nhất lại nằm ở mục đích của cuộc chiến, như lời thuyết minh diễn tả: miền Bắc Việt Nam chiến đấu để giành lấy “quyền được kiến tạo của người nghèo, vì sự tiến bộ, vì một xã hội không dựa trên lợi ích của kẻ giàu,” còn Mỹ chiến đấu chỉ để “chứng minh cho thế giới thấy rằng mọi cuộc cách mạng chỉ dẫn đến ngõ cụt.”

Sự chênh lệch quá lớn về nguồn lực đã bóc trần tính chất tàn khốc của cuộc xâm lược. Điều này được thể hiện rõ qua góc nhìn của Joris Ivens, vị đạo diễn vừa ra mắt một bộ phim tài liệu tiếng tăm về miền Bắc bấy giờ. Trong chương đầu mang tên ‘Bomb Hanoi’ (Đánh bom Hà Nội), ông ghi lại cảnh những hầm trú ẩn mà người dân thủ đô dựng lên để đối phó với các đợt oanh tạc triền miên. Đó là những chiếc hầm bê tông đúc sẵn, chôn dọc đường để người dân có thể ẩn nấp nhanh chóng ngay khi tiếng còi báo động vang lên.

Ivens bắt trọn vẻ bình thản đến kinh ngạc trên đường phố Hà Nội: “Khi sống cùng họ, ta cũng trở nên bình thản như họ và tin chắc vào thắng lợi.” Vẻ thản nhiên ấy khiến người xem không khỏi xót xa, bởi nó chỉ là khoảng lặng ngắn ngủi trước cơn bão tố hiện hình ngay khung hình kế tiếp. Tiếng còi hú bất thần xé toạc bầu không khí, khiến dòng người vội vã tìm nơi trú ẩn. Thế nhưng, ngay trong cảnh hỗn loạn đó, vẫn có những bóng người thong dong bước đi trên phố.

Trẻ em chơi đùa bên hầm trú bom ở Phố Cổ, tháng 5/1968. Ảnh chụp bởi Sommer Mark.

Thước phim của Ivens phác họa một cuộc đối đầu không cân sức. Nước Mỹ với những con tàu đầy ắp vũ khí, phô diễn sức mạnh của một đế quốc công nghiệp. Và ở phía ngược lại, dù đối phương có sức mạnh áp đảo, tinh thần kiên cường của con người vẫn là chìa khóa để giành chiến thắng. Phần thuyết minh nhấn mạnh thông điệp này: “Phía Mỹ hoàn toàn mù tịt về đối thủ của mình. Xã hội Mỹ vận hành theo nguyên tắc: kẻ nghèo nhất luôn là kẻ kém cỏi nhất. Họ không hiểu rằng chính sự nghèo khó có thể tạo nên một sức mạnh tinh thần vượt trội so với kẻ xâm lược giàu có.”

Muôn sắc thái phản ứng

Để thể hiện sức ảnh hưởng của cuộc chiến với công dân toàn cầu, Loin du Vietnam còn lồng ghép những thước phim bên ngoài lãnh thổ Việt Nam. William Klein đã đem đến một góc nhìn về cuộc chiến thông qua cảm xúc của con người. William Klein chọn lột tả cuộc chiến qua những rung cảm trần trụi của con người. Vốn là một tay máy đường phố lừng danh, ông vận dụng phong cách direct cinema (điện ảnh trực tiếp), dùng máy quay cầm tay và thiết bị thu âm linh động để bắt trọn những cảm xúc nguyên bản trong các cuộc biểu tình.

William Klein.

Vì là công dân Mỹ duy nhất trong nhóm lúc đó, Klein có thể tự do đi lại và quay phim mà không bị nghi ngờ. Những thước phim ông ghi lại tại Phố Wall ngày 1/5 trong chương ‘A Parade is a Parade’ (Diễu hành là diễu hành) đã mang đến những lát cắt đa diện cho bộ phim. Giữa khu tài chính New York sầm uất, dòng người tuần hành chống chiến tranh giương cao biểu ngữ: “Kẻ giàu cứ giàu thêm, còn bạn thì phải đi lính.” Klein tiến xa hơn khi len lỏi vào giữa hai phe: một bên là người biểu tình, một bên là đám đông môi giới chứng khoán đang la ó, gào thét đòi “đánh bom Hà Nội.”

Không dừng lại ở việc quan sát, Klein còn trực tiếp khơi mào cho những cuộc tranh luận nảy lửa. Chương cuối mang tên ‘Vertigo’ (Chao đảo) đã khắc họa rõ vai trò này khi xoáy vào cuộc tuần hành khổng lồ do Martin Luther King dẫn dắt vào tháng 4/1967. Quy tụ hơn nửa triệu người từ đủ mọi tầng lớp đổ về Liên Hợp Quốc, đây là cơ hội để vị đạo diễn châm ngòi cho những cuộc đối thoại gay gắt. Klein lên án chiến tranh bằng cách kích thích tranh luận, với niềm tin rằng vì cuộc chiến này quá phi lý và bất công, lý tưởng của ông cuối cùng sẽ chiến thắng.

Ảnh được chiếu trong phim, chụp trong cuộc biểu tình phản chiến ngày 15/4/1967 tại New York.

Cuộc chiến phân cực trong một thế giới đa cực

Dù nhìn nhận đây là một cuộc can thiệp phi nghĩa của Mỹ, Loin du Vietnam không hề đơn giản hóa vấn đề mà đặt chiến tranh Việt Nam vào một bối cảnh địa chính trị lắt léo.

Những lớp cắt lịch sử được bộ phim tái hiện trong chương năm mang tính diễn giải với tiêu đề ‘Flash Back’ (Hồi ức). Bắt đầu từ cuộc kháng chiến chống Pháp, chương phim không ngần ngại chỉ ra chính chủ nghĩa thực dân đã tạo tiền đề, là bàn đạp dẫn đến sự can thiệp của đế quốc Mỹ sau này. Mối liên hệ giữa hai thời kỳ xâm lược hiện lên qua các tư liệu lịch sử, nhưng lại kết thúc đầy bất ngờ bằng cảnh các nhân vật truyện tranh lao vào đánh đấm.

Lối dàn dựng này chịu ảnh hưởng rõ rệt từ phong trào Situationist International (Tình huống quốc tế), một phong cách đang rất thịnh hành lúc bấy giờ. Nhóm nghệ sĩ tiên phong và những người cánh tả này có thủ pháp đặc trưng là le détournement: họ mượn hình ảnh từ truyện tranh, quảng cáo hay phim ảnh rồi đặt vào những ngữ cảnh hoàn toàn khác để giễu nhại xã hội tư bản và chủ nghĩa tiêu dùng vô độ.

Ấn phẩm thuộc phong trào Situationist International (Tình huống quốc tế) vận dụng thủ pháp détournement. Nội dung của Raoul Vaneigem, minh họa bởi André Bertrand, 1967. Một trang truyện tranh trào phúng phê phán việc biến văn hóa thành món hàng trong xã hội tư bản.

Sử dụng một trào lưu chính trị ngách như vậy, bộ phim cho thấy nhãn quan của nhóm trí thức Pháp theo khuynh hướng Marxist, những người vốn có tiếng nói khá tách biệt với công chúng. Góc nhìn của họ là một phần không thể thiếu trong dư luận phương Tây thời bấy giờ, dù chưa thể đại diện cho toàn bộ tư tưởng xã hội. Đa số nhóm này đã phản đối chủ nghĩa đế quốc ngay từ thời thực dân Pháp; trong khi với đa số người dân Pháp, làn sóng chống chiến tranh chỉ thực sự lan rộng khi Mỹ đổ quân trực tiếp vào Việt Nam.

Chuyển biến trong nhận thức xã hội hiện rõ qua các con số. Trong một cuộc khảo sát vào tháng 1/1948, khi được hỏi về những sự kiện tiêu biểu của năm cũ, người dân Pháp dửng dưng với chiến tranh Đông Dương đến mức nó bị xếp vào mục “khác” với vỏn vẹn 6%. Thế nhưng đến năm 1966, cục diện đã đảo ngược hoàn toàn khi có tới 41% người được hỏi phản đối sự can thiệp của Mỹ, cao gấp bốn lần so với tỷ lệ 10% đồng thuận.

Mạch phim chuyển sang những sắc thái trừu tượng trong chương ‘Claude Ridder’ của đạo diễn Alain Resnais. Thay vì những thước phim tài liệu trực diện, Resnais khắc họa một trí thức tư sản Pháp hư cấu và nỗi giằng xé khi ủng hộ cuộc chiến của người Việt. Nhân vật này, vốn được xây dựng để gây khó chịu, đã bộc bạch những mâu thuẫn nội tâm đầy nghiệt ngã. Anh ta khao khát ủng hộ người Việt Nam hết lòng, nhưng lại bất lực trong việc thấu cảm hoàn toàn với họ. Sự bế tắc ấy được anh lý giải bằng chính trải nghiệm trong hàng ngũ Kháng chiến chống phát xít ở Thế chiến thứ hai:

“Người Đức là những con quái vật, điều đó không có gì phải bàn cãi. Tôi vẫn thấy sợ hãi mỗi khi nghe tiếng Đức. Rồi tôi nhớ lại những ngày cuối cùng, khi chúng tôi gặp một sư đoàn thiết giáp Mỹ gần một ngôi làng nhỏ. Những chiếc Jeep, pháo hạng nặng, xe tăng và cả kẹo cao su của năm 1944. Khi ấy chúng tôi đã rất hạnh phúc khi thấy họ đến. Suy cho cùng, chúng tôi không có đạn dược, và tôi nợ người Mỹ mạng sống này. Tôi sẽ luôn yêu quý họ. Cho đến tận cuối đời, tôi vẫn sẽ căm thù người Đức và yêu quý người Mỹ. Chỉ có điều, giờ đây người Mỹ lại chính là ‘người Đức’ của người Việt Nam. Mọi thứ trở nên thật phức tạp.”

Một khung hình trong chương ‘Claude Ridder’ của Alain Resnais. Nhân vật hư cấu này cũng xuất hiện trong bộ phim Je t’aime, je t’aime (1968) của cùng đạo diễn.

Trong mắt nhân vật này, việc một người Pháp xuống đường biểu tình sau một lịch sử thực dân dài đằng đẵng là hành động cận kề đạo đức giả. Anh thấy những lời phản kháng từ bên kia đại dương trở nên vô nghĩa trước máu xương đang đổ xuống nơi chiến trường. Thậm chí, anh còn tự vấn vì sao chỉ tập trung vào Việt Nam mà bỏ quên bao dân tộc khác cũng đang gánh chịu bạo lực. Những trăn trở đó dồn nén thành một cảm giác bất lực, lương tâm không cho phép anh lờ đi, nhưng bản thân lại thấy mình hoàn toàn thiếu hụt tư cách lẫn công cụ để đối diện với vấn đề.

‘Claude Ridder’ vì thế trở thành chiếc gương phản chiếu thế lưỡng nan của những người làm phim. Qua nhân vật này, các đạo diễn bộc bạch nỗi lòng của chính mình. Họ khao khát ghi lại cuộc chiến một cách chân thực nhất, nhưng muốn vậy, trước hết họ buộc phải lùi lại để tự vấn về cách bản thân đang quan sát và hình dung về cuộc chiến đó.

Để cuộc chiến "xâm chiếm" tâm trí

Sự hiện diện của nhân vật Claude Ridder đã khơi lên những trăn trở về vai trò của người ngoài cuộc giữa tâm bão chiến tranh. Nghệ thuật phải làm sao để chạm tới một đề tài phức tạp đến thế? Chính nhu cầu duy trì một khoảng cách tỉnh táo để soi xét vị thế cá nhân đã dẫn dắt bộ phim tới tầng sâu nhất. Jean-Luc Godard nỗ lực tìm lời giải cho câu hỏi này trong chương ‘Camera Eye’ — nơi khán giả chỉ còn nghe thấy tiếng ông độc thoại. Những khung hình đầu tiên có phần lạ lẫm: ông đứng sau một chiếc máy quay khổng lồ che khuất gần hết gương mặt. Nhưng thông điệp lại hiện lên rõ ràng: với tư cách một đạo diễn Pháp, vì sao việc lên tiếng phản đối cuộc chiến của Mỹ tại Việt Nam lại quan trọng đến thế?

Jean-Luc Godard

Godard mở đầu bằng cách liệt kê những gì ông dự định ghi lại nếu có cơ hội đặt chân đến Việt Nam: từ sức công phá của bom chùm lên cơ thể con người cho đến sự tàn khốc của chất độc màu da cam. Thế nhưng, những dự định đó mãi nằm trên trang giấy. Godard kể rằng ông từng xin phép chính quyền Hà Nội để đến tác nghiệp nhưng bị từ chối. Ông nhắc lại chuyện này với thái độ khiêm nhường, nhưng đâu đó vẫn phảng phất nỗi tiếc nuối, thừa nhận rằng mình hoàn toàn đồng tình với sự khước từ ấy. Bởi lẽ, với ông khi đó, lòng trắc ẩn mà thiếu đi trải nghiệm thực tế chỉ là một sự “hào phóng giả tạo.” Lời nói chẳng thể có sức nặng khi người ta đứng ngoài cuộc: “Thật khó để nói về những quả bom khi chúng chẳng hề rơi xuống đầu mình.”

Từ chiêm nghiệm ấy, ông chọn cách “để Việt Nam xâm chiếm tâm trí.” Ở đây, Việt Nam không còn là một quốc gia xa xôi trên bản đồ, mà đã hóa thành biểu tượng cho tinh thần phản kháng. Ông hiểu rằng cuộc chiến này không phải là một sự kiện tách biệt, mà là một phần của dòng chảy chung trên toàn thế giới. Khi nhiều quốc gia cũng đang phải đối mặt với chủ nghĩa đế quốc, Việt Nam trở thành hiện thân của lòng kiên cường, đúng lời Fidel Castro được đạo diễn trích dẫn, rằng chúng ta phải “tạo ra hai, ba, thật nhiều Việt Nam.”

Tâm thế ấy chính là nỗ lực tự tạo ra một “Việt Nam” bên trong mỗi người, và học cách kháng cự những áp bức bủa vây mình. Với riêng Godard, đó là cuộc chiến chống lại sức ảnh hưởng của nền kinh tế và thẩm mỹ điện ảnh Mỹ, thứ mà ông cho là đã làm tha hóa diện mạo điện ảnh toàn cầu. Là một nhà làm phim, ông quan niệm việc “để Việt Nam xâm chiếm” còn là không ngừng nhắc về Việt Nam trong các tác phẩm khác, như một cách lan tỏa biểu tượng của tinh thần bất khuất.

Một đoạn phỏng vấn Fidel Castro xuất hiện trong phim.

Dài 11 chương với vô vàn góc nhìn về một trong những cuộc chiến lớn nhất thế kỷ, Loin du Vietnam từng có một số phận đầy thăng trầm. Những buổi công chiếu ít ỏi đã sớm bị dập tắt bởi các cuộc biểu tình của phe cực hữu và những lời đe dọa đánh bom. Dù đã được phục chế cách đây khoảng 10 năm, bộ phim vẫn nằm ngoài vùng nhận thức của số đông và rất khó để tìm xem. Giờ đây, 6 thập kỷ sau ngày ra mắt, dù cuộc chiến đã được mổ xẻ qua vô số sản phẩm truyền thông, tiếng chuông cảnh tỉnh chống lại sự bạo tàn trong Loin du Vietnam vẫn vẹn nguyên giá trị. Không chỉ là một bộ phim tài liệu, tác phẩm còn là những suy ngẫm sâu sắc về sự áp bức toàn cầu và cách nó tác động đến toàn xã hội của chúng ta.

Loin du Vietnam hiện đang được đăng tải toàn bộ trên YouTube.

Tết Thanh Minh, người Dao Chàm Quản Bạ xuống suối bắt cá dâng lên tổ tiên

2026-04-22T11:00:00+07:00

Hàng năm, vào dịp Tết Thanh Minh, người Dao Chàm ở Nặm Đăm, Quản Bạ lại tổ chức hội bắt cá. Cá sau khi bắt được chia đều cho các hộ trong làng làm mâm cơm dâng lên tổ tiên và thần linh để cảm tạ, đồng thời cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống no đủ.

Nặm Đăm là một thôn thuộc xã Quản Bạ, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang, cách thành phố Hà Giang khoảng 50 km. Nằm nép mình trong thung lũng yên bình dưới chân núi, Nặm Đăm là nơi sinh sống của người Dao Chàm, dân tộc có dân số đông thứ hai tại huyện Quản Bạ.

Trước khi lễ hội bắt cá diễn ra, một đoàn rước lễ từ đầu làng lên miếu Đội 1 để thực hiện nghi thức cúng.

Người Dao quan niệm, khi con người sống hòa hợp, tôn trọng tự nhiên, các vị thần cai quản tự nhiên sẽ bao bọc, che chở, mang đến cho họ cuộc sống bình an, no đủ. Vì vậy, trong đời sống tín ngưỡng, người Dao ở Hà Giang ngoài thờ cúng tổ tiên còn thờ thần như thần thổ công, thần bếp, thần gia súc gia cầm; các vị thần cai quản tự nhiên (thần mưa, thần nước, thần đất, thần gió); và các vị thần nông nghiệp (thần rừng, thần nương).

Tọa lạc ở cửa ngõ của cao nguyên đá, Nặm Đăm được thiên nhiên ưu ái ban tặng cảnh sắc yên bình với những cánh rừng già bao bọc xung quanh, khí hậu mát mẻ quanh năm. Làng cũng có nhiều dòng suối chảy qua, nhiều hồ nước xanh mát. Người dân nơi đây xem hồ Nặm Đăm là "hồ thiêng" mang đến nguồn nước tưới mát ruộng nương, giúp cho vạn vật sinh sôi, tươi tốt.

Nghi thức cúng do ông Lý Đại Thông, một người có uy tín trong làng, thực hiện.

Người lớn tuổi trong làng nói rằng, người Dao nơi đây có truyền thống nuôi cá ở hồ Nặm Đăm trong suốt một năm và chờ đến Tết Thanh Minh (mùng 3 tháng 3 âm lịch) để mở hội bắt cá dâng lên tổ tiên, cảm tạ trời đất, thần linh đã phù hộ, giúp mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Vì là sản vật để dâng lên tiền nhân nên bầy cá được chăm sóc và bảo vệ rất cẩn thận. Làng quy định trong suốt 12 tháng đó, không ai được câu cá trong hồ, nếu vi phạm bị phát hiện sẽ chịu phạt rất nặng.

Không biết tục lệ bắt cá đã hình thành từ khi nào, nhưng cho đến ngày nay, cứ vào dịp Tết Thanh Minh, trong mâm cơm cúng ông bà của người Dao Chàm Quản Bạ luôn có món cá. Truyền thống này được duy trì như một nét đẹp trong tín ngưỡng, thể hiện lối suy nghĩ, tinh thần nhân văn của người Dao. Đó là lòng biết ơn tổ tiên, là sự tôn kính đối với các vị thần tự nhiên đã luôn phù hộ, chở che họ.

Mâm lễ có rượu, trái cây, xôi ngũ sắc, gà, thịt…

Lễ hội bắt cá được tổ chức hàng năm ở Nặm Đăm, ngoài ý nghĩa tâm linh sâu sắc, còn là dịp để người dân trong làng có dịp vui chơi tăng cường gắn kết. Trước khi các đội bắt đầu xuống suối bắt cá, từ 8 giờ sáng, một đoàn rước lễ đi từ đầu làng đến miếu Đội 1 để cúng. Miếu đội 1 nằm trên một gò đất cao, gần một hồ nước. Mâm lễ gồm xôi ngũ sắc, thịt, gà, rượu, v.v. Nghi thức cúng do ông Lý Đại Thông, một người có uy tín trong bản, thực hiện.

Năm nay, lễ hội bắt cá của người Dao Chàm Quản Bạ là cuộc so tài giữa hai đội Nặm Đăm và Chúc Sơn. Buổi sáng hôm đó, thời tiết ủng hộ, trời ấm áp, nắng không gắt và nước suối không quá lạnh nên gương mặt ai cũng rạng rỡ.

Sau nghi thức cúng, hội thi chính thức diễn ra ở suối Nặm Đăm.

Mỗi đội thi gồm 10 người đã được ban tổ chức chia trước đó. Cá, chủ yếu là cá rô, cũng được mang từ hồ thả vào suối ngày hôm trước. Người tham gia mặc trang phục truyền thống màu chàm. Phụ nữ đội nguyên khăn vấn đầu với những sợi chỉ thêu nhiều màu sắc. Hai đội phân biệt bằng màu ruy-băng quấn trên đầu. Đội Nặm Đăm màu đỏ, đội Chúc Sơn màu xanh. Theo luật, người tham gia bắt cá bằng tay và bỏ vào thùng của mỗi đội đặt trên bờ suối. Trong 30 phút, đội nào bắt được nhiều cá hơn là đội chiến thắng. Những người bắt được cá to nhất, đẹp nhất cũng được cho là sẽ gặp nhiều may mắn trong cuộc sống.

Người dân hai thôn tập trung rất đông dọc bên đường để cổ vũ.

Hiệu lệnh từ trọng tài báo hiệu cuộc tranh tài bắt đầu. Tiếng hò reo cổ vũ từ bờ suối vang vọng từ tứ phía. Nhanh nhất có thể, những người tham gia khẩn trương lao xuống nước. Những tia nước bắn lên tung tóe, lung linh như pha lê. Thoắt một cái, ai nấy đều đã ướt hết từ đầu đến chân. Họ ngụp lặn, tay liên tục mò mẫm, mắt láo liên quan sát. Chỉ trong khoảng 3 phút đầu tiên của cuộc tranh tài, anh Lý Tà Sàng (thôn Nặm Đăm) đã tìm thấy con cá đầu tiên trong tiếng vỗ tay tán dương của cả làng. Theo luật chơi, người bắt được cá đầu tiên sẽ có phần thưởng riêng.

Người tham gia mặc trang phục truyền thống, áo quần tông chàm đen, khăn vấn đầu của phụ nữ có dây thêu nhiều màu sắc. Hai đội phân biệt bằng màu ruy-băng quấn trên đầu. Theo đó, đội Nặm Đăm màu đỏ, đội Chúc Sơn màu xanh.

Mực nước suối ngang người nên việc di chuyển của người chơi tương đối khó khăn. Ngoài ra, vì suối nhiều nước, nhiều đá, không như ở hồ, lại bắt cá bằng tay không nên cá dễ luồn lách. Đây là một thách thức lớn với hầu hết những người chơi. Thế nhưng, với sự khéo léo, hầu như ai cũng bắt được cá. Cứ chốc chốc lại có tiếng hô to lên khiến mọi người đồng loạt ngoái lại nhìn. Cá được nắm chặt trong lòng bàn tay giơ lên cao như một động tác khoe kết quả trong niềm vui sướng và tự hào khôn xiết.

Anh Lý Tà Sàng là người bắt được con cá đầu tiên tại hội thi.

Sau 30 phút cực kỳ sôi nổi, kim đồng hồ điểm hết giờ, trọng tài đếm ngược 10 giây cuối cùng, người chơi tiến về bờ trong bộ áo quần ướt sũng. Cá trong thùng của hai đội được tiến hành cân để xác định đội chiến thắng. Chung cuộc, đội Nặm Đăm với khối lượng cá lớn hơn giành giải nhất.

Sau hội thi, cũng như những ngày sau đó, người làng cũng xuống ao bắt cá. Cá bắt lên được chia cho tất cả các hộ trong làng. Những con cá to nhất, đẹp nhất được bà con làm cơm cúng tổ tiên vào Tết Thanh Minh và rằm tháng 3 âm lịch.

Mực nước suối ngang nửa người. Thời tiết buổi sáng diễn ra hội thi khá ấm áp tạo thuận lợi cho người chơi. Tuy nhiên, suối nhiều nước, cá dễ luồn lách. Người thi phải ngụp lặn và chú ý quan sát để bắt được cá.

Niềm vui sướng của người tham gia khi bắt được cá.

Cá được bắt trong hội thi chủ yếu là cá rô, được nuôi ở hồ Nặm Đăm 1 năm.

Người bắt được cá phải cho cá vào thùng của mỗi đội đặt trên bờ suối.

Sau 30 phút tranh tài, hai đội tiến hành cân cá để xác định đội thắng cuộc.

Ghi lại kết quả cân cá.

Bài viết đăng tải lần đầu vào năm 2023.

Hẻm Gems: Nhâm nhi shochu, cởi bỏ 'mặt nạ xã hội' tại Bar Mitsuboshi

2026-04-17T17:01:19+07:00

Trong ký ức về những ngày ở Nhật, tôi nhớ nhất những lần thả mình lạc lối giữa các yokocho, những con ngõ hẹp san sát quán xá, nơi tôi có thể đẩy đại một cánh cửa nào đó mà chẳng biết điều gì đang chờ đợi phía sau. Đó có thể là một sạp gỗ sáng choang ánh đèn với những vị khách ồn ào đang cụng ly bôm bốp, hoặc một quán bar kiểu Manhattan thế kỷ 19, tĩnh lặng đến mức chỉ thấy làn khói thuốc vẩn vơ và những vệt sáng xuyên qua hàng chai whisky trên kệ.

Lần đầu nghe về Bar Mitsuboshi, một quán bar chuyên về shochu, tôi không mấy ấn tượng bởi Sài Gòn vốn chẳng thiếu những tiệm izakaya phục vụ loại rượu này. Nhưng rồi, sự tò mò dần nảy sinh khi tôi biết quán nằm ẩn mình với số chỗ ngồi giới hạn và một không gian có vẻ rất thân tình. Hoài niệm về những ngày ở Nhật, tôi quyết định thử xem trải nghiệm sẽ dẫn mình đến đâu.

Để đến được Bar Mitsuboshi, bạn cần ghé thăm “Phố Nhật” nổi tiếng trên đường Lê Thánh Tôn. Bước vào một tiệm cơm bò và leo lên những bậc thang, bạn sẽ tìm thấy một cánh cửa gỗ như được mang về từ nửa thế kỷ trước. Lấy hết can đảm để đẩy cửa bước vào, tôi cảm giác như vừa ngược dòng thời gian. Quán mang đúng phong cách speakeasy điển hình mà ta thường bắt gặp ở Nhật. Một quầy gỗ dài chia căn phòng nhỏ làm hai, phía trước chỉ vỏn vẹn 6 chiếc ghế cao tạo nên một không gian vô cùng gần gũi và riêng tư. Phía sau, tủ rượu Nhật hiện ra dưới ánh đèn mờ ảo giữa căn phòng tối.

Cánh cửa bí ẩn dẫn đến quán bar.

Nét tối giản của Mitsuboshi phản ánh đúng sự trân trọng mà chủ quán dành cho những không gian thưởng rượu nguyên bản tại Nhật: khiêm nhường và hoàn toàn vắng bóng những “góc sống ảo” vốn đang là xu hướng hiện nay. Ở đây, sự giản đơn được ưu tiên để nhường lại không gian cho những cuộc hàn huyên. Chị Chinh chia sẻ rằng, chính bầu không khí ấm cúng cùng những bản nhạc pop Nhật vang lên khe khẽ là chất xúc tác để thực khách mở lòng hơn, sẵn lòng chia sẻ câu chuyện của mình với những người xung quanh hay với chính người đứng sau quầy kệ.

Chị Chinh cũng chính là linh hồn của quán. Trong 5 năm làm việc cho một công ty du lịch Nhật Bản, chị từng có 2 tháng tu nghiệp tại Osaka. Chính tại đó, chị đã khám phá ra thế giới đầy mê hoặc của những quán bar Nhật và đã nắm bắt cơ hội mở quán riêng khi công việc bị gián đoạn do đại dịch.

Ngay từ cái nhìn đầu tiên, bạn sẽ nhận ra “nhân vật chính” của nơi này là gì: chính là bộ sưu tập rượu đa dạng trên kệ.

Trong văn hóa Nhật, tatemae (建前) giống như một lớp vỏ bọc mà bất kỳ ai cũng phải khoác lên để dung hòa với các chuẩn mực xã hội. Chính sự khéo léo này đã tạo nên hình ảnh một nước Nhật ngăn nắp và lịch thiệp mà người nước ngoài hằng ngưỡng mộ. Thế nhưng, đằng sau lớp mặt nạ ấy là honne (本音), những tâm tư thực sự vốn hiếm khi được bộc lộ. Những quán bar chính là khoảng không gian hiếm hoi mà hơi men và sự gần gũi có thể tháo dỡ những rào cản đó, để những cảm xúc chân thật nhất được tự do vẫy vùng.

Đây cũng chính là điều khiến chị Chinh ấn tượng khi lần đầu được đồng nghiệp dẫn đến một quán bar tại Shinsaibashi, khu phố đêm sầm uất ở Osaka. Chị chia sẻ: “Bình thường người Nhật vốn kín kẽ và ít khi cởi mở. Nhưng khi đã vào quán bar, họ lại trở nên thân thiện đến bất ngờ. Đó là nơi lý tưởng để ta chạm vào những góc cạnh chân thực trong tính cách của họ.”

Nơi người ta có thể nhâm nhi trong sự giản đơn.

Khả năng kết nối là thế mạnh lớn nhất của Mitsuboshi. Chinh thông thạo tiếng Nhật, giúp chị gắn kết tốt với tệp khách vốn có tới 90% là người Nhật. Với 10% còn lại, chủ yếu là người Việt, Mỹ hoặc Hàn, chị cũng có thể giao tiếp trôi chảy bằng tiếng Anh.

Thực đơn của quán tập trung vào shochu. Dù chưa nổi danh toàn cầu bằng “người anh em” sake, shochu vẫn liên tục có doanh số vượt qua cả sake và whisky tại Nhật trong hơn một thập kỷ qua. Đây là loại rượu chưng cất có thể làm từ nhiều loại tinh bột khác nhau như khoai lang, gạo hoặc lúa mạch. Có rất nhiều loại shochu trong thực đơn, nhưng quán không chỉ có thế: bạn có thể tìm thấy nhiều loại rượu phổ biến khác tại Nhật. Chị Chinh cho biết khách Nhật thường thích gọi whisky, trong khi khách phương Tây hay chọn những thức uống ngọt hơn như sake hoặc umeshu (rượu mơ).

Chỉ có vài chỗ ngồi san sát nhau để tạo cảm giác ấm cúng.

Thực đơn cũng phản ánh triết lý “khách hàng là trên hết” của quán. Chinh nói rằng chị luôn lắng nghe những gợi ý của khách về loại rượu mà họ muốn nếm thử. Tương tự như ở Nhật, Bar Mitsuboshi có thu phí chỗ ngồi (table fee). Khoản phí bắt buộc này sẽ đi kèm với một món otoshi, món khai vị nhỏ để dùng kèm với đồ uống.

Chai whisky với lịch sử đặc biệt.

Giữa vô vàn lựa chọn, có hai chai rượu đặc biệt khiến mình chú ý. Chai đầu tiên được trưng bày ở cuối quầy: một chai whisky mang thương hiệu Hanshin Tigers, một trong những đội bóng chày huyền thoại nhất Nhật Bản. Khi tôi hỏi liệu có phải một vị khách là người hâm mộ của đội đã tặng nó hay không, tôi không ngờ câu trả lời lại là Tsuyoshi Shimoyanagi, cựu cầu thủ ném bóng của đội. Chị tự hào kể rằng anh đã từng ghé thăm quán. Chị xoay chai rượu lại và cho tôi xem chữ ký anh để lại như một lời cảm ơn theo cách đặc trưng của người Nhật.

Món shochu “bản địa.”

Chai rượu còn lại khiến tôi tò mò là “shochu Việt Nam” ghi trong thực đơn mà không có tên thương hiệu đi kèm. Hóa ra, đây là thức quà từ quê nhà Bà Rịa của chị Chinh, do chính tay mẹ chị chưng cất. Với người lớn tuổi, một chút rượu mỗi ngày vốn được xem là liều thuốc bổ. Chị Chinh kể: “Mẹ nấu cho ba uống để ngủ ngon, bồi bổ sức khỏe thôi. Nhưng vì vị rượu ngon quá nên chị quyết định đem vào thực đơn để giới thiệu với khách luôn.” Rượu được làm từ đường phèn và gạo nếp, sau đó cho lên men cùng với chuối rừng khô. Bị cuốn hút bởi câu chuyện, tôi đã gọi thử một ly và không thể tin được đây là rượu làm từ gạo: màu nâu trầm cùng hương vị đậm đà với những nốt ngọt thanh tao cứ làm tôi liên tưởng đến whisky.

Lối vào ẩn giấu những điều thú vị bên trong.

Đồ uống ở Mitsuboshi dĩ nhiên vẫn giữ trọn phong vị Nhật Bản, nhưng giá trị của quán thực chất lại nằm ở một khía cạnh khác. Điều làm nên sức hút của nơi này có lẽ chính là cách chị Chinh tái hiện những ký ức về xứ sở Phù Tang theo một lăng kính rất riêng. Thay vì cố gắng rập khuôn một mô hình quán bar nào đó từ Nhật, Mitsuboshi chọn cách tôn vinh truyền thống thông qua những câu chuyện đậm chất bản địa. Đó có lẽ là điều sẽ tạo nên sự đồng điệu với bất kỳ ai vốn có cảm tình với văn hóa thưởng rượu của đất nước mặt trời mọc.

Tổng kết:

Giờ mở cửa: 7h tối - 11h tối
Gửi xe: Không có
Liên hệ: @bar_mitsuboshi_hcm
Giá: $$$ (VND200,000–under 500,000)
Thanh toán: Tiền mặt, thẻ, chuyển khoản
Giao hàng: Không có

Bar Mitsuboshi

15B/16 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, TP. HCM

Từ Quảng Nam đến Gwangju: Chương sử chiến tranh đen tối của quân đội Hàn Quốc tại Việt Nam

2026-04-14T10:29:00+07:00

Trong tiểu thuyết Bản chất của người (Human Acts), nữ nhà văn Hàn Quốc vừa nhận giải Nobel, Han Kang, đã khắc họa sống động Phong trào Dân chủ hóa Gwangju ngày 18/5. Vào thời điểm đó, các cuộc biểu tình của sinh viên bùng nổ tại thành phố Gwangju nhằm phản đối cuộc đảo chính của tướng Chun Doo-hwan. Để đáp trả, chính quyền quân sự đã tiến hành đàn áp dã man và thảm sát dân thường vô tội.

Trong một chương của cuốn sách, lấy bối cảnh năm 1990, một giáo sư đại học đã phỏng vấn người kể chuyện, một người từng bị giam cầm và tra tấn. Khi được hỏi về bức ảnh chụp hàng dài xác trẻ em trong vụ thảm sát, người kể chuyện đã hồi tưởng lại ký ức đau thương đằng sau khung hình:

Chúng tôi phải áp mặt xuống tấm thảm hành lang theo lệnh của đám lính. Khi bình minh ló rạng, chúng lôi chúng tôi dậy và đưa ra sân. Chúng bắt tất cả quỳ thành hàng, lưng tựa vào tường, tay bị trói quặt phía sau. Một tên sĩ quan tiến lại gần trong trạng thái kích động tột độ. Hắn vừa chửi rủa, vừa nện đôi ủng đinh vào lưng chúng tôi, ấn đầu chúng tôi xuống đất. Hắn hét lên: “Tao từng ở Việt Nam đấy, lũ khốn. [...] Kim Jin-su quỳ ngay cạnh tôi. Tên sĩ quan dẫm lên lưng và nghiền nát mặt cậu ấy xuống sỏi. Khi hắn buông ra, tôi thấy những vệt máu rỉ ra trên trán Jin-su. [...]

Cách Han Kang đặc tả bạo lực đầy máu lạnh khiến người đọc không khỏi bàng hoàng. Tuy nhiên, điều gây ngạc nhiên hơn cả là việc tác phẩm nhắc đến Việt Nam.

Sinh viên tham gia biểu tình Gwangju bị binh lính áp giải. Nguồn ảnh: The New York Times.

Bản chất của người không phải là cuốn tiểu thuyết duy nhất của Han Kang đề cập đến chiến tranh Việt Nam. Hai tác phẩm lớn khác của bà là Người ăn chay (The Vegetarian) và Chúng ta không chia lìa (We Do Not Part) cũng xuất hiện những chi tiết liên quan đến cuộc chiến này.

Trong Người ăn chay, nhân vật chính Yeong-hye quyết định ăn chay và từ chối mọi thứ liên quan đến thịt sau những giấc mơ ám ảnh về việc giết mổ động vật. Cha của Yeong-hye đã vô cùng giận dữ trước lựa chọn của con gái. Ông tát cô và cố dùng tay nhét một miếng thịt lợn vào miệng cô, dẫn đến việc Yeong-hye tự cắt cổ tay và phải nhập viện. Đối với ông, việc con gái ăn chay là một nỗi nhục nhã cho gia đình, đặc biệt là thách thức quyền uy của nam giới.

Han Kang phát biểu khai mạc tại Đại hội Quốc tế các Nhà văn Viết ở Gwangju, năm 2023. Nguồn ảnh: Korea Herald.

Cuốn tiểu thuyết thứ ba cần nhắc đến là Chúng ta không chia lìa, kể về hành trình của Kyungha đến đảo Jeju theo lời khẩn cầu của người bạn tên Inseon. Chủ đề trung tâm của tác phẩm là vụ thảm sát Jeju kéo dài từ năm 1948 đến 1954.

Cụ thể, trong giai đoạn từ tháng 4/1948 đến tháng 5/1949, người dân đảo Jeju đã nổi dậy phản đối cuộc bầu cử do Mỹ điều hành. Cuộc phản kháng bắt nguồn từ nỗi lo ngại về một viễn cảnh chia cắt hai miền Triều Tiên vĩnh viễn, một thực tế đau lòng đã thực sự xảy ra sau đó. Lấy cớ trấn áp các phần tử cộng tác với cộng sản, lực lượng quân đội và cảnh sát dưới quyền Chính quyền Quân sự Mỹ tại Hàn Quốc (USAMGIK) đã thực hiện những chiến dịch càn quét khốc liệt nhắm vào dân thường, khiến khoảng 25.000 đến 30.000 người thiệt mạng.

Tương tự như hai tác phẩm trước, Han Kang lại một lần nữa cài cắm những ẩn ý về chiến tranh Việt Nam vào Chúng ta không chia lìa. Nhân vật Inseon là nhà làm phim tài liệu từng phỏng vấn nhiều phụ nữ Việt Nam là nạn nhân bị lính Hàn tấn công tình dục thời chiến.

Vì sao Han Kang liên tục nhắc đến cuộc chiến tại Việt Nam? Những ẩn ý này tiết lộ điều gì và là dấu hiệu của vấn đề gì? Dù khơi nguồn từ văn chương, tôi muốn nhấn mạnh rằng những câu hỏi này mang tính lịch sử nhiều hơn là văn học. Để tìm lời giải, trước hết chúng ta phải can đảm đối diện với việc Hàn Quốc từng tham chiến tại Việt Nam. Đây là một chương quá khứ chưa bao giờ được nhìn nhận thấu đáo, dù nó vẫn đang âm thầm bám rễ trong lòng xã hội Hàn Quốc.

Cần hiểu rằng bạo lực mà quân lính Hàn Quốc gây ra tại Việt Nam đều cùng thuộc về một bộ máy bạo lực đã dẫn tới những vụ thảm sát tại Jeju hay Gwangju. Những thoáng hiện về Việt Nam trong văn chương Han Kang chính là sự ám ảnh từ một quá khứ mà Hàn Quốc đã trốn tránh bấy lâu.

Vai trò của Hàn Quốc trong chiến tranh Việt Nam

Dù ít khi được đưa ra bàn luận rộng rãi, nhưng việc Hàn Quốc can dự vào chiến tranh Việt Nam có tầm ảnh hưởng đáng kể trên nhiều phương diện. Từ năm 1965 đến 1973, Hàn Quốc đã điều động tới 320.000 quân để hỗ trợ Việt Nam Cộng hòa, trở thành lực lượng nước ngoài lớn thứ hai trong cuộc chiến, chỉ sau Mỹ.

Việc Hàn Quốc dấn thân vào cuộc chiến này, trước hết, bắt nguồn từ hệ tư tưởng của chính quyền đương thời. Giống như Việt Nam, bán đảo Triều Tiên cũng là một “điểm nóng” trong vòng xoáy Chiến tranh Lạnh toàn cầu. Dưới sự điều hành của Park Chung-hee, bộ máy độc tài quân sự luôn xem việc đẩy lùi cộng sản là tôn chỉ tối thượng, một chủ trương xuyên suốt từ các đời độc tài tiền nhiệm cho đến tận sau này. Đây cũng chính là cội rễ dẫn tới những vụ thảm sát tàn khốc tại Jeju hay Gwangju.

Cựu Tổng thống Park Chung-hee (mặc vest đen) chào đón các binh sĩ quân đội Hàn Quốc trong thời gian họ đóng quân tại Việt Nam. Nguồn ảnh: Korea Pro.

Tuy nhiên, đòn bẩy thực sự khiến Hàn Quốc dấn thân vào cuộc chiến lại nằm ở những toan tính kinh tế. Ngay từ đầu, Park Chung-hee đã xem việc đưa quân sang Việt Nam là một nước cờ chiến lược để đổi lấy các đặc quyền tiếp cận tổ hợp quân sự-công nghiệp Mỹ. Và chính quyền Johnson đã “đáp lễ” xứng đáng. Không chỉ trả lương cho lính Hàn cao gấp 22 lần binh lính trong nước, Mỹ còn dành cho Seoul những ưu đãi đặc biệt trong chương trình mua sắm hải ngoại (OSP) của Bộ Ngoại giao. Điều này đã tạo nên cú hích khổng lồ cho nền kinh tế Hàn Quốc. Vào cuối thập niên 1960, các nguồn viện trợ và chương trình từ Mỹ chiếm tới 40-60% tổng vốn hình thành của Hàn Quốc; trong khi các tập đoàn chaebol như Hyundai thu được tới 77% tổng lợi nhuận từ các hợp đồng quân sự chỉ trong vòng 3 năm (1963-1966).

Người ta thường gọi quá trình Hàn Quốc vươn mình từ một quốc gia nghèo đói bậc nhất thế giới thành “con hổ” kinh tế Đông Á là “kỳ tích sông Hàn.” Thế nhưng, danh xưng “kỳ tích” này đã che đậy quá nhiều góc khuất. Có thể nói, việc tham gia chiến tranh Việt Nam chính là một chương không thể thiếu trong câu chuyện bùng nổ kinh tế thần tốc của quốc gia này.

Binh lính Hàn ở Bồng Sơn. Nguồn ảnh: The New York Times.

Song, cũng như mọi giá trị kinh tế được đánh đổi từ chiến tranh, những lợi ích mà Hàn Quốc gặt hái được tại Việt Nam luôn gắn chặt với những tội ác của chính quân đội nước này. Hai yếu tố đó song hành và không thể tách rời. Nếu các tội ác của Mỹ như ném bom rải thảm, rải chất độc da cam, tra tấn hay thảm sát Mỹ Lai đã quá rõ ràng, thì lính Hàn cũng từng gieo rắc nỗi kinh hoàng tương tự khi triệt hạ các làng mạc và cưỡng bức vô số phụ nữ. Quân đội Hàn Quốc tại Việt Nam khét tiếng “hung hãn và tàn bạo,” đến mức ngay cả người Mỹ cũng phải thấy e dè.

Trong số các tội ác do quân đội Hàn Quốc gây ra tại Việt Nam, có thể kể đến những sự kiện sau: Tháng 12/1966, lính Hàn Quốc đã sát hại 430 dân thường không vũ khí, trong đó có 166 trẻ em tại làng Bình Hòa, tỉnh Quảng Ngãi. Tháng 2/1968, lính thủy đánh bộ Hàn Quốc tiếp tục giết hại 151 dân thường tại làng Hà My, tỉnh Quảng Nam. Trong số các nạn nhân, có 60 trẻ em dưới 10 tuổi và rất nhiều phụ nữ. Cũng trong tháng đó, lính thủy đánh bộ Hàn Quốc đã sát hại hơn 70 dân thường tại Phong Nhị-Phong Nhất, cũng thuộc Quảng Nam. Những bức ảnh do quân đội Mỹ ghi lại khi tiến vào làng ngay sau khi lính Hàn Quốc rời đi đã cho thấy những hình ảnh rợn người: trẻ em bị bắn chết, phụ nữ bị cắt xẻo ngực và những thi thể bị thiêu cháy. Tổ chức Justice for Lai Dai Han vẫn đang tiếp tục vận động để Hàn Quốc thừa nhận tội ác cưỡng bức phụ nữ của binh lính và trách nhiệm với hàng chục ngàn trẻ em được sinh ra từ những vụ việc này. Một nạn nhân, bà Trần Thị Ngải, đã kể lại nỗi kinh hoàng khi bị một binh sĩ Hàn Quốc đột nhập vào nhà và cưỡng bức vào năm 24 tuổi: “Hắn lôi tôi vào trong phòng, đóng cửa lại và cưỡng hiếp tôi nhiều lần. Hắn có súng trên người nên tôi vô cùng khiếp sợ.”

Từ Việt Nam đến Gwangju

Câu chuyện bạo lực của Hàn Quốc tại Việt Nam không chỉ dừng lại khi quân đội rút đi, bởi cuối cùng nó đã tìm đường trở về quê hương, tại Gwangju. Để biện minh cho việc mở rộng thiết quân luật và đàn áp Gwangju sau đó, bộ trưởng quốc phòng Hàn Quốc khi đó đã ví tình hình đất nước chẳng khác gì giai đoạn đầu của chiến tranh Việt Nam. Trong mắt chính quyền quân sự của Chun Doo-hwan, mối đe dọa từ cộng sản là không có biên giới: những gì xảy ra tại Sài Gòn trước đó vài năm được xem là bài học cần phải ngăn chặn bằng mọi giá, thôi thúc những chiến dịch quân sự tàn khốc.

Người dân Hàn Quốc tại Seoul chào đón các binh sĩ trở về từ Việt Nam vào ngày 20/3/1973. Nguồn ảnh: Korea Pro.

Trên thực tế, Chun Doo-hwan, người đứng đầu cuộc đảo chính, cũng như các nhân vật cộm cán khác trong chính quyền quân sự như Roh Tae-woo (người sau này kế nhiệm Chun làm tổng thống), đều từng tham chiến tại Việt Nam.

Khi phân tích việc chính quyền Chun sử dụng vũ lực quá mức, Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) cho rằng chính kinh nghiệm của họ từ chiến tranh Việt Nam là yếu tố then chốt. Họ thậm chí gọi Gwangju là “vụ Mỹ Lai của Hàn Quốc,” nơi chính quyền đối xử với công dân nước mình như những kẻ thù ngoại quốc. Tại Việt Nam, cái cớ “không thể phân biệt dân thường và kẻ thù” trong chiến tranh du kích đã được dùng để hợp thức hóa việc giết chóc bừa bãi. Lý luận tàn nhẫn ấy đã được lặp lại y hệt tại Gwangju. Nhà văn Aimé Césaire từng viết về “hiệu ứng boomerang”: bạo lực thực dân ở nước ngoài cuối cùng sẽ quay trở lại để áp đặt lên chính nhân dân mình. Trong trường hợp này, bạo lực quân sự của Hàn Quốc đã dội ngược từ Việt Nam về thẳng Gwangju.

Vấn đề thực chất còn sâu xa hơn. Bạo lực không đơn thuần quay lại ám ảnh chính quốc sau những lần xuất quân ở nước ngoài. Thực tế, sự tàn bạo ấy vốn đã tồn tại ở Hàn Quốc từ rất lâu trước chiến tranh Việt Nam. Đó là thứ bạo lực được các chính quyền độc tài chống cộng dùng để đàn áp chính nhân dân mình dưới sự bảo trợ của Mỹ. Điển hình là thảm sát Jeju, vốn là sự tiếp nối những phương thức bạo tàn mà thực dân Nhật từng áp dụng trong thời kỳ chiếm đóng.

Dưới góc nhìn này, hoàn toàn dễ hiểu khi Han Kang coi Bản chất của người và Chúng ta không chia lìa là hai mảnh ghép không thể tách rời. Cả hai tác phẩm cùng nhắc về Việt Nam bởi những tội ác tại đó, cũng như các cuộc thảm sát dân thường tại Jeju hay Gwangju, đều thuộc về cùng một hệ thống bạo lực chính trị. Tất cả đều vận hành theo tư duy đàn áp thời Chiến tranh Lạnh của các chính phủ do Mỹ hậu thuẫn.

Mối liên kết lịch sử này càng hiện rõ vào năm 2018, khi hai nạn nhân thảm sát tại Hà My và Phong Nhị-Phong Nhất đến thăm đảo Jeju. Một trong số họ đã bày tỏ: “Tôi không ngờ Jeju từng chịu nỗi đau lớn đến thế. Thật đau lòng khi thấy những cảnh tượng tương tự ngay tại đây.”

Người dân biểu tình ở Gwangju bị binh lính bắt giữ. Nguồn ảnh: AP.

Jeju, Việt Nam và Gwangju đều thuộc về một mạng lưới liên kết chặt chẽ. Trong tiểu thuyết Người ăn chay, hành động người cha thô bạo ép miếng thịt vào miệng con gái gợi nhắc trực diện đến bạo lực tình dục. Hình thái bạo lực này bắt nguồn từ chính hệ thống gia trưởng từng dung túng cho những tội ác tương tự tại Việt Nam, cũng là chủ đề trong bộ phim tài liệu của nhân vật Inseon ở tác phẩm Chúng ta không chia lìa. Đó cũng là hệ thống mà chính quyền Park Chung-hee đã lợi dụng để thực hiện cuộc “tái nam tính hóa” quốc gia thông qua chiến tranh. Một lần nữa, bạo lực của quân đội Hàn Quốc tại Việt Nam không thể tách rời khỏi những bi kịch tại Jeju hay Gwangju. Những thoáng hiện về Việt Nam trong văn chương Han Kang tuy ngắn ngủi, nhưng chúng cùng chỉ ra những sợi dây liên kết lịch sử sâu sắc hơn nhiều so với những gì thể hiện trên bề mặt.

Thảm kịch đạo đức

Đối với các thảm kịch tại Jeju và Gwangju, nhà nước Hàn Quốc đã có những nỗ lực đáng kể để giải quyết bất công và các vi phạm nhân quyền. Đáng chú ý nhất là việc xét xử các cựu tổng thống Chun Doo-hwan và Roh Tae-woo, cùng sự ra đời của các ủy ban sự thật nhằm điều tra và tạo diễn đàn cho nạn nhân lên tiếng.

Song, câu chuyện hoàn toàn khác đối với chiến tranh Việt Nam. Dù một vài đời tổng thống cấp tiến từng bày tỏ hối tiếc về những đau thương mà Hàn Quốc đã gây ra, Seoul vẫn chưa một lần đưa ra lời xin lỗi chính thức tới Việt Nam. Điều này diễn ra ngay cả khi quốc gia này thừa nhận đã thu được lợi ích kinh tế khổng lồ từ việc tham chiến.

Trước thái độ né tránh của chính quyền, các nhóm xã hội dân sự Hàn Quốc đã bền bỉ đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân và gia đình họ, đặc biệt là kể từ sau những cuộc điều tra đột phá của tờ báo cấp tiến Hankyoreh vào năm 1999.

Những năm gần đây chứng kiến hai chuyển biến đáng chú ý. Một mặt, các nạn nhân đang tìm kiếm sự bồi thường thông qua con đường pháp lý. Tháng 1/2025, bà Nguyễn Thị Thanh, một trong hai nạn nhân từng đến thăm đảo Jeju và là người sống sót sau vụ thảm sát Phong Nhị-Phong Nhất, đã nhận được phán quyết có lợi từ tòa án, yêu cầu bồi thường hơn 30 triệu KRW (~500 triệu VND). Chính phủ Hàn Quốc sau đó đã nỗ lực kháng cáo, một động thái mà phía Việt Nam gọi là “hết sức đáng tiếc.” Vụ thảm sát năm đó đã khiến bà Thanh mất đi người thân và mang thương tật vĩnh viễn ở bụng khi mới 8 tuổi.

Nguyễn Thị Thanh (phải) và chú của bà, Nguyễn Đức Chơi (trái), một nhân chứng của vụ thảm sát tương tự, tại buổi họp báo trước phiên điều trần tại Tòa án Quận Trung tâm Seoul vào ngày 9/8/2022. Nguồn ảnh: VICE.

Mặt khác, một nỗ lực nhằm khởi động cuộc điều tra chính thức về vụ thảm sát Hà My thông qua Ủy ban Sự thật và Hòa giải (TRC) (Hàn Quốc) cũng đang được thúc đẩy. Tuy nhiên, TRC đã bác bỏ yêu cầu này với lý do thiếu thẩm quyền đối với các sự việc xảy ra ngoài lãnh thổ và liên quan đến người nước ngoài. Đến tháng 8/2025, đơn kháng cáo của các nạn nhân tiếp tục bị tòa án cấp dưới bác bỏ. Các luật sư đại diện dự định sẽ đưa vụ việc lên Tòa án Tối cao.

Chỉ trích quyết định của TRC, luật sư Im Jae-seong thuộc Nhóm đặc trách về Chiến tranh Việt Nam của hội Minbyun (Luật sư vì một xã hội dân chủ), đã đặt câu hỏi: “Quốc tịch của nạn nhân quan trọng đến thế sao? Địa điểm xảy ra hành vi trái pháp luật có thực sự là vấn đề? Tại sao lại phân biệt đối xử và từ chối truy tìm sự thật chỉ vì nạn nhân là người nước ngoài?”

Xét cho cùng, bạo lực tại Jeju, Gwangju và Việt Nam cần được đặt trong cùng một lăng kính lịch sử, bởi cả ba đều là di sản từ các thiết chế độc tài thời Chiến tranh Lạnh trước khi Hàn Quốc dân chủ hóa vào năm 1987. Sự tương phản này làm nảy sinh một câu hỏi: Tại sao Seoul có thể can đảm đối diện với bóng tối lịch sử tại Jeju và Gwangju, nhưng lại khước từ thừa nhận những tội ác tương tự đã gây ra trên đất Việt?

Việt Nam trở thành một ngoại lệ bởi chính nơi đây đã đặt nền móng cho thời kỳ phát triển “thần kỳ” của Hàn Quốc. Sự tồn tại của ngoại lệ này ngầm khẳng định một thông điệp tàn nhẫn: bạo lực, dù ở mức độ dã man và tàn độc nhất, vẫn được phép tồn tại nếu nó phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Đối với phong trào phản chiến tại Mỹ, cái tên Việt Nam từ lâu đã trở thành biểu tượng cho sự băng hoại đạo đức trong chính sách can thiệp quân sự của Mỹ. Cuộc chiến này thường xuyên được nhắc đến như một bài học đắt giá, một vết xe đổ không bao giờ được phép lặp lại ở bất cứ đâu. Tương tự, Gwangju cũng chiếm giữ một vị trí tương đương trong tâm thức cộng đồng người Hàn. Xét trên phương diện này, Gwangju đối với Hàn Quốc cũng như Việt Nam đối với nước Mỹ; cả hai địa danh đều đã trở thành những “danh từ chung” ám chỉ những sai lầm lịch sử không thể tẩy xóa.

Song, những điểm tương đồng này còn sâu sắc hơn cả ngôn từ hay tính biểu tượng đơn thuần. Ngay từ những ngày đầu, Gwangju vốn dĩ đã là “Việt Nam” của người Hàn. Hàn Quốc sẽ không bao giờ có thể đối diện thấu đáo với những bất công ngay tại quê hương nếu vẫn tiếp tục né tránh những tội ác đã gây ra ở nước ngoài. Thừa nhận, xin lỗi và bồi thường cho các tội ác chiến tranh tại Việt Nam chính là nghĩa vụ đạo đức đã quá hạn từ lâu.

Hẻm Gems: Hà Ký Mì Gia, tiệm mì đời thứ nhất với tâm hồn đời thứ ba

2026-04-13T10:00:00+07:00

Là một người thích ăn ngon, sở thích của tôi mỗi cuối tuần là len lỏi giữa các con đường để tìm những hương vị mới, những ngách văn hóa còn lạ lẫm. Một tiệm ăn sẽ ở lại tâm trí tôi nếu nó ngon, đương nhiên, nhưng phải kèm một không gian đậm đà bản sắc. Và trong một lần thám hiểm ẩm thực như thế, tôi tình cờ bắt gặp Hà Ký.

Mặt tiền của quán to rộng bằng ba căn liền nhau với chiếc xe mì gỗ truyền thống đặt trước cửa. Bước vào trong, tôi lập tức bị thu hút bởi những tấm gỗ chạm khắc tinh tế khảm xà cừ hay bạc vàng trên tường, cùng bàn ghế gỗ nâu sẫm khiến tôi nhớ đến các quán ăn Tàu trong cuốn phim cũ.

Tôi gọi một tô mì gà cá, thêm ly nước sâm rồi nhìn quanh quất trong khi chờ đợi. Cuối quán còn có một cái kệ gỗ với tông trầm tương tự chứa đựng những cái bình gốm tinh xảo. Tô mì được bưng ra và tôi không khỏi hứng thú khi thấy vắt mì vàng ươm và những miếng gà óng ả nằm tròn vo trong cái tô dày dày chắc chắc trong bàn tay.

Mùi thơm của hành phi cứ len lỏi và miếng gà óng ả mới thật mời gọi. Tôi cắn sớ thịt đầu tiên, mềm tan giữa kẽ răng và vị ngọt tươm vào lưỡi, và nhoắng tí miếng thịt đã trôi mượt vào cổ họng. Rồi tôi xì xụp một dải mì tươi, khi môi vừa bóng lưỡng vì mỡ thơm thì răng đã kịp chìm vào lớp bột êm ái. Cắn một cái, mùi trứng ngòn ngọt đã lan khắp khoang miệng khiến tôi cứ muốn nhai mãi để cảm nhận hương vị trong trẻo đó lâu hơn một chút.

Chìm đắm mãi vào tô mì mà tôi quên mất chén súp bên cạnh cũng trông hấp dẫn không kém. Tôi húp thử và và bị mê hoặc ngay lập tức bởi vị ngọt của thịt, có vẻ như nó đã vỗ về vị giác tôi bằng cái mềm mại đằm thắm ấy. Riêng những miếng cá trắng trẻo, sừn sựt, vừa cắn phập một cái đã thấy hai hàm răng chạm nhau, còn miếng cá dường như đã tan biến đi đâu mất.

Niềm yêu thích món ăn dẫn dắt tôi đến cuộc trò chuyện với cô chú chủ quán. Tôi không khỏi ngỡ ngàng khi biết họ chính là người gây dựng nên tất cả, chứ không phải tiếp quản từ đời trước. Những bình gốm cổ kính, những bảng gỗ như từ thế kỷ trước kia, hóa ra lại thuộc về hai con người trạc tuổi ba mẹ tôi. Làm sao họ lại tạo ra được một không gian và hương vị đượm màu thời gian đến thế?

Cô Hà, người đứng sau những công thức mì mang phong vị xưa cũ ấy, xuất hiện với vẻ ngoài khiến tôi không khỏi bất ngờ. Thay vì hình ảnh một chủ tiệm tất bật hay khắc khổ thường thấy, cô đứng trước hiên quán với vẻ tươm tất, nhanh nhẹn và thần thái rất tươi tắn. Làn da khỏe khoắn cùng lối trò chuyện cởi mở khiến người đối diện dễ quên mất khoảng cách về tuổi tác.

Tôi phải mất một lúc mới xóa đi được cái định kiến về một “cụ chủ” trong trí tưởng tượng để thay bằng diện mạo tràn đầy năng lượng này. Cô kể, mình từng học hỏi từ một người thầy rồi tự tay nhào nặn nên những hương vị riêng cho tiệm. Cô yêu thích việc sáng tạo một món ăn ngon và không ngừng tìm tòi khi ngoài hủ tiếu mì gà cá, cô còn có riêng cho mình những công thức bánh canh cua, hủ tiếu Nam Vang, bún bò Huế và nhiều dự án khác sắp tới.

Nếu món mì là tâm huyết của cô Hà, thì không gian xứng tầm bao bọc lấy nó lại được chăm chút bởi chú Dũng, chồng cô. Chú Dũng là một nhà sưu tầm đầy đam mê, nhìn cách chú say sưa dẫn tôi tham quan căn phòng trưng bày tại gia, tôi thầm ngưỡng mộ khi thấy chú vẫn giữ được cho mình một ngọn lửa nhiệt huyết ở cái tuổi mà nhiều người đã chọn cách nghỉ ngơi. Dạo quanh “triển lãm” tại gia ấy, tôi nhận ra chú đặc biệt yêu thích với gốm Cây Mai, dòng gốm đặc trưng của cộng đồng người Hoa Chợ Lớn.

Loại gốm này thường có màu đất, cả lớp sơn của nó dù là xanh dương, xanh lá, đỏ hay vàng thì cũng ám sắc nâu của đất. Tôi mến vẻ chân thành của những mảng màu ấy, cảm giác như mỗi màu sắc dù đang cố gắng rực rỡ và làm tốt phần việc mình nhưng vẫn hòa hợp. Chi tiết trên gốm rất dày đặc và tỉ mỉ: những gương mặt san sát, hoa lá đan xen vào nhau và những tà áo và nếp rũ mềm mại đến mức cảm giác được sự bềnh bồng.

Chú Dũng treo trang trọng những bảng tri ân từ Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh và các hội nhóm nghiên cứu văn hóa. Nhìn những minh chứng ấy, tôi hiểu được sự tận tâm của chú với di sản dân tộc. Thật thú vị khi thấy món ăn và không gian nơi đây có một sợi dây liên kết vô hình, cùng kể cho thực khách nghe một câu chuyện về lòng trân trọng những giá trị xưa cũ.

Tổng kết:

Giờ mở cửa: 6h30 sáng–1h chiều, T2–T6
Chỗ gửi xe: Vỉa hè ngay bên cạnh quán
Giá: $ (60.000–100.000VND/người)
Thanh toán: Tiền mặt, chuyển khoản
Giao hàng: Không có

Hà Ký Mì Gia

5 Nguyễn Quý Đức, phường Bình Trưng, TP. HCM

Mảng xanh, lớp lang kiến trúc và không gian tưởng niệm tại Công viên số 1 Lý Thái Tổ

2026-04-11T18:34:06+07:00

Trong nỗ lực làm xanh không gian thành phố, trong vài tháng gần đây, Sài Gòn đã từ từ phá rào, cải tạo hàng loạt khu đất đã nhiều năm rơi vào lãng quên do dự án treo thành công viên phục vụ người dân. Trong đó, công trình tại số 1 Lý Thái Tổ, được định hướng trở thành đài tưởng niệm các nạn nhân đại dịch Covid, là một trong những địa điểm được yêu mến nhất. Từ lúc mở rộng cửa vài tháng trước đây, công viên thu hút nhiều khách thập phương và địa phương đến tản bộ, tưởng niệm, hay chỉ đơn giản là để hít chút không khí trong lành dưới tán cây cổ thụ sừng sững.

Tọa lạc trên khu đất hình tam giác giữa ba trục đường Lý Thái Tổ, Hùng Vương, và Trần Bình Trọng, Công viên Lý Thái Tổ chính thức chào đón khách vào ngày 12/2 sau hơn 3 tháng chỉnh trang, làm mới.

Trước đây, khu đất là Nhà khách Chính phủ do Bộ Ngoại giao quản lý, tuy nhiên công năng này đã chấm dứt nhiều năm trước và các biệt thự cùng khuôn viên dần rơi vào quên lãng.

Lịch sử hình thành của mảnh đất này gắn liền với lịch sử Sài Gòn, vì đây từng là khu biệt thự thuộc sở hữu của gia đình ông Huỳnh Văn Hoa, hay còn gọi là chú Hỏa, một trong những thương nhân nức tiếng thành phố vào cuối thế kỉ 19, nắm trong tay nhiều bất động sản đắc địa lúc bấy giờ. Vào thập niên 1950, hậu duệ của chú Hỏa cho xây dựng khu biệt thự 8 căn ngay trên khu đất để làm nơi nghỉ dưỡng cho gia đình.

Suốt thời gian không được sử dụng, nhiều căn biệt thự đã xuống cấp, nên khi dự án xây dựng công viên được khởi động vào tháng 11/2025, công nhân đã tháo dỡ 3 trong số 7 căn. Tuy nhiên, 4 căn còn lại với hiện trạng tốt được chỉnh trang làm nhà vệ sinh để phục vụ khách đến thăm công viên.

Loạt biệt thự đều được xây biệt lập với 2 tầng, được thiết kế bởi bàn tay kiến trúc sư Pháp Veysseyre, cũng là tác giả của Dinh Bảo Đại ở Đà Lạt. Lối kiến trúc chịu ảnh hưởng của cả thẩm mỹ phương Tây và phương Đông, dùng nguyên vật liệu ngoại nhập. Phong cách Art Deco nổi bật nhất trong thiết kế. Tuy nhiên, công trình cũng thêm vào nhiều chi tiết để thích nghi với khí hậu nóng ẩm của Việt Nam.

Công viên mới cũng giữ lại nhiều cây cổ thụ trong khuôn viên biệt thự cũ, đồng thời lát gạch đường đi và bổ sung nhiều tiện nghi như sân chơi cho trẻ em và sân bóng rổ cho người dân xung quanh sử dụng. Ngoài ra, không thể không nhắc đến khu vực tưởng niệm ngay trung tâm công viên.

Khu vực này gồm nhiều bậc thang bao quanh phần trũng gồm đài phun nước và bức tượng hợp kim hình giọt nước cao 6m, chu vi 13m. Chính giữa tượng là khoảng trống khoét hình trái tim.

Theo điêu khắc gia Phạm Văn Hạng, người tham gia tư vấn ý tưởng tác phẩm, hình tượng giọt nước “tượng trưng cho niềm tiếc thương đối với những người đã qua đời vì dịch bệnh, còn trái tim là biểu tượng của tình người, sự đùm bọc của cộng đồng, cũng như tinh thần cống hiến của đội ngũ y bác sĩ, lực lượng tuyến đầu và các nhà khoa học.”

Các bậc thang được chia làm 3 tầng. Tầng thấp nhất được khắc hình 12 con giáp, tượng trưng cho dòng thời gian. Kế đến là tầng được khắc những dấu chân bằng đá, gợi nhớ đến hành trình sống và những dấu tích con người. Trên tầng cao nhất là hình ảnh hoa sen, hoa sứ, hoa cúc, thể hiện ý nghĩa tiếp nối và hy vọng.

Bên cạnh phục vụ những chức năng thực tiễn như thể dục thể thao, Công viên Lý Thái Tổ đã trở thành một địa điểm đặc biệt trong đời sống tinh thần của người dân thành phố, bày tỏ niềm tiếc thương qua từng bó hoa hay nén nhang để lại.

Nghệ sĩ ký họa ghi lại một thập kỷ chuyển mình của Sài Gòn

2026-04-10T12:57:38+07:00

Ngay giữa lòng Sài Gòn, có một góc nhỏ đã ẩn mình suốt hơn nửa thập kỷ.

Một bên là giàn hoa sử quân tử phủ kín khoảng sân, khéo léo ngăn cách và khiến người ta tạm quên đi những tiếng ồn ào từ các công trình xây dựng đang bủa vây thành phố.

Phía còn lại là một lối đi mở, chỉ cách vài bậc cầu thang từ bãi xe không biển hiệu. Bác bảo vệ lớn tuổi trông có vẻ vẫn còn ngái ngủ khi tôi ghé thăm vào cuối buổi sáng.

Cánh cửa dẫn vào xưởng vẽ phủ kín những chữ ký lưu niệm.

“Có Richie đây không ạ?” tôi nói.

“À, Richie hả, ok, ok,” bác gật đầu rồi ra hiệu cho tôi dựng xe ngoài vỉa hè.

Ngay góc đường Pasteur và Lý Tự Trọng, bạn sẽ tìm thấy The Studio Saigon, không gian kết hợp giữa xưởng nghệ thuật và hidden bar. Đây cũng là nơi Richie Fawcett thường ngồi trên chiếc thùng đựng thiết bị DJ cũ kỹ, khom mình bên bàn vẽ với đôi găng tay đen hở ngón. Anh cầm dao trổ, tỉ mẩn chăm chút cho những bản vẽ đường chân trời Sài Gòn vốn thay đổi từng ngày. Thấy tôi xuất hiện trước cửa, anh đứng bật dậy chào đón tôi bằng nụ cười và cái bắt tay nồng hậu.

Richie Fawcett đã dành trọn một thập kỷ để vẽ về Sài Gòn.

Tôi hẹn gặp Richie để trò chuyện về tựa sách mới nhất của anh, HCMC Decacity Project, dự án nghệ thuật kéo dài một thập kỷ ghi lại diện mạo Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đến năm 2023.

Lưu giữ lịch sử qua những nét vẽ phố phường

Muốn hiểu thấu cuốn sách, hãy nhìn vào hành trình của Richie qua bốn “chương” sự nghiệp. Đầu tiên là sinh viên ngành Khảo cổ học Ai Cập tại UCL, chuyên chụp ảnh xác tàu cổ dưới nước. Kế đến là nhiếp ảnh gia tại các câu lạc bộ nhạc điện tử ở London và quay phim thể thao mạo hiểm trên du thuyền. Sau đó, anh làm nhân viên pha chế phục vụ cho những người nổi tiếng tại London và Edinburgh. Năm 2011, sau một thời gian ở Hồng Kông, Richie chuyển tới Sài Gòn. Ban đầu, anh chỉ định đến để phát triển mảng nhà hàng và quán bar, nhưng duyên số đã giữ anh lại với hội họa.

Kỷ vật của “chương thứ ba” được bày trí giữa những món đồ Việt Nam.

Trong xưởng vẽ, nghệ sĩ 50 tuổi đến từ Norfolk ngồi bên phải tôi trên chiếc sofa da màu nâu, tay mở cuốn sách mới nhất đặt trên đùi. Dòng thời gian trong sách chảy xuôi, còn câu chuyện giữa chúng tôi lại tuôn ra đầy ngẫu hứng, chẳng theo trật tự nào.

Tác phẩm mở đầu và khép lại ngay tại điểm xuất phát, nơi anh bén duyên với hội họa hơn mười năm trước là khung cửa sổ tầng cao nhất của Bảo tàng Mỹ thuật nhìn xuống vòng xoay Quách Thị Trang và chợ Bến Thành. Vào những năm 2012, 2013, Richie bắt đầu với bộ ba ký họa Nhà thờ Đức Bà bằng bút chì trên giấy A5, giống hệt cách ông nội anh, cũng là một nghệ sĩ tự học, từng vẽ bằng than củi từ những năm 1930.

Richie kể về hành trình đến với nghệ thuật của mình.

Linh cảm về những cuộc đại trùng tu sắp tới đã thôi thúc Richie cầm bút. Anh dành trọn 10 năm dấn thân vào cuộc chuyển mình của Sài Gòn, miệt mài thu lượm từng mảnh ký ức để rồi gói gọn vào 150 trang sách. Ở đó hiện lên đủ mọi lát cắt, từ quan cảnh phố phường, đường chân trời, cho đến những gương mặt thân thuộc.

Bút và giấy, bạn thân của nghệ sĩ.

Dụng cụ của Richie cũng có những câu chuyện riêng. Anh dùng giấy Pháp thủ công hiệu Daler and Rowney với vân Aquafine mua tại một tiệm họa cụ địa phương. Mực Tàu được anh pha loãng từ đen tuyền sang xám nhạt, giống loại mực các thầy đồ thường dùng mỗi dịp Tết. Đây cũng là khoảng thời gian Richie cảm thấy tâm hồn nhẹ nhõm nhất. Bầu trời thành phố trong trẻo mang lại cảm giác kỳ diệu mỗi khi anh đặt bút. Anh ưu tiên dùng bút Nhật Mitsubishi với ngòi từ 0.1 đến 0.5. Richie còn có một quy ước riêng: cây bút nào quấn băng keo xanh nghĩa là còn mới, còn quấn băng vàng tức là đã dùng lâu.

Con dấu ở góc phải mỗi bức ký họa là món quà vợ anh, chị Duyên, tặng từ 3 năm trước. Cậu con trai Harry của anh cực kỳ thích món đồ này. Richie cười nói: “Thằng bé cứ thích đóng dấu ngày tháng lên khắp mọi nơi.” Logo của xưởng vẽ, thứ hiện diện khắp không gian studio, chính là biểu tượng mô phỏng hình dáng thành Bát Quái, tòa thành đầu tiên của Sài Gòn từ thế kỷ 18.

Đưa đường chân trời Sài Gòn lên mặt giấy

Hiếm ai ở Sài Gòn lại chọn cách “bộ hành” mọi nơi như Richie. Thế nhưng, chính những chuyến tản bộ dằng dặc giữa hai ca trực bar năm xưa đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho anh. Mải miết rảo bước trên cùng một con đường ngày này qua tháng nọ, Richie đủ tinh tế để thu vào tầm mắt không chỉ những tòa nhà đang vươn cao, mà cả những bóng hình già cỗi vẫn lặng lẽ bám trụ nơi vỉa hè.

Những khung cảnh thoáng qua.

“Vẽ là cách ghi chép chính xác nhất,” Richie nói. “Viết nhật ký dễ khiến ngôn từ trở nên mơ hồ, còn bức vẽ lại như một lát cắt tức thời. Tôi chọn cách khắc họa mọi thứ thật chuẩn xác để kể lại câu chuyện về những gì đang diễn ra theo đúng trình tự thời gian.”

Qua dần năm tháng, từ những bản phác bằng bút chì, anh chuyển sang kết hợp chì và mực, rồi cuối cùng là dùng bút mực hoàn toàn. Richie dần ưu tiên những ngòi bút siêu mảnh trên các tấm toan khổng lồ, mỗi tác phẩm tiêu tốn hơn trăm giờ lao động. Có thể kể đến bức vẽ tại nhà hàng Brasserie VietNam ở New York hay bức bích họa phía ngoài Lãnh sự quán Anh trên đường Lê Duẩn. Richie kể rằng bức bích họa đó từng có bảo vệ canh gác nghiêm ngặt suốt gần 1 năm trời.

Hiện tại, tác phẩm đồ sộ nhất của anh là bức vẽ ngược sáng bằng đèn LED rộng 5 mét đặt tại Anan Saigon trên đường Tôn Thất Đạm. Chủ nhà hàng, Peter Cường Franklin, vốn là một người bạn thân thiết luôn ủng hộ Richie từ những ngày đầu gặp gỡ.

Nếu các tác phẩm trong sách vừa vặn để trưng bày trên bàn trà, thì ngoài đời, không ít bức ký họa của Richie đủ sức phủ kín cả những mảng tường lớn.

Peter Ryder, CEO của Indochina Capital, đã chọn Richie trở thành nghệ sĩ đồng hành cùng Wink Hotels. Ông đưa các tác phẩm của anh lên rèm cửa của mọi phòng nghỉ trong hệ thống khách sạn và chia sẻ: “Đây là một sự kết hợp hoàn hảo. Wink muốn phản chiếu một Việt Nam hiện đại, còn Richie lại gửi gắm cách anh cảm thụ về đất nước này lên từng mặt giấy.”

Trân trọng từng điều nhỏ bé

Xuyên suốt 10 năm Richie sống và làm việc, tôi mải miết đi tìm một bước ngoặt trong hành trình ấy. Trong quá trình ghi lại một thập kỷ mà anh miêu tả là “tàn phai và hỗn độn rực rỡ,” đâu là thời điểm quỹ đạo sự nghiệp của nghệ sĩ này bắt đầu xoay chuyển?

Đó là sau 2 năm cầm bút, khi anh đủ tự tin để rũ bỏ bút chì và chuyển hẳn sang dùng bút mực? Hay giai đoạn 2015, 2016 khi khối lượng tác phẩm tăng vọt? Có lẽ là vào năm 2018, khi anh rời bỏ công việc văn phòng để kết hôn và trở thành nghệ sĩ toàn thời gian, từ đó thu hút hàng loạt đơn đặt hàng riêng? Hay chính những đợt giãn cách vì đại dịch là lúc anh bắt đầu thử nghiệm những chủ đề mới như các thành phố châu Âu, hoặc vẽ chân dung con trai, những tác phẩm anh chỉ giữ cho riêng mình?

Một nụ cười luôn hé.

Sau khi gặp gỡ Richie và trò chuyện với những người bạn của anh, tôi nhận ra bấy lâu nay mình đã lầm. HCMC Decacity Project không đơn thuần là một dự án nghệ thuật kéo dài 10 năm như tiêu đề của nó. Đây là một tuyển tập, một tập hợp những câu chuyện tình mà Richie đã kiên nhẫn viết nên.

Anh phải lòng những mái nhà Sài Gòn, nơi phơi bày trọn vẹn mọi mảnh đối lập của đô thị. Anh say mê vòng xoay Quách Thị Trang đến mức từng ngồi bệt xuống vỉa hè dưới ánh đèn đường để kịp ghi lại khoảnh khắc người ta di dời bức tượng giữa đêm khuya. Anh yêu cả những sớm mùng một Tết được vợ chở đến Chợ Bình Tây trên chiếc xe máy, nơi anh tâm niệm rằng nếu không tìm thấy thứ mình cần ở đó thì món đồ ấy hẳn không tồn tại trên đời.

Một nét vẽ vội ngày Tết.

Và sau cùng là niềm hạnh phúc khi được làm cha. Tại xưởng vẽ, anh dựng một bàn làm việc riêng cho con, giống hệt cách người cha vốn là một thợ sửa súng của anh từng làm ngày trước. Nhờ vậy, Harry có thể ngồi ngay cạnh và chứng kiến cha mình say mê sáng tạo mỗi ngày.

“Đó chính là tuổi thơ mà tôi hằng mong muốn dành cho con mình,” Richie chia sẻ.

Hướng về tương lai

Anh chạy đua với thời gian để sáng tạo.

Sắp tới Richie sẽ làm gì? Liệu có một “chương thứ năm” với những dự định như lấn sân sang thời trang, ra mắt bộ sưu tập NFT, hay tiếp tục cuộc đua với thời gian để lưu giữ vẻ đẹp mong manh của Sài Gòn? Dù là gì, kim đồng hồ vẫn chưa bao giờ ngừng thúc giục anh sống hết mình. “Không có thời điểm nào tốt hơn hiện tại cả,” anh nhắn cho tôi.

Ngồi lại trên chiếc thùng thiết bị DJ có in logo thành Bát Quái và dòng chữ “Keep Calm and Make a Sketch” (Bình tĩnh và vẽ thôi) Richie xích lại gần bàn vẽ nơi đặt bức phác thảo của con trai. Anh mỉm cười chia sẻ về triết lý sống và những dự định sắp tới. Mọi thứ rất đơn giản: “Kế hoạch tốt nhất chính là chẳng có kế hoạch nào cả.”

Bài viết đăng tải lần đầu năm 2023.

Một Sài Gòn đang dần tái định nghĩa không gian sống — khi 'nhà' không còn chỉ là nơi để ở

2026-04-09T14:09:01+07:00

Sài Gòn vẫn đang lớn lên, theo cách quen thuộc của nó.

Những khu đô thị mới xuất hiện. Những tòa nhà tiếp tục cao hơn. Thành phố mở rộng dần về phía Đông, rồi xa hơn nữa, chạm đến những vùng đất từng được xem là ngoại vi. Nhưng trong sự chuyển động đó, có một thay đổi khác, lặng hơn. Câu hỏi không còn là ở đâu, mà là sống như thế nào.

“Nhà” vì thế cũng thay đổi. Không còn chỉ là một nơi để trở về, mà trở thành một không gian để ở lại - đủ lâu, đủ sâu, đủ cân bằng để người ta không muốn rời đi quá nhanh.

Sự xuất hiện của Hướng Việt Properties vào tháng 3/2026 vừa qua phần nào phản ánh đúng giai đoạn này của thị trường. Khi bất động sản không còn là câu chuyện của tốc độ, mà chuyển dần sang chất lượng sống và tầm nhìn dài hạn.

Với di sản và bề dày hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đầu tư và kiến tạo các giá trị bền vững, Hướng Việt Properties tham gia vào nhiều mảng, từ nhà ở, thương mại đến công nghiệp. Tuy nhiên, nếu quan sát kỹ, trọng tâm vẫn nằm ở một điều rất cơ bản là tạo ra không gian sống.

Ông Karl Duy Trương, Phó Tổng Giám đốc Hướng Việt Properties, tại buổi ra mắt công ty vào cuối tháng 3/2026 tại TP.HCM.

Ông Karl Duy Trương, Phó Tổng Giám đốc Hướng Việt Properties từng chia sẻ, mỗi dự án nhà ở không chỉ là một sản phẩm, mà là một phần của hệ sinh thái đô thị đang được xây dựng theo thời gian. Ở đó, kiến trúc, cảnh quan và vận hành cần đi cùng nhau, để tạo ra một trải nghiệm sống trọn vẹn, thay vì những mảnh ghép rời rạc.

Phía Đông thành phố, nơi một trung tâm mới đang hình thành

Trong nhiều năm, sự phát triển của Sài Gòn luôn xoay quanh Quận 1 trước đây. Nhưng hiện tại, trục Đông, đặc biệt là Thủ Thiêm, đang dần định hình như một trung tâm mới.

Thủ Thiêm không được quy hoạch như một phần mở rộng đơn thuần. Nó được hình dung như một khu đô thị tài chính - thương mại mang tầm quốc tế, nơi hạ tầng, không gian công cộng và mật độ xây dựng được tính toán lại từ đầu.

Các tuyến giao thông lớn như đại lộ Mai Chí Thọ, hầm Thủ Thiêm, cầu Thủ Thiêm 2 (Ba Son) đã bắt đầu thay đổi cách người ta di chuyển giữa hai bờ sông. Những cây cầu tiếp theo, cùng hệ thống metro trong tương lai, sẽ tiếp tục rút ngắn khoảng cách, không chỉ về địa lý, mà cả về cảm nhận.

Điều đáng nói là Thủ Thiêm không chỉ được xây để làm việc. Nó được thiết kế để sống.

Những khoảng không gian mở, mặt nước, công viên ven sông, cùng mật độ quy hoạch thấp hơn khu trung tâm cũ, tạo ra một nền tảng khác cho đời sống đô thị - nơi con người có thể ở gần trung tâm, nhưng không bị cuốn hoàn toàn vào nhịp độ của nó.

Palm City và câu chuyện “đặt đúng chỗ”

Trong bối cảnh đó, vị trí của Palm City trở nên rõ ràng hơn.

Nằm tại nút giao An Phú, nơi các dòng chuyển động của khu Đông gặp nhau, dự án hiện diện ngay trong một mạng lưới hạ tầng đang định hình, nơi những trục đường lớn không chỉ kết nối không gian, mà còn tái vẽ lại cách con người di chuyển mỗi ngày.
Từ điểm này, các hướng đi về trung tâm, Thủ Thiêm hay những khu đô thị lân cận mở ra một cách tự nhiên, không quá xa nhưng cũng không bị cuốn vào những áp lực dày đặc của lõi đô thị.

Và có lẽ, giá trị đáng chú ý nhất không nằm ở việc đi đâu nhanh hơn, mà ở cách một vị trí như vậy cho phép giữ lại một khoảng “chậm” cần thiết đủ gần để kết nối, nhưng vẫn đủ tách để hình thành một nhịp sống riêng.

Với quy mô khoảng 30 hecta, dự án đang được tái định vị như một khu đô thị mang tinh thần “đô thị nghỉ dưỡng trung tâm”. Tuy nhiên, điều này không nằm ở cách gọi mà ở cách tổ chức không gian.

Khoảng xanh không chỉ là yếu tố trang trí. Mặt nước không chỉ để nhìn. Các tiện ích không chỉ để bổ sung. Tất cả được đặt vào một logic chung với mục đích cân bằng để nhịp sống bên trong dự án chậm lại vừa đủ, ngay cả khi bên ngoài vẫn đang tăng tốc.
Đó cũng là điều mà nhiều người bắt đầu tìm kiếm: một nơi ở gần trung tâm, nhưng không bị tiêu hao bởi chính trung tâm đó.

Xa hơn, tại Tây Ninh, LA Home mở ra một hướng khác, nơi không gian rộng hơn, thiên nhiên rõ ràng hơn, và nhịp sống thay đổi theo một cách khác.

Hai lựa chọn này, dù ở gần và đi xa lại không đối lập. Chúng chỉ phản ánh những cách khác nhau để cân bằng giữa công việc, gia đình và bản thân. Và điều quan trọng nhất vẫn là cách một nơi khiến người ta muốn ở lại.

Trong bức tranh đó, việc Hướng Việt Properties phát triển thêm các mảng thương mại và công nghiệp đóng vai trò như một nền tảng hỗ trợ, đảm bảo rằng các khu dân cư không tồn tại riêng lẻ, mà gắn với hệ sinh thái rộng hơn của thành phố.

Như bà Từ Thị Hồng An, Giám đốc Cấp cao, Bộ phận Cho thuê Thương mại Tp. Hồ Chí Minh, Savills Việt Nam từng nhận định, thị trường hiện nay không còn được định nghĩa chỉ bởi vị trí hay quy mô. Chất lượng quy hoạch và khả năng vận hành dài hạn mới là yếu tố quyết định.

Và ở giữa tất cả những lựa chọn đó, “nhà” không còn là một khái niệm cố định. Nó trở thành một trải nghiệm. Một cách để sống.

Ngõ Nooks: Ăn Maqluba, gửi gắm khát vọng hòa bình tại nhà hàng Palestine duy nhất Việt Nam

2026-04-03T16:18:50+07:00

"Nếu có trái tim và khối óc, bạn chắc chắn sẽ ủng hộ Palestine,” Saleem Hammad khẳng định khi chúng tôi cùng nhâm nhi tách trà ngọt, phóng tầm mắt ngắm nhìn phố cổ Hà Nội từ ban công nhà hàng Oliva. Bữa tối hôm ấy không chỉ ngon, mà còn để lại trong tôi những chiêm nghiệm sâu sắc hơn một trải nghiệm ẩm thực thông thường. Lắng nghe hành trình của Saleem, mối duyên nợ giữa anh với Việt Nam cùng nỗ lực bền bỉ để kết nối hai dân tộc, tôi đã phần nào thấy được cách ẩm thực có thể nuôi dưỡng lòng thấu cảm và khát vọng hướng tới hòa bình.

Cánh cửa dẫn ra ban công của nhà hàng. Bức tranh trang trí công phu được thực hiện bởi một trong những người bạn thân của Saleem.

“Mình muốn mang một góc nhỏ Palestine về giữa lòng Việt Nam,” Saleem chia sẻ về việc mở nhà hàng vào cuối năm 2025. Ước mơ ấy đã được anh ấp ủ từ rất lâu. Lần đầu anh đến Hà Nội là vào năm 2011 theo học diện học bổng của Đại học Al-Istiqlal. Suốt những năm tháng sinh viên, từ khi làm người dẫn chương trình truyền hình, phát triển các kênh mạng xã hội cho đến công việc hiện tại ở Đại sứ quán Palestine, Saleem luôn là một tiếng nói miệt mài cho quê hương. Anh không ngừng giới thiệu văn hóa, lịch sử và tình hình chính trị của Palestine đến người Việt, đồng thời chia sẻ những nét đẹp của Việt Nam ra thế giới.

Saleem khoe bữa ăn iftar (xả chay) của mình.

Chúng tôi ghé Oliva đúng vào tháng Ramadan. Dù anh đã tươi cười đón khách từ 5h30 chiều, nhưng chỉ sau khi mặt trời khuất bóng và dùng xong bữa xả chay, người ta mới thấy một Saleem hào hứng và tràn đầy năng lượng đến thế. Anh bắt đầu chia sẻ ý niệm của mình về việc chay tịnh. Thuở nhỏ, Saleem từng chẳng mấy mặn mà với nghi lễ này, nhưng khi trưởng thành, anh hiểu rằng đây là cơ hội để thực hành lòng biết ơn. Mỗi hạt cơm, mỗi giọt nước đều nhắc nhở anh về đức tin và phước lành mình đang có. Đổi lại, anh luôn cố gắng bày tỏ lòng biết ơn với những người xung quanh: “Được trân trọng tức là ta đang sống, và đang thực sự tồn tại.”

Ngày đầu đặt chân đến Hà Nội với Saleem chẳng khác nào “một gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt.” Ngoài vài bài học về Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, anh chẳng biết gì nhiều về nơi này. Anh từng mơ về một đô thị siêu hiện đại kiểu Tokyo, chứ không phải một Hà Nội còn nhiều nét xù xì, góc cạnh, nơi anh từng tá túc trong gian ký túc xá dột mái và phải rửa bát cùng bạn cùng phòng ngay trong nhà vệ sinh.

Dẫu có chút ngỡ ngàng ban đầu, Saleem nhanh chóng phải lòng Hà Nội. “Gia đình và văn hóa ở đây chẳng khác gì quê hương mình,” anh nhận xét. Người ta cùng nhau ca hát, cùng hò reo ăn mừng bóng đá, chia nhau dăm quả ngọt trong vườn, vui vẻ khi quây quần bên nhau. “Ở đây bình an,” anh kết luận.

Saleem làm khách mời trên VTV. Nguồn ảnh: Reddit.

Lúc mới sang, việc đi lại giữa thủ đô mà không biết tiếng Việt giống như “sa vào vũng lầy.” Để thấu hiểu văn hóa và “phá bỏ bức tường ngăn cách,” Saleem quyết tâm phải học tiếng. Nỗ lực đó đã đơm hoa kết trái — anh nói tiếng Việt trơn tru với chất giọng Hà Nội đặc trưng trong các video trên mạng xã hội và sử dụng thành ngữ vô cùng linh hoạt. Như khi giải thích lý do mở quán, anh hóm hỉnh chuyển ngữ: "Thì... có thực mới vực được đạo mà!"

Khi được hỏi cơ duyên nào đưa mình đến với nghề bếp, Saleem chỉ đáp gọn: “Vì hồi đó mình nghèo.” Mẹ anh là con út trong gia đình 12 anh chị em, còn cha anh là con út trong gia đình có 8 người, nên trong nhà lúc nào cũng có cả chục miệng ăn đang đợi. Lớn lên giữa vòng tay họ hàng trong một ngôi làng nhỏ, anh sớm hứng thú với việc bếp núc và bắt đầu phụ việc tại các nhà hàng địa phương từ khi còn rất trẻ.

Nhà hàng chia sẻ không gian với một quán phở từ 7h sáng đến 2h chiều, còn Oliva hoạt động từ 2h chiều đến 11h đêm.

Saleem rất thích học nấu các món truyền thống và trò chuyện cùng khách hàng (bất kỳ ai từng tiếp xúc với anh quá năm phút đều sẽ nhận ra anh là người cực kỳ hướng ngoại), nhưng mẹ anh thì lại không nghĩ vậy. Có lần, khi anh đem tiền boa về biếu, bà đã mắng: “Mẹ không cần tiền của con, mẹ cần con có cái bằng.” Saleem rốt cuộc vẫn học hành chăm chỉ để lấy được học vị như mẹ mong đợi, nhưng rồi anh vẫn tìm đường quay lại với gian bếp. Hiện tại, Saleem là người đứng bếp chính tại Oliva, bên cạnh sự hỗ trợ từ vợ anh, một người con cũng đến từ vùng đất Palestine.

Có lẽ nhiều người sẽ bỡ ngỡ khi lần đầu nếm thử phong vị Palestine nguyên bản tại Oliva, nhưng nếu đã từng yêu thích món ăn Trung Đông, bạn sẽ thấy đâu đó sự quen thuộc trong từng gia vị và cách chế biến.Vùng đất này vốn là cái nôi của nhiều nền văn minh với mạng lưới giao thương dày đặc, khiến nhiều món ăn mang tính di sản chung của cả khu vực thay vì thuộc về riêng một quốc gia nào.

Món falafel được ăn kèm với tarator, một loại sốt kem.

Món hummus ở Oliva mịn màng và béo ngậy, vị béo của đậu gà được cân bằng lại bởi chút chanh thanh mát, cực kỳ hợp với phần thịt bò đi kèm. Trong khi đó, falafel lại giòn rụm bên ngoài nhưng mềm mại bên trong, tạo nên sự tương phản thú vị. Cả hai đều là “cặp bài trùng” khi ăn cùng bánh mì dẹt tươi xốp. Nhưng bất ngờ nhất lại là món dưa muối: giòn tan, rực rỡ sắc màu và mang lại một sự bùng nổ vị giác đầy sảng khoái!

Hummus (trái) và đồ chua (phải).

Đặc biệt, Oliva là một nhà hàng halal, nghĩa là mọi thực phẩm đều sạch, được khai thác nhân đạo và không chứa các chất cấm (haram) theo luật Hồi giáo. Ngay cả những người không theo đạo cũng sẽ đánh giá cao đồ ăn halal bởi tiêu chuẩn này thường đi đôi với quy trình tuyển chọn và bảo quản thực phẩm khắt khe hơn, mang lại hương vị tươi ngon hơn. Saleem cho rằng với thổ nhưỡng và khí hậu tuyệt vời của Việt Nam, nếu áp dụng các quy chuẩn halal, chúng ta chắc chắn sẽ có một nền ẩm thực lành mạnh và ngon bậc nhất thế giới.

Món maqluba được úp ngược tại bàn và được phục vụ cùng với các loại hạt băm nhỏ.

Câu chuyện Halal không chỉ là kinh doanh mà còn là vấn đề du lịch. Ai cũng hiểu ẩm thực vốn là thứ để lại ấn tượng mạnh nhất với khách quốc tế khi đến Việt Nam, nhưng với khoảng hai tỷ người Hồi giáo trên thế giới, trải nghiệm này lại gặp không ít rào cản. Saleem giải thích rằng với họ, du lịch Việt Nam đôi khi là một thử thách khi cứ phải soi xét từng bao bì hay đành bỏ lỡ hầu hết các hàng quán, từ quán vỉa hè đến cả những nơi đạt sao Michelin, chỉ vì thiếu chuẩn halal.

Trên các kênh mạng xã hội, Saleem thường xuyên chia sẻ bằng tiếng Việt về những quy chuẩn làm nên thực phẩm halal. Anh hy vọng giúp Việt Nam phục vụ tốt hơn nhóm du khách Hồi giáo, một thị trường khổng lồ đang bị bỏ ngỏ. Việc nắm vững các quy tắc halal sẽ mở ra cánh cửa xuất khẩu rộng lớn cho nông dân và các nhà phân phối Việt, góp phần thúc đẩy nền kinh tế. “Uống nước nhớ nguồn,” Saleem dùng câu tục ngữ này để nói về động lực chia sẻ kiến thức của mình cho mảnh đất anh đang gắn bó.

Thông điệp kêu gọi chủ quyền Palestine được thể hiện mạnh mẽ ở nhà hàng.

“Là một người Palestine, mình khao khát hòa bình; và mình tìm thấy sự bình yên ở đây.” Những cầu nối mà Saleem vun đắp qua nhà hàng Oliva, qua mạng xã hội hay công việc tại Đại sứ quán luôn có hai chiều. Anh muốn gửi gắm một thông điệp: “Nếu Việt Nam làm được, Palestine cũng có thể làm được.” Để lan tỏa lời kêu gọi hòa bình, anh dùng chính tiếng Việt để lên tiếng về thảm kịch diệt chủng đang diễn ra tại quê hương. Chính sự chân thành của anh đã giúp hữu hình hóa nỗi đau của đồng bào mình trong mắt công chúng Việt. Một lần nữa, anh mượn tục ngữ Việt để nói về công việc của mình: “Ngòi bút có thể thắng vạn quân.”

Uống trà để thanh tẩy vị giác cuối bữa ăn.

Saleem ngồi lại với chúng tôi rất lâu sau bữa tối, vừa rót trà vừa kể những câu chuyện về quê hương, về những ước vọng giản đơn của người dân nơi đó: được ăn ngon, được đưa con đến trường, được chăm sóc mảnh đất của mình mà không phải lo sợ hiểm nguy mỗi ngày. Anh không một lần nhìn điện thoại hay vội vã chạy xuống bếp. Anh dành trọn sự tập trung và tâm huyết cho cuộc trò chuyện. Thật khó hình dung làm sao anh có thể hào phóng thời gian đến thế khi phải gánh vác cùng lúc quá nhiều vai trò. Tôi hỏi anh có bao giờ thấy mệt vì nói quá nhiều để ủng hộ Palestine không. “Không bao giờ,” anh trả lời, dù thú nhận đêm nào cũng phải uống thuốc cho dịu cổ họng, “bởi lời nói có sức mạnh riêng của nó.”

Tổng kết:

Giờ mở cửa: 2h chiều - 11h tối
Gửi xe: Gửi xe máy
Liên hệ: @olivapalestinianhalalfood
Giá: $$$ (150,000VND–dưới 500,000VND)
Thanh toán: Tiền mặt, thẻ, chuyển khoản
Giao hàng: Không có

Oliva

7 Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội

Cẩm nang 'quẹo lựa' đồ si đẹp cho mọi túi tiền

2026-04-02T11:49:38+07:00

Săn đồ cũ, đồ si từ lâu đã trở thành một mốt khó lỗi thời, nhưng cuộc săn lùng này cũng không kém phần khó khăn. Có những buổi ra về tay trắng, hay tiếc nuối với những món đồ đẹp độc xịn mà không về tay mình. Vậy nên, sau đây là những ghi chú nho nhỏ của một “đồng si” sau nhiều năm lăn xả để giúp bạn “nhắm mục tiêu” nhanh hơn.

Không phải đồ cũ nào cũng như nhau

Đã bao giờ bạn đi mua đồ cũ mà không thể hiểu nổi mức giá của nó? Hay bạn không biết nên đến nơi nào để tìm được quần áo theo phong cách của mình với mức giá vừa túi tiền?

Thị trường đồ cũ ngày nay rất đa dạng, nhiều mẫu mã, mức giá, phục vụ từ người trẻ đến già, đáp ứng nhiều nhu cầu khác nhau. Có những cái áo ở chợ chỉ vài chục nghìn lại còn lành lặn hơn cái áo vài triệu ở tiệm. Thế nhưng, vẫn không ít người chọn chi mạnh tay cho những món đồ có vẻ khó mặc.

Xin mách bạn vài điểm khác biệt mấu chốt để tối ưu ngân sách của mình cho những món đồ đẹp nhất, phù hợp nhất.

Vintage/archive: những kiện hàng nước một

Đồ vintage là đồ đã trải qua ít nhất 20 năm, có giá trị sưu tầm bởi nó gắn với thời đại, văn hóa đương thời. Những món này gọi là đồ nước nhất, sẽ được chuyển thẳng đến các cửa hàng vintage bởi đã có liên kết từ trước. Mỗi cửa hàng sẽ có phong cách riêng của mình, có thể là hip-hop, rock, hippie, hay thời trang thập niên 2000.

Do được tuyển chọn kỹ lưỡng và có thẩm mỹ thống nhất, quần áo từ các cửa hàng này thường có giá dao động từ trên 500.000VND đến vài triệu, thậm chí có những mẫu hiếm lên đến vài chục triệu. Giá thành cao nhưng những món hàng này không chỉ được xem là quần áo, mà còn là một mẫu lưu trữ — archive piece, do có thương hiệu và dấu vết lịch sử. Với vài trăm nghìn, bạn có thể sở hữu một chiếc quần của người lao động Nhật Bản những năm 2000, với chất liệu bền và đường may chắc chắn. Bỏ ra vài triệu trở lên, bạn có thể sở hữu một chiếc áo Carhartt bị rách đâu đó — dấu vết thời gian cho thấy nó đã trải qua bao cuộc vận động từ những năm 1980.

Với tôi, mua đồ vintage cứ như sưu tầm đồ cổ, khi thứ bạn cầm trong tay là minh chứng cho một thời đại đã qua, thứ bạn mặc trên mình là một tuyên ngôn cổ điển. Nếu chỉ có nhu cầu mua đồ chất lượng để mặc và thời trang không phải một thú chơi, đồ vintage sẽ không giúp bạn tối ưu túi tiền.

Một số địa chỉ mà bạn có thể tìm những mẫu đồ vintage là Antsea Clothing, House of Nhã (Sài Gòn), Heartless Vintage Clothing (Đà Nẵng), Giày: Deerus (Sài Gòn)

Đồ “si tuyển”: những kiện hàng nước hai

Những món đồ dễ dùng, không hư hỏng nhưng không nhất thiết đến từ thương hiệu xịn, hiếm, và có thể dễ dàng tìm ngoài thị trường được gọi là đồ nước hai, được bán ở các cửa hàng si tuyển — thrift shop. Đồ thrift toàn tâm toàn ý phục vụ cho nhu cầu mua đồ tiết kiệm, dành cho những khách hàng quan tâm đến giá trị thực dụng của sản phẩm

Chúng cũng được phân loại theo phong cách riêng giúp người mua tìm đến chính xác thứ họ cần, có thể là jeans, áo phao, sơ mi, cả trang sức và giày dép. Bạn có thể lựa được một chiếc áo nguyên vẹn, có màu yêu thích, chất liệu tốt, với giá rẻ hơn rất nhiều lần so với một chiếc áo mới.

Tuy nhiên, thrift shop không đảm bảo tính lâu đời của sản phẩm. Nếu bạn chỉ muốn mua một món hời thì đây vẫn là một lựa chọn thông minh. Nhưng nếu may mắn và có đôi mắt tinh tường, bạn vẫn có thể nhặt được một chiếc vintage ẩn nấp.

Cái hay của thrift shop chính là những thương hiệu ngách từ các nước khác nhau. Vì không thường đến từ thương hiệu lớn, chúng ta vẫn sẽ lạ lẫm với kiểu dáng hay giá trị văn hóa chúng mang lại. Đến khi nhìn thấy, tìm hiểu và cảm thấy kết nối, ta lại vô tình có thêm một món đồ để gắn bó dù chúng đến từ hàng dặm xa.

Bạn có thể tìm đồ cũ chất lượng ở: Goût tui (Sài Gòn), Áo em si (Sài Gòn), Cúc Cúc Planet (Đà Nẵng), Lazy Angel Thrift (Đà Lạt), Angelxx Thrift, Moon Thrift Shop (Hà Nội)

Đồ bành (đồ bãi, chợ): những kiện hàng nước cuối

Đồ bành, còn gọi là đồ bãi, đồ sida, là những kiện hàng dạt, có khả năng đã hỏng hóc, hết thời. Chúng được chất thành từng đống trong các chợ đồ si chờ người mua tự khám phá, và thường rẻ đến khó tin.

Lăn xả trong những núi đồ này, bạn có thể tìm được áo, quần, đầm, khăn có giá từ 10.000VND, áo lạnh dày và túi thường khoảng 100.000VND. Với chút may mắn, bạn còn có thể tìm được một món hàng ở tình trạng hoàn hảo không sứt mẻ. Có những mẫu dù không có thương hiệu nhưng lại mang phong cách đặc trưng mà bạn có thể đã phải trả gấp 10 nếu mua trong cửa hàng si tuyển.

Với tôi, săn đồ bành là một trò chơi thử vận may, thử sức sáng tạo thực thụ. Giữa một núi đồ không ăn nhập với nhau, chưa được sửa sang hay phân loại, thì việc chọn được một món đồ hợp bản thân chính là một phần thưởng không gì sánh được.

Bạn có thể đào tìm kho báu ở: chợ Hoàng Hoa Thám, chợ Bà Chiểu (Sài Gòn), chợ Đông Tác (Hà Nội), chợ Cồn (Đà Nẵng), Chợ Đồ Cũ (Đà Lạt)

Tóm lại là: Về cơ bản, sự khác biệt giữa đồ nước nhất và hai là độ lâu đời, giữa đồ nước hai và ba là độ lành lặn và sự phân loại sẵn.

Mua sao cho đúng điệu?

Đi cửa hàng archive/si tuyển

Các cửa hàng đồ cũ được phân loại theo nhiều phong cách, bạn nên xem trước hình ảnh cửa hàng trên mạng để đến nơi có thứ bạn cần. Ngoài ra, hãy canh và tham gia những sự kiện pop-up nếu không muốn phải di chuyển giữa nhiều cửa hàng. Đây là các buổi “chợ phiên” kéo dài khoảng 1 tuần của các cửa hàng si tuyển/vintage trong thành phố, cho bạn rất nhiều lựa chọn và rất tiết kiệm thời gian.

Đi chợ đồ bành

Để có nhiều lựa chọn hơn, hãy đến chợ lúc mới khui hàng. Các chợ đồ si ở Việt Nam thường khui kiện hàng mới lúc hai đến ba giờ chiều, đây là thời điểm vàng để chọn được những món đặc biệt. Đến sớm, bạn cũng có thời gian xem kỹ chất vải, kiểu dáng, thương hiệu để không bỏ sót một viên ngọc ẩn. Nếu không thích đông đúc, bạn nên tránh ghé chợ vào cuối tuần.

Để tránh mua dư thừa, hãy định hình trước phong cách trong đầu. Mua đồ cũ phần lớn vẫn rẻ hơn mua mới, khiến ta có tâm lý mua nhiều hơn cần thiết. Do đó, bạn nên xác định trước phong cách, dáng người của bản thân để chọn những thứ phù hợp nhất. Để chắc chắn đúng kích cỡ, bạn có thể thủ sẵn một cây thước dây.

Một số mẹo để nhìn nhanh chất lượng sản phẩm

Dễ nhận biết nhất là hàng vintage thường không dùng vải acrylic. Bạn có thể bỏ qua loại vải này nếu muốn tìm những mẩu có giá trị lịch sử. Ngoài ra, đồ vintage thường có nhãn dày, may tỉ mỉ, font chữ sáng tạo, màu sắc, có thẩm mỹ riêng, trong khi đồ mới thường được in nhiệt hẳn lên ót áo. Nếu thấy một cái nhãn như thế, bạn nên kiểm tra nhanh bằng Google Lens để không bỏ lỡ một viên ngọc ẩn.

Đa số mọi người xem việc săn đồ si cũng như mua đồ, nhưng để tận dụng chúng tốt hơn, bạn nên xem nó như mua chất liệu. Thay vì tưởng tượng bản thân mặc chúng đơn lẻ, bạn có thể nhìn kỹ chi tiết tay áo, cổ áo, độ phồng hay rũ của váy, dáng quần, để tìm cách phối chúng. Có những món đồ trông không hề đặc biệt, nhưng lại hợp rơ với một món nào đó trong tủ đồ bạn thì sao.

Đương nhiên, bạn nên xem xét chất lượng thực tế, rằng nó có rách, bạc màu, bung chỉ, dính bẩn khó giặt không, cả về độ mỏng và độ hầm bí. Nếu sửa được bằng cách may vá, nhuộm lại, giặt kỹ, bạn có thể cân nhắc về tiềm năng của chúng, xem có đáng mua không.

Giữ tinh thần bảo vệ môi trường

Tuyên ngôn đầu tiên của việc mua đồ cũ chính là hạn chế mua mới, giảm lượng sản xuất và bảo vệ môi trường. Do đó các đồng si nên cố gắng chỉ mua những thứ chắc chắn sẽ mặc, phù hợp phong cách của mình, tránh chạy theo xu hướng.

Nếu chưa biết phối thế nào, hay nghĩ rằng tương lai xa nào đó sẽ mặc, hãy cứ tự tin để lại chúng. Đến đúng thời điểm bạn tìm nó, nó sẽ có cách xuất hiện cho mà xem. Hãy tuân theo “quy luật 6 tháng” — chỉ mua những thứ bạn nghĩ 6 tháng sau bạn vẫn sẽ yêu thích để mặc.

Giữ an toàn vệ sinh cho mình nữa nhé!

Các núi đồ si đã trải qua nhiều chuyến vận chuyển từ nước ngoài, quần áo không tránh khỏi việc bị đóng bụi, dính chất dơ, có thể gây dị ứng da hay đường hô hấp. Khi bơi trong núi đồ si ở các chợ, bạn nên mặc áo dài tay, quần dài và mang vớ. Nếu bị viêm mũi dị ứng, hãy nhớ mang thêm khẩu trang. Và đương nhiên, việc đầu tiên khi mang thành quả về chính là giặt giũ rất-thật sự-cực kỳ sạch trước khi mặc bạn nhé!

Chúc các thợ săn đồ cũ luôn có chiến lợi phẩm về tay!

Nhìn lại lịch sử jazz Việt hiện đại: Từ thuở lập thân đến kỳ nổi loạn

2026-03-29T19:17:58+07:00

Đôi khi lướt linh tinh trên mạng xã hội, tôi vẫn thấy những phàn nàn của thính giả về việc âm nhạc nước nhà ít đa dạng.

Là người đã bước một chân vào việc sáng tạo âm nhạc, tôi vừa đồng tình với những nhận xét ấy, vừa hiểu rằng để thay đổi nó thật khó khăn. Thứ nhất là vấn đề cơm áo, vì nghệ sĩ cũng phải tìm cách chiều lòng nhiều người nhất có thể để được đón nhận, mà điểm thỏa mãn một cộng đồng lớn thường không nằm ở “ngách.” Thứ hai, cũng vì ít người xem, nên cũng ít người làm, ít tấm gương để noi theo, thành ra ít đa dạng.

Thế nhưng, đâu đó vẫn có những tấm gương đại tài, và những người hưởng ứng nhiệt thành, cùng nhau xây đắp nên một cộng đồng ngày càng vững mạnh. Tôi muốn giới thiệu với bạn đọc một trong những cộng đồng âm nhạc đầy đam mê đã liên tục đổi mới bản thân và điểm những sắc màu rất lạ cho dải âm thanh dân tộc, miệt mài từ những năm 1950.

Đó chính là nhạc jazz Việt Nam.

Jazz là gì?

Hẳn bạn đã từng nghe đến jazz và ấn tượng bởi sự lộn xộn hợp lý của nó. Điểm mấu chốt của jazz là sự ngẫu hứng, cấu trúc hòa âm phức tạp và những hợp âm màu hơn so với các bậc trưởng thứ thông thường. Sự “lệch chuẩn” này mang đến cảm giác vừa đúng vừa không đúng, cứ lâng lâng mơ màng nhưng cũng có lý do để mơ màng. Ta cũng thường nghe những điệu swing (nhấn phách 2 và 4 thay vì 1 và 3 như pop), tiếng kèn, tiếng chũm chọe, chổi chơi trống hay upright bass; chúng đều là những đặc trưng của jazz.

Jazz bắt nguồn từ cộng đồng người da đen ở Mỹ vào cuối thế kỷ 19, và theo ảnh hưởng của văn hóa phương Tây tràn vào miền Nam Việt Nam vào những năm 1950, thế nhưng không được lan truyền rộng rãi bởi tình hình đất nước lúc bấy giờ. Sau thống nhất, mãi đến cuối thập niên 1980, buổi biểu diễn jazz đầu tiên trước công chúng mới diễn ra tại Hà Nội.

Jazz Việt chào đời (với saxophone)

Người đầu tiên đưa jazz ra ánh sáng ở Việt Nam là Nghệ sĩ Ưu tú Quyền Văn Minh, hay được mọi người gọi vui là “cha jàzz” đất Việt. Thuở nước nhà chưa thống nhất, thông tin về âm nhạc ngoại quốc hay nghệ thuật nói chung đều hết sức khan hiếm. “Sách vở” của ông là chiếc radio mà ông chắt hết tiền túi để mua và vài băng cassette phải tìm mỏi mắt mới có.

Màn biểu diễn jazz đầu tiên trên sóng truyền hình Việt Nam do Quyền Văn Minh và band trình bày.

Sau hơn 20 năm tự mình dùi mài kinh sử, ông quyết định phải mang jazz đến cho cộng đồng. Năm 1988, Chương trình “Quyền Văn Minh với ba dòng nhạc: Cổ điển, dân gian và jazz” được biểu diễn tại Phòng hòa nhạc của Hội nhạc sĩ. Đây là cột mốc quan trọng khi lần đầu có một ban nhạc đủ đầy để chơi jazz, đương nhiên là dưới sự dẫn dắt của Quyền Văn Minh.

Buổi biểu diễn gây tiếng vang lớn, đưa jazz đến với đại chúng và đồng thời là báo hiệu cho một làn sóng sắp đổ bộ. Năm 1989, saxophone chính thức trở thành một ngành học tại Học viện Âm nhạc Quốc gia do chính ông giảng dạy. Hai năm sau, ông bắt tay vào sáng tác những tác phẩm độc quyền đầu tiên.

“Birth 99” do Quyền Văn Minh biên soạn và thể hiện là album jazz đầu tiên của Việt Nam và hiện vẫn đang là tượng đài cho các nghệ sĩ thế hệ sau. Các tác phẩm trong album đều phức tạp, nhiều phần, sử dụng nhiều kỹ thuật tinh tế mà người nghe nhạc đơn thuần như tôi chưa thể gọi tên hay miêu tả bằng lời. Chất lượng của những tác phẩm này thật vượt quá sức tưởng tượng dù đã hơn 30 năm từ khi nó được phát hành, chưa kể đến việc ông đã không có người chỉ dạy và cũng không có nhiều thông tin trong những năm Đổi mới.

Ca khúc ‘Ngẫu hứng Tây Nguyên’ từ album “Birth 99.”

Album mang nhiều dáng vẻ Việt Nam như bolero, âm nhạc Tây Nguyên, những điệu hò miền biển, khiến jazz Việt trở thành một địa hạt riêng biệt không lẫn vào những âm thanh ở địa cầu đối diện. Ông cũng đưa vào những triết lý của riêng mình về sự sống, sự chết, trọn vẹn từ hồn dân tộc đến bản sắc cá nhân trên âm thanh viễn xứ.

Sau thời của ông và các chiến hữu như TS Nguyễn Tiến Mạnh, PGS TS Lưu Quang Minh, ThS Hoàng Tùng, thế hệ nghệ sĩ saxophone tiếp bước mang đến những sắc màu âm nhạc mới mẻ hơn với những Quyền Thiện Đắc, Trần Mạnh Tuấn, Hồng Kiên.

Jazz cất những lời ca đầu tiên

Những năm 2000, đất nước bắt đầu mở cửa cho những làn sóng nhạc ngoại tràn vào. Pop, rock chiếm lĩnh thị trường, chúng ta yêu những Đan Trường, Hồ Quỳnh Hương, Ưng Hoàng Phúc với những bản ballad tình yêu.

Lúc ấy jazz hãy còn lẩn nấp trong chốn riêng của nó. Câu lạc bộ jazz Bình Minh của Quyền Văn Minh vẫn hoạt động hằng tối, vẫn tiếng saxophone cầu kỳ, nhưng đã có chút trở mình khi những câu hát đầu tiên trên nền jazz bắt đầu vang lên.

Những bản nhạc bất hủ của thế giới được cover lại tại các câu lạc bộ jazz.

Những bản jazz bất hủ của thế giới như ‘Fly me to the moon’ được cover tại một góc nhỏ Hà Thành, rồi nhạc Trịnh, nhạc Trần Tiến cũng được phối jazz. Giọng hát trầm lắng tự sự của cô ca sĩ trong không gian vàng vọt nơi quán nhạc năm ấy vẫn làm thính giả nhớ mãi về sau.

Kỷ nguyên của những bản tình ca nguyên bản

Với tinh thần cống hiến không ngơi nghỉ, những nghệ sĩ của chúng ta không chỉ dừng lại ở việc làm mới âm nhạc cũ, họ muốn tạo cả những cái mới, những cái chưa từng đến với đời.

Năm 2004, nữ nghệ sĩ Jazzy Dạ Lam sáng tác, phối khí và tự mình truyền tải album “Trăng và Em” đến khán giả, một cây đa cây đề đã trở thành nguồn cảm hứng cho các ca sĩ chuyên nghiệp đương đại.

Bao Phan · Trăng và Em - Jazzy Da Lam

Album “Trăng và Em” của Jazzy Dạ Lam.

Trong giai đoạn tiếp theo, những nghệ sĩ nổi tiếng của làng nhạc Việt cũng bước chân vào thế giới của jazz. Hai tác phẩm ‘Thời gian để yêu’ và ‘Những khung trời khác’ (2008) của nhạc sĩ Đỗ Bảo do Nguyên Thảo thể hiện nhận được nhiều ngợi khen từ báo chí. Bộ ba Hà Trần, Tùng Dương và nhạc sĩ Giáng Sol cũng cho ra mắt album “Bóng Tối jazz” vào năm 2015, gây tiếng vang với bản nhạc ‘Thu cạn.’ Ca khúc đã trở thành một chuẩn mực “nhạc diva” với những nốt nhạc rất lỡ, một cá tính đau đớn và bướng bỉnh, mang đến nỗi buồn xơ xác như “chiếc lá khô rơi.”

Vocal jazz Việt đạt độ chín muồi ở “SAIGON FEEL” (2018), được sáng tác và sản xuất bởi nhạc sĩ Võ Thiện Thanh, thể hiện bởi giọng ca Hồ Trung Dũng. Theo tác giả, album là thành quả lao động của 6 năm ròng rã. Có những bản hit cũ được làm mới, cũng có thêm những bài hát mới. Điển hình như ‘Xích lô,’ được Mỹ Tâm thể hiện vào năm 2001 mà tôi vẫn thường nghe mẹ ngân nga trên đường chở tôi đến trường tiểu học. Hay ‘Tình 2000’ mà Phương Thanh hát vào 1999 nay lại được ngân vang bởi một giọng nam trầm ấm.

Ca khúc ‘Sài Gòn có mùa thu’ từ album “SAIGON FEEL.”

Trong album, jazz đã đậm đặc hơn với âm thanh bộ kèn khò khè như người hút xì gà, tầng tầng lớp lớp nhạc cụ đan xen cầu kỳ nhưng vẫn hòa hợp với giọng hát. Ca khúc ‘Sài Gòn có mùa thu’ là hòa quyện của những nhịp trống và trombone, trumpet, hoặc có tiếng kèn khác mà tôi chưa nghe ra.

Tất cả hào hùng và ngập tràn như một đoàn người thành thị chờ giọt phin cuối rơi xuống rồi cùng lúc diễu hành đòi cho bằng được mùa thu. Giọng hát bẻ dẹt của Hồ Trung Dũng khiến tôi tưởng tượng vẻ mặt của một người đàn ông thèm khát đang lăm le xâm chiếm lấy mùa thu, anh ta đã nấp trong những tòa nhà cao tầng để chờ đợi từ lâu lắm rồi. Chỉ để cảm nhận cái mùa thu rất hời hợt mà Sài Gòn nhả cho.

Khi những giai điệu cũ tìm thấy tần số hiện đại

Nghệ sĩ hiện đại thừa hưởng gia tài sáng tác của các nhạc sĩ gạo cội và mang sắc màu mới đến những giai điệu, ca từ cũ. Album nhạc “Thanh Tùng” (2023) do Quỳnh Anh thể hiện là một đại diện tiêu biểu, gồm các ca khúc bất hủ như ‘Giọt nắng bên thềm,’ ‘Hoa tím ngoài sân,’ ‘Trái tim không ngủ yên.’ Thay vì hát trên nền nhạc cụ như tiền bối Quỳnh Phạm hơn 20 năm trước, album sử dụng kết hợp cả nhạc cụ và âm thanh điện tử một cách hòa hợp, giọng ca được xử lý trong trẻo, gọn gàng như phát âm của nghệ sĩ pop hiện nay.

Ngoài Thanh Tùng, Quỳnh Anh còn hát năm bản ‘Bức thư tình’ của Đỗ Bảo, và những khúc tình ca mùa xuân của các Văn Cao, Đoàn Chuẩn-Từ Linh, Dương Thụ trong album 19XX. Có lẽ vì bản thân tôi rất yêu câu từ của những cây bút cũ, nhưng lại không mấy mặn mà với phiên bản “Paris by night” của nó, nên khi bắt gặp cùng những câu từ ấy trong một âm thanh mới mẻ với giọng hát hiện đại, tôi như tìm được tần số của mình.

Bản làm mới ‘Trái tim không ngủ yên’ từ album “Thanh Tùng.”

Nếu Quỳnh Anh làm mới các bản tình ca, thì kèn saxophone của Quyền Thiện Đắc lại dẫn dắt người nghe vào một không gian trừu tượng hơn qua album “Ký ức” (2024). Đây là một công trình thú vị, nơi những bài hát nằm lòng của trẻ em như ‘Chú ếch con,’ ‘Cả nhà thương nhau’ hay ‘Bắc Kim Thang’ được biến tấu đến mức khó nhận diện.

Quyền Thiện Đắc có thể thay đổi tiết tấu, biến tấu nốt nhạc, lặp đi lặp lại một câu, thêm luyến láy cuối câu. Đấy chỉ mới là phần chế biến giai điệu của bài hát gốc, chưa kể đến những trường đoạn độc tấu saxophone dài mấy phút liền.

‘Chú ếch con' từ album “Ký ức.”

Trống chơi theo nhịp lẻ, nhịp giữa, một thứ nhịp khó gọi tên gì đó mà nếu bạn dựa vào nhịp trống để tìm thăng bằng, bạn sẽ ngã nhào ngay và không biết sắp xếp những thanh âm vào phách nào. Những tiếng cymbal sẽ đột nhiên xuất hiện vào lúc bạn ít ngờ tới nhất. Nhưng nó hợp lý và vững chắc; nó là một trò chơi giữ nhịp cho những đôi tai thính và là một ngọn núi thiêng cho những kẻ tìm xáo động.

Jazz tới tuổi nổi loạn và những nghệ sĩ indie

Giai đoạn năm 2016–2018, âm nhạc độc lập rục rịch lên ngôi. Nghệ sĩ tự do từng bước tìm được cho mình những sự công nhận nhất định, và khán giả yêu thích những màu sắc mới lạ và những cá tính không cần giống ai. Âm nhạc được quyền lệch chuẩn, được xáo trộn, được kỳ cục mà vẫn có cách len lỏi vào trái tim thính giả. Thế là nhạc fusion ra đời.

Album “Trong” của TRANG.

Với cô nghệ sĩ TRANG, cool jazz thường được kết hợp với bossa nova, điển hình như album “Trong” ra mắt năm 2025 gồm những ca khúc ‘Em chỉ nhìn thấy anh,’ ‘Làm bạn với em,’ ‘Hoang đảo,’ và ‘Ăn chay.’ Trong khi đó, Minh Tốc & Lam lại chọn khai thác modern jazz thông qua việc kết hợp các yếu tố điện tử và chất liệu swing hiện đại; người nghe có thể nhận thấy sự dịch chuyển này từ ‘Ngọc Lam’ đến ‘Một giấc mơ hoang đường.’

Sự biến tấu còn hiện diện trong ‘Thành phố đung đưa’ của ban nhạc Mèow Lạc. Họ vận dụng tiết tấu và lối chơi nhạc cụ đặc trưng của jazz nhưng được tinh chỉnh để gần gũi hơn với đại chúng bằng cách tiết chế các nốt biến âm (blue notes). Ở một góc độ khác, ‘Em và Jazz’ của Hali lại đưa tinh thần jazz vào funk với những tuyến giai điệu phức tạp đậm tính ứng biến và những câu scat đầy tận hưởng ở gần cuối bài.

Ca khúc ‘Em và Jazz’ của Hali.

Nghệ sĩ indie chơi jazz với rock, jazz với funk, jazz với rap, bất cứ thứ gì họ có thể nghĩ ra. Thành công của họ là những khám phá mới và những âm thanh lạ lùng ngon tai. Tôi vẫn luôn thích thú khi thấy muôn vàn cách biến tấu sáng tạo, và thấy jazz vẫn sống khỏe mạnh ở những nơi dành cho nó.

Jazz điểm hẹn

Viết tới đây, chân tôi đã nhịp theo những điệu jazz nhẹ nhàng, và đầu óc đã đuổi theo những câu bebop không điểm dừng. Có thể tối nay tôi lại lóc cóc đến một quán jazz bar để sống tiếp cho đầy những cảm giác lửng lơ. Nếu bạn cũng cảm thấy tương tự, xin mời bạn đến với những hội quán đã bao năm say mê với dòng nhạc này.

Hà Nội

Bình Minh Jazz Club: với những người yêu Jazz, mến mộ hai cha con Quyền Văn Minh và Quyền Thiện Đắc, thì đây chính là trái tim của jazz Việt. Nằm ngay góc đường Tràng Tiền, Hà Nội, quán nhạc có gần 30 năm lịch sử này sẽ mang đến những hương vị đậm đà nhất được chắt lọc từ một hành trình nhiều gian nan.

Long Waits Jazz Club: là một dự án của những người học trò ưu tú của huyền thoại Quyền Văn Minh, đã chơi hơn 100 album jazz khắp thế giới, và đã trở thành một phần không thể thiếu của Hà Nội.

Sài Gòn

Sax ‘n Art Jazz Club: tọa lạc giữa Thảo Điền lãng mạn nhiều cây xanh, hội quán jazz của nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn là một không gian để những người yêu nhạc được chìm đắm sau ban ngày ồn ã của Sài Gòn.

Cội: là một quán nhạc chuyên jazz, funk với các nghệ sĩ, ca sĩ, ban nhạc chuyên nghiệp. Nữ hoàng hát jazz Tuyết Loan và những cái tên quen thuộc trong giới yêu nhạc như Minh Nghĩa, Dattie Do, Tăng Tuệ Vĩ, Bút Chì Màu đều đã từng xuất hiện ở đây.