Sài·gòn·eer

BackDi Sản » Nghệ thuật hát bội dưới nét vẽ minh họa của người Pháp trông như thế nào?

Nghệ thuật hát bội dưới nét vẽ minh họa của người Pháp trông như thế nào?

Từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XXI, hát bội bước vào thời kì hoàng kim trong lòng biết bao khán giả, trong đó có cả thực dân Pháp. Không chỉ đưa vở Tuồng “Vua Đời Đường” tới Đấu xảo Quốc Tế - một triễn lãm tinh hoa văn hóa tổ chức tại Paris, hình ảnh sinh hoạt hát bội cũng được người phương Tây họa lại qua những bức áp phích, đồ lưu niệm và in thạch bản.

 

 

Áp phích về buổi diễn tuồng tại Triển lãm Đấu xảo Quốc tế Paris 1889.

Ra đời vào cuối thế kỉ XII như một thú vui cho giới quý tộc trong cung đình, hát bội (tuồng) dần len lỏi vào cuộc sống người dân, chen chân trên những chiếc ghe khắp miền sông nước. Hát bội trở thành giá trị tinh thần, văn hóa ăn sâu vào nếp sống của người dân Nam Bộ nói riêng và Việt Nam nói chung. Các tuồng hát bội thường có nội dung giàu chất nhân văn như răn dạy, giáo dục lễ nghĩa, cách đối nhân xử thế, ca ngợi cái tốt đẹp, phê phán thói hư, tật xấu và cầu xin thần linh ban cho mưa thuận gió hòa, gặp nhiều may mắn.

Tranh minh họa với chú thích: “Người ta giải trí cho quân lính ở miền viễn đông như thế nào?”

Cũng vì vậy mà suốt một thời lẫy lừng, hát bội luôn được mời hầu thần linh mỗi lễ cúng kỳ yên ở Nam Bộ, trở thành âm thanh báo hiệu những ngày hội vui vẻ của cả làng. Một tuồng hát bội thường rất dài, phải chia thành nhiều đêm hát có lớp lang, điển hình như tuồng San Hậu phải diễn 3 đêm mới hết chuyện. Vì thế mà nhiều người xong việc là ra đình chơi hội, bỏ bê cơm nước, nguồn cơn cho câu hát truyền tụng trong dân gian: “Hát bội làm tội người ta/ Đàn ông bỏ vợ, đàn bà bỏ con”.

Tranh vẽ về một buổi diễn tuồng tại Triển lãm Đấu xảo Quốc tế Paris 1889. Nguồn: Trung tâm Tư liệu Claude Debussy, Pháp.

Tranh vẽ về một buổi diễn tuồng của họa sĩ Frederic Baile, Pháp. Nguồn: Vẽ Về Hát Bội.

Một bức hoạ của Paul Doumer tái hiện lại một buổi diễn. Nguồn: Thư viện điện tử Gallica thuộc Thư viện Quốc gia Pháp.

Trong quá trình khai thác thuộc địa Việt Nam, người Pháp đã đào sâu nghiên cứu và ấn tượng trước nghệ thuật hát bội - nền văn hóa mang theo giá trị tinh thần, văn hóa của người Việt.

Tranh in dựa theo bản vẽ của A Cairoli về buổi biểu diễn Tuồng của người An Nam tại Đấu xảo Quốc tế.

Tranh in thạch bản về một gánh tuồng của người An Nam.

Nói về vở “Vua Đời Đường”, đây là vở tuồng do ông Nguyễn Đông Trụ làm giám đốc và đạo diễn. Vở tuồng này nói về cuộc mưu sát vua Lý Tiên Vương thực hiện bởi người anh rể muốn cướp ngai vàng cùng sự giúp đỡ của 4 vị quan trong triều đình, khi vua được mời đến dự tiệc. Sau khi may mắn thoát được, vị vua đã vượt qua nhiều hiểm nguy nhờ sự cứu giúp của một người con nuôi. Sau đó, vua khôi phục được ngai vàng. Vở tuồng này đã gây nên nhiều bàn cãi trong giới học thuật ngoại quốc vì sự mới lạ, thậm chí là khó hiểu do khác biệt y phục, âm nhạc, cách thể hiện âm nhạc. Thế nhưng, không thể phủ nhận rằng nhiều khán giả, bao gồm cả nhạc sĩ, nhà phê bình, ký giả đã bị hớp hồn trước âm sắc đặc biệt của “Vua Đời Đường”. Thậm chí, nhạc sĩ người Pháp Debussy còn ví vở tuồng này với tác phẩm opera “Ring des Nibelugen ”của Wagner và làm cảm hứng để sáng tác bản nhạc “Pour les Quatres”.

Minh họa nghệ thuật tuồng An Nam trên đĩa kỷ niệm Đấu xảo Quốc tế 1889.

Cũng trong loạt triễn lãm Đấu xảo Quốc tế năm 1889, các sinh hoạt trong hát bội từ trên sân khấu đến sau hậu trường đã được họa lại dưới nét bút của người Tây qua những bức áp phích, đồ lưu niệm, in thạch bản. Từ đó, một thời kỳ hoàng kim của tuồng được hé lộ qua góc nhìn đầy mới mẻ.

Hình ảnh minh họa hậu trường một vở tuồng.

Bài viết liên quan

in Di Sản

Nhìn lại văn minh vật chất Vĩnh Long những năm 1930 qua tranh vẽ của học sinh tiểu học ngày ấy

Cũng như học sinh thời hiện đại, các em nhỏ những năm 1930 đã có những tiết học mỹ thuật. Những bức tranh tĩnh vật chính là tư liệu quý để thế hệ hôm nay hiểu thêm về sinh hoạt của đồng bằng sông Cửu ...

Paul Christiansen

in Loạt Soạt

'Time Is a Mother' – Những dấu chấm hỏi đặt giữa cuộc đời

Phải chăng danh tiếng khó là bạn đồng hành cùng người làm thơ?

in Văn Hóa

Sân khấu cổ truyền qua con mắt truyền thông của người trẻ yêu nghệ thuật

Đứng giữa dòng chảy hối hả của thế giới hiện đại với vô số luồng văn hóa ngoại lai, vẫn có bộ phận giới trẻ ngày nay yêu thích những nét đẹp văn hóa nghệ thuật truyền thống. Sự yêu thích ấy không chỉ ...

in Văn Hóa

Về nghe hát bội: sự kiện đưa nghệ thuật cổ truyền đến gần với Gen Z

Trước dòng chảy mạnh mẽ của du nhập văn hóa, các câu chuyện đáng buồn về sự mai một của các loại hình sân khấu truyền thống có lẽ không phải là một chủ đề quá mới mẻ. Tuy nhiên nỗ lực bảo tồn văn hóa ...

in Di Sản

[Video] Đà Lạt hoài niệm qua góc nhìn của 'dân phượt' năm 1992

Đã bao giờ bạn tự hỏi: "Đà Lạt trông như thế nào trước khi trở thành điểm hẹn quốc dân?"

in Di Sản

[Ảnh] Một thoáng Bắc Bộ những năm 1900

Việt Nam đang chuyển mình với những thay đổi mang hơi thở hiện đại. Trước những thay đổi đó, chúng ta luôn có một cảm giác khó tả khi nhìn vào những bức ảnh ở thế kỷ trước.

Đồng Sáng Tạo

in Giáo Dục

Giá trị cốt lõi trong phương pháp giáo dục toàn diện cho trẻ nhỏ

Trong những chia sẻ về tầm quan trọng của phương pháp giáo dục toàn diện dành cho trẻ nhỏ, thầy Lester Stephens, Hiệu trưởng Trường Quốc tế Saigon Pearl (ISSP) giải thích rằng: “Trẻ em học hỏi rất nha...

in Giáo Dục

Tầm quan trọng của phương pháp giáo dục thể chất toàn diện đối với sự phát triển của trẻ

Trong một tiết Thể dục tại Trường Quốc tế Saigon Pearl (ISSP), giáo viên phụ trách bộ môn Thể dục và Hoạt động Ngoại khóa của trường, cô Holly Younglove, đã hỏi học sinh của mình rằng: “Các em có để k...

in Resort

The Regent Phú Quốc và sự chuyển mình của ‘đảo ngọc’ Việt Nam

Không nơi nào ở Việt Nam chứng kiến sự chuyển mình đầy bức phá và triển vọng trong ngành du lịch như Phú Quốc.

in Giáo Dục

BIS Hà Nội và bí quyết chọn trường đại học phù hợp với học sinh

“Công việc của tôi không phải là bảo học sinh phải làm gì, mà là giúp các em khám phá các lựa chọn vốn có,” trích lời giải thích của thầy Trường Quốc tế Anh Hà Nội (BIS), Giáo viên Tư vấn & Định hướng...

in Giáo Dục

Vững bước trên con đường thành công với học bổng từ Trường Quốc Tế Úc AIS

Một trong những mục tiêu lớn của ngành giáo dục là nuôi dưỡng những mầm non ưu tú của xã hội. Vì thế, thật đáng tiếc khi những tài năng chớm nở lại bị cản trở bởi khó khăn tài chính. Nhiều học sinh bị...

in Đồng Sáng Tạo

“Chuyện Lẩu Cua”: Truyện tranh ngụ ngôn về môi trường công sở

Cua Trừng Phạt “kéo Cua Tôi-Trước-Đã xuống đáy nồi rồi ị lên mai của chú để làm chú bẽ mặt.” Ai ngờ rằng một quyển sách bàn về cách cải thiện tư duy trong môi trường làm việc sẽ có những chi tiết như ...