Vật vờ trên chuyến xe đò xuyên tỉnh, bạn đã bao giờ giật mình tỉnh dậy vì tiếng trống điện tử xập xình của ‘Quê em mùa nước lũ’ bản phối Vinahouse? Hay lúc chờ đợi mòn mỏi, tay lướt TikTok lại bắt gặp giai điệu ‘Lấy cây kim may đồ’ đang chễm chệ trên xu hướng.

Thứ âm nhạc này tràn từ quán nhậu vào đám cưới, từ đường phố len lỏi lên mạng xã hội. Tiếng bass đùng đùng song hành cùng chất giọng ngọt như mía lùi kể câu chuyện đời sống dọc sông Cửu Long, khiến người phương xa bất giác nghĩ đến vô số điều ngộ nghĩnh nơi đây. Bằng cách nào, những bản nhạc trẻ miền Tây remix lại chạm đến cả cộng đồng vốn chẳng mấy bận tâm tới nó?

Thuở nhạc miền Tây chưa “giật”

Nhắc đến kho tàng âm nhạc Nam Bộ xưa, đờn ca tài tử có lẽ là mảnh ghép đại diện rõ nét nhất. Thể loại này thu hút người nghe bằng tiếng đàn điêu luyện từ người nghệ sĩ miệt vườn. Đàn kìm, đàn cò, đàn tranh hay đàn bầu cứ thế nương vào nhau tấu lên bộ ngũ cung đặc trưng (Hò Xự Xang Xê Cống).

Đáng chú ý, đờn ca tài tử thuở sơ khai không hề đóng khung trong nhà hát hàn lâm, mà vốn sinh ra bên mâm rượu, trên chòi lá sau giờ lao động. Bản chất của âm nhạc Nam Bộ ngay từ đầu đã mang tính quần chúng, lấy mục tiêu kết nối bè bạn làm cốt lõi. Tinh thần hội hè này chính là bệ phóng giúp âm thanh nơi đây dễ dàng bắt đôi cùng tư duy giải trí hiện đại.

Remix nữa, remix mãi

Tánh ưa tụ họp khiến người miền Tây chẳng nề hà chuyện cũ mới. Một khi âm nhạc đã sinh ra để phục vụ bàn tiệc, thì lúc cuộc vui thời nay đòi hỏi thứ âm thanh xập xình hơn, tiếng đờn ca đâu đó cũng nhường chỗ cho những âm thanh mới nổi. Trào lưu khoác áo nhạc sàn cho những giai điệu sông nước từ đó ra đời.

Theo làn sóng nhạc điện tử, giới DJ miệt vườn bắt đầu nhào nặn lại những giai điệu dân ca thành những bản phối dập dình, vừa quen tai vừa phục vụ nhu cầu giải trí hết mình của người miền. Một bài cải lương bi lụy, sướt mướt như ‘Võ Đông Sơ Bạch Thu Hà’ cũng dễ dàng dắt túi 3 bản phối giật đùng đùng.

Dòng nhạc này vốn sinh ra cho tiệc tùng say bí tỉ, bùng nổ nhất vào dịp cưới xin hay Tết nhất. Ở miền Tây, đám cưới có thể kéo dài 2 đến 3 ngày đêm, người ta ăn uống hát hò thâu đêm suốt sáng. Khách phương xa ghé chơi trúng dịp này dễ dàng bị cuốn vào cuộc vui. Người miền Tây “cơ địa” hiếu khách, thêm hơi men lâng lâng thì nhìn ai cũng dễ mến, cũng coi như anh em. Khách thành thị hay bè bạn quốc tế ra về đều mang theo kỷ niệm kỳ lạ nhất đời, in hằn trong đầu mớ âm thanh vừa dân dã vừa hiện đại của vùng sông nước.

Mang đặc trưng là tiết tấu dồn dập, lặp đi lặp lại, dòng nhạc này vô cùng dễ thuộc, dễ đoán để cả đám đông hòa chung bầu không khí, tạo nên sức gắn kết lớn. Người nghe luôn thấy thú vị khi đoạn cao trào vang lên, đám đông đồng loạt ngừng vài giây trước lúc bùng nổ cùng nhau dù chẳng ai biết trước bản nhạc biến tấu thế nào. Giới chuyên môn vẫn dè chừng thứ âm nhạc này bởi tính rập khuôn, và rõ ràng người nghe rất khó tìm ra điểm khác biệt giữa ba phiên bản 'Võ Đông Sơ Bạch' Thu Hà remix kể trên.

Nhìn nhận kỹ hơn, tiết tấu lặp đi lặp lại, giai điệu dễ đoán cùng thông điệp cũ mòn đã khiến dòng nhạc này vướng định kiến thiếu sáng tạo. Thế nhưng, chính yếu tố đó lại giúp các bài hát trở dễ hiểu, dễ nhớ, và thu phục được vùng giao thoa rất hẹp của đám đông khổng lồ. Nếu tạm gác lại tiêu chí “vị nghệ thuật,” việc xài chung mô típ để cộng đồng thỏa sức hòa nhịp đã giúp tác phẩm hoàn thành xuất sắc sứ mệnh “vị nhân sinh.”

Định hình căn tính với Cưới và Nhậu

Nắm bắt tâm lý thính giả, nhạc trẻ miền Tây thường xoay quanh chủ đề đám cưới, tiễn người yêu đi dựng vợ gả chồng, hay chuyện anh em lai rai thâu đêm. Đương nhiên, nghệ sĩ phải nhào nặn ca khúc thật sôi động cho đúng gu khán giả, nếu không muốn thợ remix cướp mất hào quang và mang về lượng người nghe áp đảo.

Trong ca khúc ‘Muốn cua anh làm bồ’ của Dương Ái Vy, chúng ta có: “Nè gật đầu cho suôn, sang năm mình làm đám cưới luôn.” Nal lại bộc trực trong ‘Rồi tới luôn’: “Em ơi em ở đâu anh mang trầu cau qua anh rước dâu luôn.” Phát Hồ còn gấp gáp hơn khi tính trước chuyện trăm năm bằng lời tuyên bố: “Yêu là cưới trên dưới hai nhà làm sui, rượu bia chơi láng chín tháng mười ngày có cục cưng nuôi” trong bài ‘Yêu là cưới.’

Ở một bối cảnh khác, gái trai cùng nhau say xỉn trong ‘Hết sảy miền Tây’ của Tracy Thảo My: “Anh cứ nhậu thoải mái, có xỉn em vào thay.” Điểm sáng của tác phẩm này nằm ở chỗ ngoài âm thanh xập xình, nghệ sĩ còn tôn vinh giai điệu cải lương truyền thống và ghép vào đó lời nhạc trào phúng đúng tinh thần nhạc trẻ. Qua bài ‘Lại say nữa rồi’ của Võ Lê Mi, khán giả dễ dàng phát hiện điểm nhấn thú vị xuất hiện ở cả hai ca khúc chính là âm thanh đệm ngẫu hứng “hức” tựa như tiếng nấc cụt lúc xỉn.

Loạt bài hát này thu về từ vài triệu đến trăm ngàn lượt xem, minh chứng cho sức hút và sự hưởng ứng nhiệt tình. Thành quả ấy mang đậm dấu ấn từ chủ tiệm cắt tóc mở loa liên tục, buổi trưa vặn nhạc nghêu ngao bên ly trà đường, chủ tiệc ham vui lan tỏa đến khách đường xa, hay người con vùng Cửu Long mang âm thanh quê hương lên Sài Gòn ăn học.

Nhấn mạnh căn tính trên đường hình

Bên cạnh đặc trưng âm thanh như phương ngữ, giai điệu, nhạc trẻ miền Tây còn tôn vinh đời sống văn hóa khu vực thông qua video ca nhạc (MV). 

Nhiều tác phẩm mở đầu bằng cánh đồng lúa xanh ngát bao la, duy trì xuyên suốt hình ảnh nhân vật mặc áo bà ba đeo khăn rằn và nón lá, tái hiện cảnh xóm giềng quây quần xôm tụ.

Mọi sinh hoạt xoay quanh bờ kênh gợn sóng, hàng dừa, cây đa, căn nhà lá, giàn mướp, đi kèm xị rượu, thùng bia. 

So với video ca nhạc hay buổi biểu diễn dân ca ngày trước, phần hình ảnh của nhạc trẻ miền Tây ngày nay mang tốc độ dồn dập hơn, khoác lên sắc màu rực rỡ hơn. Đạo diễn khai thác góc nhìn đời thường qua lối diễn xuất cường điệu, và đôi khi lồng ghép yếu tố châm biếm sâu cay. Dẫu biến tấu muôn hình vạn trạng, tác phẩm vẫn mang lại cảm giác thân thuộc nhờ duy trì bền vững hệ biểu tượng dân dã vừa điểm qua.

Bước vào đời sống của cộng đồng khác

Nhạc trẻ miền Tây không cần phải phức tạp để tồn tại. Nó giữ lại những gì quen thuộc từ quá khứ rồi đặt chúng vào một nhịp điệu đủ đơn giản để ai cũng có thể lắng nghe. Ngoài đám cưới miền Tây hay những cuộc vui rượu chè, nó đến với cộng đồng lớn hơn qua các nền tảng nhạc số, dần lan rộng đến những hoạt động thường nhật của cả những người “không trong cộng đồng.”

Điển hình nhất là các điệu nhảy xu hướng trên TikTok, nơi âm nhạc được lan truyền với tốc độ chóng mặt nhất. Chỉ cần một đoạn nhạc 15 giây được Tiktoker nổi tiếng ưu ái tạo điệu nhảy, vô số những tài khoản khác sẽ hưởng ứng, mang đoạn nhạc đến với hàng trăm triệu người. Với tính chất dễ bắt nhịp, ai cũng nhảy được trên nhạc trẻ miền Tây. Tôi từng bắt gặp cả rapper trong cộng đồng hiphop hay những nghệ sĩ showbiz cũng phải hưởng ứng những bản nhạc tưởng chừng như xa cách với họ.

Một hiện tượng tôi thấy còn thú vị hơn lúc nhạc miền Tây sôi động được mở nơi đông đúc, là khi bạn tôi thực sự “cần” nghe nhạc miền Tây điện tử để tập trung học bài. Nó nói, phải giật giật vậy tao mới tập trung được, tại nhịp đều đều mà lại căng thẳng, làm mình tỉnh táo lắm. Chà, liệu có có thể trở thành một kiểu tiếng ồn trắng mới cho giới trẻ khắp Việt Nam không ta?