“Mình nhớ lúc đó. Hồi còn trẻ, đang chạy xe máy với đám bạn, chỉ cần kiểu ‘ê, rảnh 15 phút không?’ là cả lũ gặp nhau [...], ăn vài món vỉa hè rồi chẳng làm gì cả; chỉ ngồi nhìn phố xá thôi. Vui lắm,” Lê Chân Như chia sẻ với Saigoneer về nguồn cảm hứng cho những bức minh họa của mình.
Như lọt vào “mắt xanh” của Saigoneer nhờ cách tái hiện nhịp sống Việt Nam vừa hóm hỉnh, vừa gần gũi. Định cư và sống tại California từ năm 23 tuổi, Như tìm đến hội họa như một cách ôn lại những ký ức tại nơi mình sinh ra và lớn lên, đồng thời giới thiệu văn hóa quê nhà ra thế giới. Chữ “vui” mà Như dùng để kể về thời trẻ cũng rất đúng với phong cách vẽ của cô nói chung, nhờ cách dùng màu rực rỡ, những khung cảnh vui tươi và sự náo nhiệt nhẹ nhàng.
Sinh ra ở Huế, có ba ở Hà Nội và từng làm việc tại Sài Gòn, Chân Như có một sự am hiểu tinh tế về đặc trưng của từng vùng đất. Sự am hiểu này giúp cô khéo léo nhào nặn những chất liệu văn hóa khác nhau thành một bức tranh toàn cảnh về Việt Nam, nhất là trong mắt những người đang ở xa xứ. Chẳng hạn như bức tranh vẽ Tết của Như có đủ bia Sài Gòn, bia Hà Nội, bia Huda, đi kèm với mâm ngũ quả miền Nam và những nhành hoa miền Bắc.
Con đường đến với nghệ thuật của Như có rất nhiều ngã rẽ. Sau khi tốt nghiệp, cô theo đuổi công việc công tác xã hội vì muốn giúp đỡ mọi người, nhưng rồi sớm thấy nản lòng trước những thủ tục giấy tờ và áp lực tìm tài trợ. Nhận thấy một cơ hội mới, cô đăng ký vào trường nghệ thuật tại Mỹ, bắt đầu với chuyên ngành nhiếp ảnh. Tuy nhiên, trong một tiết học, cô vô tình thấy tác phẩm của họa sĩ minh họa Victo Ngai người Hong Kong. “Nét vẽ gì mà hay thế này?” Như nhớ lại. ”Đây chính xác là những gì mình muốn làm, và mình đổi ngành ngay ngày hôm sau.”
Việc đào tạo bài bản giúp Như định hình rõ lại phong cách và mục tiêu của mình. “Mình biết mình muốn vẽ cái gì, chỉ là lúc mới chuyển qua thì tay nghề chưa tới để vẽ ra cho đúng ý.” Qua thời gian rèn luyện và nhìn lại các tác phẩm cũ, giờ Như đã có thể tạo ra những bức vẽ mà cô gọi là “dễ hiểu” và “có chuyện để kể.”
Hâm mộ Julia Rothman (họa sĩ của tờ New York Times), Chân Như luôn muốn tranh mình mang một thông điệp hay câu chuyện cụ thể. Tranh của cô nhìn qua cứ ngỡ được vẽ từ một bức ảnh có thật, nhưng thực chất đó là sự lồng ghép từ nhiều tư liệu, ký ức và cả trí tưởng tượng. Như bức tranh vẽ đám cưới chẳng hạn: ai nhìn vào cũng thấy quen với cảnh khách khứa lảo đảo cầm mic, trẻ con ngơ ngác nhìn người lớn, hay đôi uyên ương cùng rót tháp ly... Nhưng nếu nhìn kỹ vào số người đang cùng hát một lúc, người xem sẽ dễ dàng nhận ra đây chỉ là một khung cảnh có phần hư cấu và trào phúng.
Với những bức tranh khổ lớn, Chân Như tỉ mỉ chăm chút từng chi tiết nhỏ để gợi lên một bầu không khí hay một dòng cảm xúc chủ đạo. Ngược lại, những bức vẽ về một nhân vật hay đồ vật đơn lẻ lại mang đến cảm giác thân thuộc như những gì ta vẫn thấy hàng ngày. Nhiều tác phẩm bắt nguồn từ những mẩu ký ức đời thường, như bóng dáng anh công an ngồi sau xe Grab, hay cô bán cá từng quở Như vì tội đi nắng mà không chịu che chắn gì. Cô nhớ lại: “Nghĩ lại thấy mắc cười thiệt, đang chặt cá mà cũng ráng la mình sao không lo giữ da. Mà vậy mới là Việt Nam mình, lộn xộn bát nháo đủ thứ chuyện trên trời dưới đất”
Cầm tấm bằng nghệ thuật trên tay, Chân Như cũng phải xoay xở đủ cách để vừa thỏa đam mê, vừa lo toan chuyện cơm áo gạo tiền. Để tìm hiểu thực tế nghề họa sĩ minh họa tại Việt Nam, năm 2017, cô về Sài Gòn làm việc cho một đơn vị xuất bản, chuyên vẽ tranh biếm họa theo dòng thời sự. Dù đây là trải nghiệm hay, Như thú thật rằng mình không mấy phù hợp vì không thực sự thấy kết nối với những nội dung được giao.
Trong thời gian ở Sài Gòn, Như có dạy vẽ miễn phí tại Vin-Space Art Studio, chính điều này đã thôi thúc cô theo đuổi ngành sư phạm khi quay lại Mỹ. Sau khi vượt qua những tiêu chuẩn khắt khe để trở thành giáo viên mỹ thuật tại California, đến nay cô đã dạy ở một trường cấp hai được bốn năm. Công việc của cô là giúp các em học sinh làm quen với mọi phong cách, chất liệu, lịch sử và các ý tưởng nghệ thuật. Dù yêu nghề, cô tâm sự rằng công việc này bào mòn cả sức lực lẫn tâm trí, khiến cô không còn nhiều thời gian và năng lượng để chăm chút cho các tác phẩm của riêng mình.
Khi quay về Việt Nam, Chân Như kết nối với những người bạn cùng chí hướng trong giới sáng tạo, như nhóm ở Collective Memory hay OH QUAO, cũng là những nơi đang bày bán tranh của cô. Còn lại là những người bạn phương xa vẫn luôn cổ vũ cô trên mạng, chẳng nề hà chuyện ngôn ngữ hay khoảng cách địa lý. Cô vẫn thường xuyên về thăm nhà, và những chuyến đi này luôn mang lại cảm hứng cho các dự án mới. Như vẫn mơ một ngày tác phẩm của mình xuất hiện trên một tờ báo lớn như New York Times, hay được in lên áo thun Uniqlo. Còn hiện tại, tranh của cô vẫn đang đem lại niềm vui cho những ai vô tình bắt gặp, khi họ được thấy chính mình trong những lúc thảnh thơi “chẳng làm gì cả.”
