Sài Gòn quanh năm nắng nóng, thành ra người dân ở đây có cả một “thiên đường” kem để giải nhiệt. Giữa hàng hà sa số những hiệu gelato phá cách hay kem tươi đủ vị, Kem Vi Bổn vẫn bền bỉ tồn tại suốt gần 70 năm qua.

Gần 20 năm trước, thời còn đi học, tôi đã có dịp ăn kem Vi Bổn. Mới vài hôm trước ghé lại để viết bài này, tôi nhận ra hương vị ấy chẳng hề thay đổi. Mặt tiền tiệm đã sửa sang, các cô bán hàng tóc cũng đã điểm bạc, nhưng thực đơn lẫn công thức gia truyền từ hàng chục năm trước vẫn vẹn nguyên. Ở đời, có lẽ những gì vốn đã trọn vẹn thì chẳng cần cải tiến làm gì.

Dù thực đơn có cả kem ký, nhưng nhắc đến Vi Bổn, người ta nhớ nhất vẫn là những cây kem que. Tùy từng ngày mà tiệm bán các vị khác nhau, nhưng phổ biến nhất vẫn là đậu xanh, đậu đen, dừa, khoai môn, sầu riêng và tắc.

Một cây kem tắc có giá 4.000VND, các vị còn lại đồng giá 7.000VND. Giữa thời buổi đắt đỏ như hiện nay, e là khó tìm đâu ra một món ăn rẻ hơn thế. Kem Vi Bổn có phải thuộc hàng ngon xuất sắc không? Tất nhiên là không. Nhưng bàn về độ đáng tiền thì khó tiệm nào qua mặt. Đã vậy, các cô chủ tiệm lại cực kỳ chu đáo. Thấy mấy cây kem của chúng tôi bị chảy sau khi đem ra phơi nắng chụp hình, các cô liền chủ động đổi cho mấy cây mới lấy từ tủ đông.

Mỗi vị kem đều chế biến đơn giản từ những nguyên liệu địa phương bình dị. Khách du lịch hay người chưa từng gắn bó với thức quà tuổi thơ này hẳn sẽ thấy vị kem có phần bình dân. Tuy nhiên, muốn trải nghiệm một nét văn hóa Sài Gòn vừa mát lạnh, vừa “nhẹ ví” thì đây là lựa chọn không thể hợp lý hơn. Sau ngần ấy năm, tôi vẫn mê nhất vị kem tắc, dù thú thật là từ màu sắc đến hương vị của nó giống nước cam pha bột hơn là tắc tươi.

Tiệm kem Vi Bổn do vợ chồng ông Lý Vĩnh Đạo và bà Võ Thị Hai gầy dựng từ năm 1958. Cha của ông Đạo là ông Lý Thân vốn học được nghề làm kem khi còn sinh sống tại Campuchia. Chuyển về Sài Gòn, ông mở tiệm rồi truyền lại ngón nghề cho con cháu. Mấy người con cùng lứa cháu sau này từng mở thêm nhiều chi nhánh khắp thành phố, nhưng trải qua nhiều thập kỷ, đến nay chỉ còn lại tiệm gốc ban đầu.

Giải thích về tên tiệm, ông Thân cho biết từ “bổn” mang nghĩa “gốc rễ,” là sinh mệnh như trong “bổn mạng,” còn “vi” là vì. Ông đặt tên Vi Bổn để khắc ghi vào lòng mỗi thành viên trong nhà rằng đây là nguồn sống của gia đình, là cơ nghiệp phải dốc lòng gìn giữ.