Sài·gòn·eer

BackDi Sản » Nghệ thuật hát bội dưới nét vẽ minh họa của người Pháp trông như thế nào?

Nghệ thuật hát bội dưới nét vẽ minh họa của người Pháp trông như thế nào?

Từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XXI, hát bội bước vào thời kì hoàng kim trong lòng biết bao khán giả, trong đó có cả thực dân Pháp. Không chỉ đưa vở Tuồng “Vua Đời Đường” tới Đấu xảo Quốc Tế - một triễn lãm tinh hoa văn hóa tổ chức tại Paris, hình ảnh sinh hoạt hát bội cũng được người phương Tây họa lại qua những bức áp phích, đồ lưu niệm và in thạch bản.

 

 

Áp phích về buổi diễn tuồng tại Triển lãm Đấu xảo Quốc tế Paris 1889.

Ra đời vào cuối thế kỉ XII như một thú vui cho giới quý tộc trong cung đình, hát bội (tuồng) dần len lỏi vào cuộc sống người dân, chen chân trên những chiếc ghe khắp miền sông nước. Hát bội trở thành giá trị tinh thần, văn hóa ăn sâu vào nếp sống của người dân Nam Bộ nói riêng và Việt Nam nói chung. Các tuồng hát bội thường có nội dung giàu chất nhân văn như răn dạy, giáo dục lễ nghĩa, cách đối nhân xử thế, ca ngợi cái tốt đẹp, phê phán thói hư, tật xấu và cầu xin thần linh ban cho mưa thuận gió hòa, gặp nhiều may mắn.

Tranh minh họa với chú thích: “Người ta giải trí cho quân lính ở miền viễn đông như thế nào?”

Cũng vì vậy mà suốt một thời lẫy lừng, hát bội luôn được mời hầu thần linh mỗi lễ cúng kỳ yên ở Nam Bộ, trở thành âm thanh báo hiệu những ngày hội vui vẻ của cả làng. Một tuồng hát bội thường rất dài, phải chia thành nhiều đêm hát có lớp lang, điển hình như tuồng San Hậu phải diễn 3 đêm mới hết chuyện. Vì thế mà nhiều người xong việc là ra đình chơi hội, bỏ bê cơm nước, nguồn cơn cho câu hát truyền tụng trong dân gian: “Hát bội làm tội người ta/ Đàn ông bỏ vợ, đàn bà bỏ con”.

Tranh vẽ về một buổi diễn tuồng tại Triển lãm Đấu xảo Quốc tế Paris 1889. Nguồn: Trung tâm Tư liệu Claude Debussy, Pháp.

Tranh vẽ về một buổi diễn tuồng của họa sĩ Frederic Baile, Pháp. Nguồn: Vẽ Về Hát Bội.

Một bức hoạ của Paul Doumer tái hiện lại một buổi diễn. Nguồn: Thư viện điện tử Gallica thuộc Thư viện Quốc gia Pháp.

Trong quá trình khai thác thuộc địa Việt Nam, người Pháp đã đào sâu nghiên cứu và ấn tượng trước nghệ thuật hát bội - nền văn hóa mang theo giá trị tinh thần, văn hóa của người Việt.

Tranh in dựa theo bản vẽ của A Cairoli về buổi biểu diễn Tuồng của người An Nam tại Đấu xảo Quốc tế.

Tranh in thạch bản về một gánh tuồng của người An Nam.

Nói về vở “Vua Đời Đường”, đây là vở tuồng do ông Nguyễn Đông Trụ làm giám đốc và đạo diễn. Vở tuồng này nói về cuộc mưu sát vua Lý Tiên Vương thực hiện bởi người anh rể muốn cướp ngai vàng cùng sự giúp đỡ của 4 vị quan trong triều đình, khi vua được mời đến dự tiệc. Sau khi may mắn thoát được, vị vua đã vượt qua nhiều hiểm nguy nhờ sự cứu giúp của một người con nuôi. Sau đó, vua khôi phục được ngai vàng. Vở tuồng này đã gây nên nhiều bàn cãi trong giới học thuật ngoại quốc vì sự mới lạ, thậm chí là khó hiểu do khác biệt y phục, âm nhạc, cách thể hiện âm nhạc. Thế nhưng, không thể phủ nhận rằng nhiều khán giả, bao gồm cả nhạc sĩ, nhà phê bình, ký giả đã bị hớp hồn trước âm sắc đặc biệt của “Vua Đời Đường”. Thậm chí, nhạc sĩ người Pháp Debussy còn ví vở tuồng này với tác phẩm opera “Ring des Nibelugen ”của Wagner và làm cảm hứng để sáng tác bản nhạc “Pour les Quatres”.

Minh họa nghệ thuật tuồng An Nam trên đĩa kỷ niệm Đấu xảo Quốc tế 1889.

Cũng trong loạt triễn lãm Đấu xảo Quốc tế năm 1889, các sinh hoạt trong hát bội từ trên sân khấu đến sau hậu trường đã được họa lại dưới nét bút của người Tây qua những bức áp phích, đồ lưu niệm, in thạch bản. Từ đó, một thời kỳ hoàng kim của tuồng được hé lộ qua góc nhìn đầy mới mẻ.

Hình ảnh minh họa hậu trường một vở tuồng.

Bài viết liên quan

in Di Sản

Nhìn lại văn minh vật chất Vĩnh Long những năm 1930 qua tranh vẽ của học sinh tiểu học ngày ấy

Cũng như học sinh thời hiện đại, các em nhỏ những năm 1930 đã có những tiết học mỹ thuật. Những bức tranh tĩnh vật chính là tư liệu quý để thế hệ hôm nay hiểu thêm về sinh hoạt của đồng bằng sông Cửu ...

Paul Christiansen

in Loạt Soạt

'Time Is a Mother' – Những dấu chấm hỏi đặt giữa cuộc đời

Phải chăng danh tiếng khó là bạn đồng hành cùng người làm thơ?

in Văn Hóa

Sân khấu cổ truyền qua con mắt truyền thông của người trẻ yêu nghệ thuật

Đứng giữa dòng chảy hối hả của thế giới hiện đại với vô số luồng văn hóa ngoại lai, vẫn có bộ phận giới trẻ ngày nay yêu thích những nét đẹp văn hóa nghệ thuật truyền thống. Sự yêu thích ấy không chỉ ...

in Di Sản

Truyền thuyết về Thăng Long Tứ Trấn, 4 ngôi đền “hộ mệnh” trấn giữ Hà Nội

Trong Thiên đô chiếu (chiếu dời đô), Hoàng đế Lý Thái Tổ đã miêu tả Đại La (Thăng Long) là nơi “ở vào nơi trung tâm trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam bắc đông tây, tiện nghi núi sôn...

in Di Sản

Việt Nam năm 1996 mộc mạc qua ống kính nhà lữ hành ngoại quốc

Ngày xửa ngày xưa năm 1996, Việt Nam vừa gia nhập ASEAN được một năm, Kim Đồng mới xuất bản những quyển Đôrêmon "chính chủ" đầu tiên, một vài thành viên của Saigoneer còn đang bập bẹ tập nói...

in Văn Hóa

Về nghe hát bội: sự kiện đưa nghệ thuật cổ truyền đến gần với Gen Z

Trước dòng chảy mạnh mẽ của du nhập văn hóa, các câu chuyện đáng buồn về sự mai một của các loại hình sân khấu truyền thống có lẽ không phải là một chủ đề quá mới mẻ. Tuy nhiên nỗ lực bảo tồn văn hóa ...

Đồng Sáng Tạo

in Resort

Muôn hình vạn trạng niềm vui ở The Grand Ho Tram

Mỗi khi bước vào một khu nghỉ dưỡng, điều đầu tiên để lại ấn tượng cho du khách chính là cảnh quan thiên nhiên tương phản với vẻ hối hả bên ngoài. Ở những thành phố biển, các khu nghỉ dưỡng không chỉ ...

in Ăn & Uống

Lễ hội Gin Festival Saigon trở lại vào tháng 12 tại The Reverie

Quả nhiên là “Gin” một góc trời!

in Dịch Vụ

Tuborg và hành trình thu nạp “một tỷ năng lượng tích cực” khắp "thành phố không ngủ"

Với mong muốn góp phần đánh thức những góc nhỏ sôi động của Sài Gòn sau thời gian dài giãn cách, Tuborg sẽ đem đến nhiều sự kiện hấp dẫn, tiếp thêm một nguồn năng lượng bất tận cho “thành phố không ng...

in Resort

SONIC Minifest tại Bãi Khem, Phú Quốc: Bữa tiệc âm nhạc và nghệ thuật đúng chất nhiệt đới cho mùa lễ hội cuối năm

Năm 2022, khi bước vào một buổi chơi nhạc tại các quán cà phê, hay một đêm “đi tìm ánh sáng,” chúng ta hẳn sẽ ngạc nhiên với tinh thần mới trong ngôn ngữ sáng tạo của giới trẻ - những bài hát Việt bất...

in Resort

Four Seasons Nam Hải đánh thức mọi giác quan bằng chén hát, lời dạy của Thiền sư Thích Nhất Hạnh và Thiền Trataka

“Chén hát pha lê không phải là một vật vô tri; chúng cũng chất chứa rất nhiều nỗi niềm. Mỗi lần sử dụng chén hát đều tưởng như một buổi tâm tình… Mỗi khi gõ hay lăn thanh gỗ lên chén, hãy truyền vào đ...

in Giáo Dục

Nhìn lại 25 năm phát triển nền giáo dục quốc tế của Trường Quốc tế Anh BIS HCMC

Chắc hẳn chúng ta đều nhận ra Sài Gòn đã thay đổi rất nhiều trong 25 năm qua. Phải nói thế nào mới diễn tả hết những đổi mới ngoạn mục đó nhỉ? Bởi vì sự phát triển nhanh chóng của thành phố không chỉ ...