Vật vờ trên chuyến xe đò xuyên tỉnh, bạn đã bao giờ giật mình tỉnh dậy vì tiếng trống điện tử xập xình của ‘Quê em mùa nước lũ’ bản phối Vinahouse? Hay lúc chờ đợi mòn mỏi, tay lướt TikTok lại bắt gặp giai điệu ‘Lấy cây kim may đồ’ đang chễm chệ trên xu hướng.

Thứ âm nhạc này tràn từ quán nhậu vào đám cưới, từ đường phố len lỏi lên mạng xã hội. Tiếng bass đùng đùng song hành cùng chất giọng ngọt như mía lùi kể câu chuyện đời sống dọc sông Cửu Long, khiến người phương xa bất giác nghĩ đến vô số điều ngộ nghĩnh nơi đây. Bằng cách nào, những bản nhạc trẻ miền Tây remix lại chạm đến cả cộng đồng vốn chẳng mấy bận tâm tới nó?

Nguồn ảnh: Kênh YouTube Miền Tây Remix.

Thuở nhạc miền Tây chưa “giật”

Nhắc đến kho tàng âm nhạc Nam Bộ xưa, đờn ca tài tử có lẽ là mảnh ghép đại diện rõ nét nhất. Thể loại này thu hút người nghe bằng tiếng đàn điêu luyện từ người nghệ sĩ miệt vườn. Đàn kìm, đàn cò, đàn tranh hay đàn bầu cứ thế nương vào nhau tấu lên bộ ngũ cung đặc trưng (Hò Xự Xang Xê Cống).

Đáng chú ý, đờn ca tài tử thuở sơ khai không hề đóng khung trong nhà hát hàn lâm, mà vốn sinh ra bên mâm rượu, trên chòi lá sau giờ lao động. Bản chất của âm nhạc Nam Bộ ngay từ đầu đã mang tính quần chúng, lấy mục tiêu kết nối bè bạn làm cốt lõi. Tinh thần hội hè này chính là bệ phóng giúp âm thanh nơi đây dễ dàng bắt đôi cùng tư duy giải trí hiện đại.

Đờn ca tài tử trong lối sống Nam Bộ. Nguồn ảnh: Thông tấn xã Việt Nam.

Remix nữa, remix mãi

Tánh ưa tụ họp khiến người miền Tây chẳng nề hà chuyện cũ mới. Một khi âm nhạc đã sinh ra để phục vụ bàn tiệc, thì lúc cuộc vui thời nay đòi hỏi thứ âm thanh xập xình hơn, tiếng đờn ca đâu đó cũng nhường chỗ cho những âm thanh mới nổi. Trào lưu khoác áo nhạc sàn cho những giai điệu sông nước từ đó ra đời.

 Theo làn sóng nhạc điện tử, giới DJ miệt vườn bắt đầu nhào nặn lại những giai điệu dân ca thành những bản phối dập dình, vừa quen tai vừa phục vụ nhu cầu giải trí hết mình của người miền. Một vở cải lương bi lụy, sướt mướt như ‘Võ Đông Sơ - Bạch Thu Hà’ cũng dễ dàng dắt túi 3 bản phối giật đùng đùng.

Dòng nhạc này vốn sinh ra cho tiệc tùng say bí tỉ, bùng nổ nhất vào dịp cưới xin hay Tết nhất. Ở miền Tây, đám cưới có thể kéo dài 2 đến 3 ngày đêm, người ta ăn uống hát hò thâu đêm suốt sáng. Khách phương xa ghé chơi trúng dịp này dễ dàng bị cuốn vào cuộc vui. Người miền Tây “cơ địa” hiếu khách, thêm hơi men lâng lâng thì nhìn ai cũng dễ mến, cũng coi như anh em. Khách thành thị hay bè bạn quốc tế ra về đều mang theo kỷ niệm kỳ lạ nhất đời, in hằn trong đầu mớ âm thanh vừa dân dã vừa hiện đại của vùng sông nước.

Mang đặc trưng là tiết tấu dồn dập, lặp đi lặp lại, dòng nhạc này vô cùng dễ thuộc, dễ đoán để cả đám đông hòa chung bầu không khí, tạo nên sức gắn kết lớn. Người nghe luôn thấy thú vị khi đoạn cao trào vang lên, đám đông đồng loạt ngừng vài giây trước lúc bùng nổ cùng nhau dù chẳng ai biết trước bản nhạc biến tấu thế nào. Giới chuyên môn vẫn dè chừng thứ âm nhạc này bởi tính rập khuôn, và rõ ràng người nghe rất khó tìm ra điểm khác biệt giữa 3 phiên bản 'Võ Đông Sơ Bạch' Thu Hà remix kể trên.

Tiết tấu lặp đi lặp lại, giai điệu dễ đoán cùng thông điệp cũ mòn đã khiến dòng nhạc này vướng định kiến thiếu sáng tạo. Thế nhưng, chính yếu tố đó lại giúp các bài hát trở dễ hiểu, dễ nhớ, và thu phục được vùng giao thoa rất hẹp của đám đông khổng lồ. Nếu tạm gác lại tiêu chí “vị nghệ thuật,” việc xài chung mô típ để cộng đồng thỏa sức hòa nhịp đã giúp tác phẩm hoàn thành xuất sắc sứ mệnh “vị nhân sinh.”

Định hình căn tính với Cưới và Nhậu

Nắm bắt tâm lý thính giả, nhạc trẻ miền Tây thường xoay quanh chủ đề đám cưới, tiễn người yêu đi dựng vợ gả chồng, hay chuyện anh em lai rai thâu đêm. Đương nhiên, nghệ sĩ phải nhào nặn ca khúc thật sôi động cho đúng gu khán giả, nếu không muốn thợ remix cướp mất hào quang và mang về lượng người nghe áp đảo.

Nhậu và yêu đương, cưới xin là những chủ đề cộm cán của nhạc trẻ miền Tây remix. Nguồn ảnh: Kênh YouTube AC Media và G5R Remix.

Trong ca khúc ‘Muốn cua anh làm bồ’ của Dương Ái Vy, chúng ta có: “Nè gật đầu cho suôn, sang năm mình làm đám cưới luôn.” Nal lại bộc trực trong ‘Rồi tới luôn’: “Em ơi em ở đâu anh mang trầu cau qua anh rước dâu luôn.” Phát Hồ còn gấp gáp hơn khi tính trước chuyện trăm năm bằng lời tuyên bố: “Yêu là cưới trên dưới hai nhà làm sui, rượu bia chơi láng chín tháng mười ngày có cục cưng nuôi” trong bài ‘Yêu là cưới.’

Ở một bối cảnh khác, gái trai cùng nhau say xỉn trong ‘Hết sảy miền Tây’ của Tracy Thảo My: “Anh cứ nhậu thoải mái, có xỉn em vào thay.” Điểm sáng của tác phẩm này nằm ở chỗ ngoài âm thanh xập xình, nghệ sĩ còn tôn vinh giai điệu cải lương truyền thống và ghép vào đó lời nhạc trào phúng đúng tinh thần nhạc trẻ. Qua bài ‘Lại say nữa rồi’ của Võ Lê Mi, khán giả dễ dàng phát hiện điểm nhấn thú vị xuất hiện ở cả hai ca khúc chính là âm thanh đệm ngẫu hứng “hức” tựa như tiếng nấc cụt lúc xỉn.

Loạt bài hát này thu về từ vài triệu đến trăm ngàn lượt xem, minh chứng cho sức hút và sự hưởng ứng nhiệt tình. Thành quả ấy mang đậm dấu ấn từ chủ tiệm cắt tóc mở loa liên tục, buổi trưa vặn nhạc nghêu ngao bên ly trà đường, chủ tiệc ham vui lan tỏa đến khách đường xa, hay người con vùng Cửu Long mang âm thanh quê hương lên Sài Gòn ăn học.

Nhấn mạnh căn tính trên đường hình

Bên cạnh đặc trưng về âm thanh như giai điệu và beat, nhạc trẻ miền Tây điện tử còn tôn vinh đời sống văn hóa của khu vực bằng MV (băng hình âm nhạc). 

Nếu các MV gốc thường mượn một tiểu phẩm hài để kể chuyện, tiêu biểu như ‘Lại say nữa rồi,’ thì bản remix lại rẽ sang một hướng đi hình ảnh hoàn toàn khác biệt.

Trong MV remix, Võ Lê Mi đã mang âm nhạc đến sát với nhu cầu thực tế khi bê nguyên vào hình ảnh một sân khấu đám cưới ngoài đời. Sau khi hoạt náo khán giả bằng những câu đùa duyên như “say thì em chở dề,” cô ca sĩ vừa hát vừa nhún nhảy theo đúng chất “dân chơi” trên nền nhạc remix. Trong buổi vu quy, cô dâu mặc chiếc đầm voan, hai cổ tay đeo vòng kiềng vàng mới coóng cũng lên quẩy remix nhiệt tình, tay nâng cao lon bia mà chân đã xiểng niểng tới nơi. Một không gian tiệc tùng đúng với tinh thần miền Tây hiện lên rất đỗi chân thành.

Khi không lấy bối cảnh tiệc cưới náo nhiệt, nhạc remix miền Tây lại dời sân khấu ra trước những ụ rơm, bụi trúc, những hình ảnh vốn đã định hình bản sắc vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trong MV “Qua Tết lấy chồng (Remix)” của Tracy Thảo My, khung cảnh đồng quê truyền thống ấy lại trở thành phong nền cho những điệu lắc hông, đánh tay hiện đại.

Tóm lại, không chỉ âm nhạc mà cả phần hình ảnh trong MV nhạc trẻ miền Tây remix cũng nhất quán với văn hóa đời sống của họ. Đó thể là hình ảnh của làng quê miền Tây đã in sâu trong lòng khán giả hay những tiệc cưới nhậu nhẹt linh đình, điểm xuyến bằng điệu đánh hông “nhập khẩu” từ những hộp đêm.

Từ miền Tây ra thế giới

Nhạc trẻ miền Tây không cần khoác lên mình lớp áo phức tạp để tồn tại. Dòng nhạc này nhặt nhạnh những thanh âm quen thuộc từ quá khứ, rồi đặt chúng vào một nhịp điệu đơn giản đến mức ai cũng có thể gật gù nghe theo. Vượt ra khỏi những rạp cưới rình rang hay mấy mâm nhậu bình dân, giai điệu ấy len lỏi vào các nền tảng nhạc số và sinh hoạt thường nhật của cả những người vốn “ngoại đạo.”

Chẳng hạn một nữ DJ chuyên đánh nhạc hiphop, khi muốn làm một set nhạc tri ân văn hóa đám cưới miền Tây, cũng sẵn sàng “hòa tan” bằng cách đầu tư hẳn áo bà ba, khăn rằn và đeo trọn bộ vòng ximen mạ vàng, chà đĩa những bản hit miền Tây xập xình ngay trước cổng rạp cưới xanh đỏ rực rỡ đèn hoa.

Độ phủ sóng của dòng nhạc này thể hiện rõ nhất qua những điệu nhảy thịnh hành trên TikTok, nơi âm nhạc lan truyền với tốc độ chóng mặt. Chỉ cần một đoạn điệp khúc 15 giây lọt vào mắt xanh của một TikToker nổi tiếng để tạo trào lưu, vô số tài khoản khác sẽ lập tức hưởng ứng, đẩy đoạn nhạc tiếp cận hàng trăm triệu người. Với nhịp điệu vô cùng bắt tai, ai cũng có thể nhún nhảy trên nền nhạc trẻ miền Tây. Tôi từng thấy cả những rapper cộm cán trong giới hiphop hay các nghệ sĩ showbiz cũng hào hứng lắc lư trên những giai điệu tưởng chừng chẳng hề liên quan đến bối cảnh của họ.

Trào lưu 'Lấy cây kim may đồ' gây bão TikTok.
Video: Kênh Tiktok của @thuanzilo.

Thế nhưng, một hiện tượng tôi thấy còn thú vị hơn chuyện nhạc miền Tây khuấy đảo chốn đông người, là khoảnh khắc cô bạn tôi thừa nhận nó thực sự “cần” nghe nhạc miền Tây điện tử để... tập trung học bài. Nó nói: "Phải giật giật vậy tao mới tập trung được. Nhạc đập đều đều mà lại căng, làm mình tỉnh táo lắm." Chà, liệu nhạc trẻ miền Tây remix dập dìu có thể trở thành một kiểu “tiếng ồn trắng” kiểu mới cho giới trẻ khắp Việt Nam không ta?