Hôm hẹn gặp, Dfoxie37 đến với bộ râu tóc dài, mũ nồi màu be lưa thưa những sợi vải. Anh có hai chữ “Biết ơn” và “Cảm ơn” đối xứng trên đôi khuỷu tay, mỗi lần gập lại cứ như ghì lấy chúng vào mình. Tôi tự nhủ, con người này hẳn có nhiều chuyện để kể lắm đây.
Dfoxie37 tên thật là Đình Phúc, là một người chơi rap ở Vinh, Melbourne, Sài Gòn, rồi lại Vinh. Tôi thường nghe người ta gọi anh là “người vẽ nhạc” hơn. Âm nhạc của anh có nhiều dụng ý, nghĩa là những điều anh nói trong lời rap đều được lặp lại một lần nữa ở phần giai điệu, hiệu ứng âm thanh và cả cách xử lý âm thanh.
Anh bắt đầu sáng tác từ 2021 khi hoạt động cùng 37Sound, một cộng đồng khá đặc biệt khi các thành viên đều sống ở những nước khác nhau trên thế giới, thậm chí có thời điểm không ai ở Việt Nam nhưng cùng là người con xứ Nghệ. Ở Melbourne một mình 7 năm, anh tìm đến rap và cộng đồng như một liều chữa cô đơn, từ đó mà những nghĩ suy chất chồng nên âm nhạc.
Album đầu tay của Dfoxie37 “Lợi Khuẩn” làm tôi phải nghe miệt mài cả mấy tuần liền. Những thứ anh nói về tâm lý, đức tin, góc nhìn dù phức tạp nhưng tôi nhận thấy mình rất hiểu, như thể ai đó vừa cắp lấy những sợi suy nghĩ hỗn loạn của tôi ra khỏi đầu, gỡ gạc ngăn nắp rồi xếp thành vườn hoa nhiều màu trên nhạc. Chẳng thể thuật lại hết những câu chữ từ anh, tôi mời các bạn cùng nghe album trước khi tìm hiểu về người nghệ sĩ lạ lùng này.
Thế giới âm nhạc của Dfoxie37 và những người cộng sự chi chít những dạng sống lẫn hòa. Ở đó có loài chim đã tuyệt chủng Kauaʻi ʻōʻō cất tiếng hát cùng vùn vụt sao băng, cùng dàn âm thanh điện tử. Ở đó, tiếng nói của con người thế kỷ 19 và thế kỷ 21 đứng kế cạnh nhau. Tiếng Saxophone thường dùng cho jazz lại nhún nhảy cùng tiếng bass của hiphop, và chuông chùa hay chuông nhà thờ nghe cũng tựa nhau.
Dfoxie37.
Điều tôi luôn ấn tượng khi nghe một bài nhạc chính là cách thiết kế âm thanh kể được câu chuyện trong lời nhạc. Như khi nói về “Cà phê phin,” tôi bắt gặp âm thanh nhỏ giọt và tiếng muỗng inox gõ vào cái ly thủy tinh chấm bi đã thân thuộc với những đứa con miền Trung. Khi tác giả nói về vũ trụ, giọng hát của anh được xử lý reverb (hiệu ứng vang) khiến nó như loang vào không gian. Khi anh nói về ngọn lửa, ta nghe phừng phừng, anh nói về cánh cửa, ta nghe sầm sập. Tôi nghĩ phải dành một lời tôn vinh từ tận lòng cho người đồng hành cùng anh, nhà sản xuất âm nhạc Tuann.
Để ý một chút, tôi lại nhận ra có vẻ bài nào của anh cũng bắt đầu bằng một tiếng ho, mỗi bài lại ho theo cách khác nhau. Anh nói nó giống như “artist tag” của mình, khi nào anh bỏ được thuốc lá thì lại đổi một con dấu khác. Anh cũng từng tha thiết với mục tiêu này trong bản ‘anh muốn bỏ thuốc’ cách đây hai năm.
Với một con người nhiều tâm tư, tôi nghĩ mình nên bước vào thế giới tuổi thơ của họ để tìm thấy những khuôn mẫu đầu tiên.
Anh kể, ngày trước bố mẹ anh bận nhiều công việc, em trai lại cách 7 tuổi, thế nên trong những năm phát triển tư duy và kết nối xã hội đầu đời anh lại không có ai chuyện trò. Bạn Phúc năm ấy thường ra vườn, nhìn những chú kiến tha mồi, làm tổ, vận hành cộng đồng rồi tưởng tượng ra một thế giới cỏn con. Bạn Phúc ấy cũng thích vẽ trên những tờ A0 lớn gấp ba lần mình mà bố bạn mang về.
Nói về sáng tạo cùng ngôn ngữ, tôi bất ngờ khi anh kể rằng đã viết thơ từ khi vừa biết chữ. Anh lớn lên với những tập thơ chất thành núi của mẹ, viết thơ để kết bài trong những bài tập làm văn dù giáo viên cho bốn hay chín điểm. Từ những năm tháng đầu đời, Dfoxie37 đã thể hiện một cá tính sáng tạo độc lập, độc đáo, với một bộ óc quan sát đầy chiêm nghiệm.
Một tờ giấy thi cũng có thể là nơi để Phúc viết lời.
Tuổi thiếu niên ở Melbourne của anh có nhiều chuyện điên rồ mà anh không muốn nhắc đến, đã có những thời điểm không một xu dính túi mà anh gọi là “gần như vô gia cư.” Khi tôi hỏi mò, rằng làm sao anh vượt qua những nghĩ suy về danh tính mà tuổi trẻ nào cũng có, anh chỉ nói “lúc đấy điều duy nhất anh có thể nghĩ đến là làm sao kiếm bánh mì bỏ mồm.”
Anh từng không tin vào bệnh tâm lý, anh thường vượt qua được hết, và nỗi lo cơm áo dường như chiếm hết không gian trong đầu. Nhưng rồi anh kể một câu chuyện khiến bản thân phải chấp nhận nó tồn tại. Đó là những cơn hoảng loạn đến đột ngột, không nguyên do, không báo trước. Chúng làm tim anh đập nhanh, tay chân run lẩy bẩy. Có lần anh phải nhập viện vì cơn đau tim dữ dội. Ở nơi đó, anh tìm thấy vẻ đẹp của đức tin.
Chuyện là buổi sáng sau đêm nhập viện, anh đi dạo trong khuôn viên và bắt gặp một khu cầu nguyện, nơi tượng Phật, tượng Mẹ Maria và Chúa Giêsu đứng cùng nhau trong một không gian. Hình ảnh ấy có lẽ đã khắc sâu trong lòng anh bởi tôi đã bắt gặp câu chuyện này trong nhiều cuộc phỏng vấn khác của anh trên mạng. Trong mắt một người vô thần, anh thấy đức tin thật đẹp khi con người ta khẩn khoản muốn tin vào một điều gì. “Tôn giáo như món ăn em ạ, mỗi người một gu,” anh gật gù.
Artwork từ ca khúc ‘cà phê phin.’
Khi nghe bản nhạc ‘tất cả là một’ trong album Lợi Khuẩn, tôi đoán chừng anh đã đọc một lý thuyết cho rằng vạn vật được liên tục phân hủy, tái sinh và cùng tạo nên nhau mà viết nên. Thế mà hôm nay, anh nói rằng ý tưởng ấy đến từ một lần anh vô tình cảm nhận được mọi thứ như hợp thể, như đồng lòng hòa quyện vào nhau, mà bây giờ anh khó lòng tìm lại được. Anh cũng cho rằng thế giới đứng dậy từ ‘bụi sao,’ Vụ Nổ Lớn đã mang nó cho Trái Đất để rồi vô số tế bào sinh ra cây cỏ, động vật, loài người. Mọi chuyện cứ như ảo ảnh trong bộ não kỳ lạ ấy, mà một người luôn cố giải thích mọi thứ như tôi chẳng thể lần ra. Có lẽ vũ trụ đã chọn anh và cho anh thấy.
Anh lặp lại câu nói “tất cả là một” ở bản nhạc ‘Dậy đi.’ Giai điệu của nó khiến tôi liên tưởng đến thánh ca vang lên trong nhà thờ Thiên Chúa, nhưng với tác giả đó lại là âm hưởng tụng kinh của đạo Phật. Ấy thế mà đúng, mà tất cả lại là một, đều là những món ăn tinh thần tùy khẩu vị mỗi người, là những niềm tin mà ta nắm lấy trên con đường làm người.
Dfoxie37 có cảm hứng cho âm nhạc phần nhiều từ tượng đài rap Việt DSK, vẻ đẹp trong âm nhạc của Mac Miller, và nỗi khao khát để lại con chữ cho cuộc đời như Trịnh Công Sơn. Tôi lấy làm lạ khi so với những tiền bối chuyên nói về cuộc đời, anh lại cứ đặt điểm nhìn vào những thứ xa xôi như ngôi sao, vũ trụ, hay những thứ bé nhỏ như hạt bụi và tế bào. Anh lý giải, vũ trụ hay tế bào vẫn là những thứ ngang tầm mắt, chỉ là mình nhìn kỹ hơn, nhìn ra cái đẹp, cái ý nghĩa từ những dạng sống tưởng chừng phù du hơn.
Lớn lên ở Vinh, thành phố lớn nhất Nghệ An, anh từng cho rằng bản thân sẽ được tiếp cận với những văn hóa rõ rệt hơn. Nhưng khi gặp gỡ những người bạn trong 37Sound, anh lại nhìn thấy cách các dòng chảy văn hóa va vào nhau hỗn loạn, để rồi biết rằng văn hóa, hay chi tiết hơn là điểm nhìn, luôn được phân phát đều cho mỗi người, và công việc của mình là nhìn ra vẻ đẹp của chúng.
Bìa ca khúc ‘Mạt Chược’ từ mixtape “Choa Nói Thật” của 37Sound.
Anh thường chọn ban công để thả cho những nghĩ suy bay nhảy, và buổi đêm cho anh đủ tĩnh lặng để tập trung đuổi theo chúng. Anh phóng tầm nhìn vào bầu trời quang đãng của Melbourne, viết lung tung về những gì anh nhìn thấy, nhận ra. Tôi chợt nhớ đến câu nói của nhân vật Raskolnikov trong tiểu thuyết Tội ác và hình phạt của Dostoevsky: “Em có biết rằng những trần nhà thấp lè tè và những căn buồng chật chội nó đè ép tâm hồn và trí tuệ con người ra sao không”? Có lẽ bên cạnh thói quen sống trong đầu, anh còn có cho mình một không gian sáng tạo vô cùng để không giam hãm những khoảng nhìn lớn lao.
Có một điều mà nhiều người nghe nhạc Dfoxie37 thắc mắc, chính là giữa anh, nhà sản xuất Tuann và những nghệ sĩ đồng sáng tác khác đã phải thân thiết thế nào mới cho ra mắt được những sản phẩm đồng điệu, ý nghĩa sáng tỏ như thế. Nhưng anh lại một lần nữa phủ nhận giả thiết này: “Anh với Tuann khác nhau lắm, Tuann không tin những gì anh tin.”
Với một dự án đồng sáng tạo, anh sẽ tôn trọng ý kiến của cộng sự để họ có không gian sáng tạo của riêng họ, nhưng cũng đấu tranh cho bản sắc của mình. Với anh, xung đột là cách để chúng ta nhiều lần tự vấn về niềm tin của mình, để thứ ở lại đến cuối chính là niềm tin mạnh mẽ nhất mà mỗi cá nhân gìn giữ. Anh tin rằng mỗi người đều đang xây dựng thế giới của riêng mình và anh yêu cách cộng đồng cùng nhau xây dựng một nền âm nhạc đa dạng hơn.
Nghệ sĩ làm việc cùng nhau đã có nhiều khác biệt, anh cũng không lạ gì nếu khán giả đón nhận tác phẩm của mình theo nhiều hướng khác. Có những bài anh tâm đắc nhưng khán giả chẳng mấy mặn mà, cũng có những bản nhạc vang lên khắp nơi như ‘Hello em có khỏe không?’ mà anh chỉ xem như những lời luyên thuyên. Cũng bởi thế, khi tôi trải lòng về những sáng tác mà mình cho là lải nhải, anh động viên tôi cứ đem ra, và để khán giả tự có cảm nhận của họ.
Ánh mắt tôi bỗng dừng lại trước hình xăm “biết ơn” và “cảm ơn” của anh, nhận ra anh thực sự đón nhận mọi vận động của cuộc sống, trân trọng vạn vật đã cùng dựng xây nên chính anh, nên thực tại này.
Anh hân hoan: “Vợ chồng anh sắp có con đầu lòng.” Tôi giật mình lục lại tuổi của anh, à, hăm bảy, tự dưng nhớ ra mình cũng đã đầu hai. Đến một cảnh mới, mọi thứ sẽ đổi thay và âm nhạc của anh sẽ góp nhặt từ đó mà thành hình. Anh sẽ cạo hết râu tóc, cạo cả chân mày để chào đón chương mới, cũng là cách tránh mình bị vướng víu vào một hình tượng vốn từ đầu đã không tồn tại. Cuối tháng này anh về lại Vinh, chăm lo cho tổ ấm nhỏ, anh sẽ chăm chỉ quảng bá những sản phẩm mới của mình ở một quang cảnh khác của Việt Nam.
Tôi như háo hức hộ anh, tôi biết anh luôn cố gắng hoàn thiện những tác phẩm của mình và dành mọi thứ tốt nhất cho điều anh yêu. Chúng tôi tạm biệt nhau sau hai phần lươn xứ Nghệ. Anh tặng tôi một đồng xu để tôi tung lên mỗi khi có những trăn trở trong đầu mình: “Niềm tin đẹp lắm em.”
