Thỉnh thoảng, được ngồi lại lục lọi đống kỉ vật cũ từ những năm tháng tuổi trẻ cũng có cái thú riêng của nó. Vài chiếc đồng hồ gia truyền, cọc thư bao bì mòn vẹt vết tay người, những xấp ảnh film úa vàng — chúng đều là nơi neo đậu quý giá kỉ niệm xưa. Đối với ông Kyle Nunas, cựu Tổng lãnh sự Canada tại TP. HCM (nhiệm kì 2017–2020), cái duyên với thành phố này cũng bắt đầu từ những kỉ vật như thế: bộ sưu tập ảnh chính tay ông chụp trong chuyến thăm Việt Nam gần 3 thập kỉ trước.

Thật khó để mường tượng rằng năm 1997 là đã gần 30 năm về trước. Việt Nam nói chung và Sài Gòn nói riêng đã thay đổi rất nhanh chóng và năng động trong những năm gần đây. Tuy Sài Gòn vẫn đâu đó giữ lại vài nét hoài cổ từ thập niên 1990, diện mạo của thành phố mang tên Bác đã và đang mất dần những công trình lịch sử mà thế hệ trước vẫn mặc định là quen thuộc.

Sự phát triển có lẽ lúc nào cũng đi đôi với những đánh đổi, để đem lại tiện nghi và điều mới mẻ. Một cá tính mới, với tuyến metro xuyên suốt, những nẻo đường không ngủ đầy cửa hàng thời trang, quán cà phê tối giản đang hình thành ở trung tâm thành phố.

Năm 1997, trái ngược lại, tưởng như một bản thể khác của Sài Gòn. Trong những năm ngay sau Đổi mới, cả đô thị và cư dân sinh sống đều loay hoay tìm cách gầy dựng cho mình một căn tính riêng giữa thời buổi mở cửa, chào đón ảnh hưởng đa chiều từ thế giới bên ngoài.

Phiên bản Việt Nam được ống kính của Tổng lãnh sự Canada ghi lại là minh chứng cho những tháng ngày chông chênh ấy, vừa đầy khó khăn và thiếu thốn, nhưng cũng rất chân chất, trong trẻo: đường phố bắt đầu xuất hiện nhiều Honda Cub hơn, thay thế xe đạp cà tàng; và nhiều hàng quán mọc lên bán đủ thứ lỉnh kỉnh trên trời dưới đất ngay lòng đường.

Ông đáp máy bay thăm Việt Nam lần đầu ngay vào tháng 1/1997, theo tour đi quanh Sài Gòn và cả Mỹ Tho. Cùng năm đó, vào tháng 12, Kyle Nunas quay lại, với lịch trình ghé lại Huế, Hội An, Hà Nội và Vịnh Hạ Long. Tuy nhiên, mãi đến năm 2017, khi nhậm chức Tổng lãnh sự Canada, ông mới có dịp trở về đất nước mình từng chu du 20 năm về trước.

“Từ lâu tôi đã mong được trở lại thành phố tôi từng vui được tham quan hồi tháng 1, 1997 khi chỉ mới là anh ‘Tây ba lô,’” Kyle kể với Saigoneer qua email tiếng Anh. “Tôi không sắp xếp được thời gian đi Việt Nam chơi sau đó cho đến tận tháng 8 [năm 2017] khi cả nhà chuyển đến đây sống. Dự định [trở lại] lúc nào cũng ở đó, nhưng mãi tới giờ cơ hội mới đến.”

Anh thanh niên Kyle Nunas trong chuyến đi Sài Gòn cách đây 20 năm. Ảnh được chụp bởi Tom Wallis, người bạn đi cùng Kyle.

Album ảnh phim được chụp hoàn toàn trên máy Minolta XD-11 bằng phim, nên màu ảnh mang nét bạc màu đặc trưng của thập niên 1990. Qua ống kính của Kyle, khung cảnh Việt Nam hiện lên vừa sinh động vừa đơn sơ, từ buổi tối nhuộm ánh đèn vàng ở Quận 1 cho đến một sáng Hà Nội đầy sương giá bên bờ hồ.

“Tôi luôn cảm thấy thời gian sao mà trôi nhanh quá. Nhìn đâu cũng có điều hay ho ngay xung quanh để khám phá. Có một điều khiến tôi nhớ mãi là quãng đường từ Hội An ra Huế,” Kyle hồi tưởng. “Đèo Hải Vân rất kì vĩ, uốn lượn, tôi thích nhất khi nhìn ra cửa sổ và chiêm ngưỡng vạt đèo thẳng đứng ở rìa lục địa với biển cả ngay kế bên.”

Xem qua cả cuốn phim Kyle đã chụp, bạn đọc sẽ nhận ra ngay rằng ông có con mắt chụp chân dung rất tinh tế, thể hiện được cái “thần” của nhân vật chỉ qua một phô ảnh. Ông cũng kể lại nhiều cuộc gặp gỡ khó quên với những con người Việt Nam suốt hành trình khám phá đất nước.

“Có tòa thánh ở ngoại ô Huế khiến tôi nhớ mãi. Tôi gặp được một linh mục già ở đó và ông đồng ý dẫn tôi đi thăm khuôn viên nhà thờ. Vì cũng biết chút tiếng Pháp, ông ấy rất thích thú khi biết tôi là người Canada, vì các xơ trước đây gầy dựng nên nhà dòng đến từ Montreal,” Kyle nhớ lại.

Ngắm nhìn khung cảnh Việt Nam nên thơ qua những thước phim kỉ niệm của tác giả Kyle Nunas:

Kyle Nunas giữ vị trí Tổng lãnh sự Canada tại TP. HCM từ 2017 đến 2020. Ông chuyển đến sống tại thành phố vào tháng 8, 2017 cùng vợ, bà Jenna, con trai Grey, và chú chó Pawsley.