Những năm 2010, tôi sang Singapore du học. Đối với một đứa nhỏ, phải một mình xoay xở ở thành phố choáng ngợp là cả một thử thách gian nan. Tôi phải học cách thích nghi với đủ thứ thay đổi cùng lúc, từ nhỏ nhặt đến lớn lao: giao tiếp bằng ngôn ngữ mới, áp lực học hành, khác biệt về văn hóa, ẩm thực, rồi cả nỗi nhớ nhà. Thế nhưng, mọi thứ dần dần cũng đi vào quỹ đạo. Hệ thống giao thông công cộng vận hành rất trơn tru, chất giọng bản địa nghe mãi cũng thành quen, và tôi cũng chẳng thèm bánh mì hay cơm tấm nhiều như mình từng nghĩ. Tuyệt nhiên, có một khoảng trống trong lòng mà tôi không làm sao lấp đầy nổi, đó là sự vắng bóng của chiếc vòi xịt mông.

Singapore, cũng như bao quốc gia phát triển khác, theo văn hóa dùng giấy vệ sinh. Thời điểm đại dịch COVID-19 bùng phát dữ dội nhất, nhìn cảnh người dân ở các siêu thị Mỹ tranh giành, vơ vét từng lốc giấy mà tôi không khỏi ngơ ngác. Dù tôi hiểu được nguyên do đằng sau, nhưng từ nhỏ đến lớn giấy cuộn chưa bao giờ giữ vai trò quá quan trọng trong đời sống của tôi, nên tôi chẳng thể hình dung nổi nó lại quý giá đến vậy ở nơi khác. Là một người luôn tôn trọng các tiêu chuẩn vệ sinh, tôi sẽ không phán xét bất kỳ ai hay văn hóa nào về cách họ làm sạch cơ thể. Thoải mái lah, Singapore.

Quang cảnh buồn trong một nhà vệ sinh tại sân bay Jewel Changi, không thấy bóng dáng chiếc vòi xịt nào.

Nói đi cũng phải nói lại, có lẽ tôi cũng không cần phải đi vào chi tiết về những điểm bất tiện của giấy vệ sinh, từ nguy cơ gây tắc bồn cầu, làm rát da, giấy mỏng dễ rách, bề mặt thô ráp, chưa kể khi chùi dễ “dính chàm” và những tác động xấu tới môi trường do khai thác gỗ làm bột giấy. Trong khi đó, vòi xịt lại chinh phục người dùng bằng sự nhẹ nhàng thay vì thô ráp. Vòi xịt quan tâm đến môi trường và trải nghiệm của bạn. Vòi xịt sẽ không để bạn — và mông bạn — phải chịu khổ.

Ngày đó, mỗi năm tôi chỉ về thăm nhà được một hai lần. Sau chuyến bay dài và nhiều tháng trời ở xứ người, cảm giác được xịt dòng nước mát lành ngay khi về đến nhà như chữa lành mọi mệt mỏi trong tôi. Ôi thứ áp suất nước đó. Thứ dòng chảy tầng đó. Thứ cảm giác dịu lạnh đó. Được phun xịt thỏa thích đến chán thì thôi, yên lòng rằng không cần kiểm tra cũng biết là bàn tọa đã sạch trơn — đó là một đặc quyền, một sự tiện nghi không phải ai cũng có được.

Tiện nghi này không phải lúc nào tôi cũng được tận hưởng. Quay lại thập niên 1990, cũng giống như hầu hết các gia đình Việt Nam thời bấy giờ, nhà tôi chỉ dùng cầu tiêu ngồi chồm hổm, bên cạnh đặt một ca nhựa to cùng thau nước. Đến những năm 2000, khi chúng tôi tích góp đủ tiền để sửa nhà, chiếc bồn cầu bệt kèm theo vòi xịt đít mới toanh chính thức góp mặt trong đời sống gia đình.

Một toilet điển hình thập niên 1990.

Sự xuất hiện của chiếc vòi xịt đã trở thành thước đo của riêng tôi, giúp nhận biết sự phát triển của quê hương, trong suốt những chuyến đi khắp Việt Nam. Muốn biết mức sống của người dân đã cải thiện hay chưa, cứ nhìn vào một nhà vệ sinh sạch sẽ có trang bị vòi xịt là thấy. Vòi xịt bắt đầu phủ sóng tại các trạm nghỉ dọc tuyến quốc lộ đi Đà Lạt, miền Tây, rồi có mặt ở các khu vực công cộng như trung tâm thương mại và sân bay. Từ một món đồ xa xỉ, vòi xịt đã trở thành tiện nghi cơ bản của bao nhà.

Đủ kiểu nhà vệ sinh tại các quán cà phê ở Sài Gòn, liệu bạn có nhận ra góc quen nào không?

Thế nên, khỏi phải nói tôi đã ngỡ ngàng đến cỡ nào ngày đó khi đặt chân xuống sân bay Changi lần đầu, một trong những sân bay được đánh giá là hiện đại bậc nhất thế giới, mà lại chẳng tìm thấy một chiếc vòi xịt nào. Trống vắng vòi phun dâng trong lòng tôi. Tôi từng thử làm một cuộc khảo sát nhỏ với bạn bè quốc tế, và nhận ra rất nhiều nơi như Mỹ, Anh, Úc, Canada, Ecuador, Trung Quốc, Đài Loan... hoàn toàn vắng bóng chiếc vòi xịt. Ngay lúc này đây, vẫn có vô số người trên thế giới đang sinh hoạt hằng ngày với bờ mông bị giấy cuộn chùi rát cả da.

Mẫu bồn vệ sinh cổ điển tại Pháp, đã có chức năng rửa nhưng chưa “xịt” được. 

Nước Pháp thường được ghi nhận là nơi sáng chế ra chậu vệ sinh đầu tiên (bidet), khi ấy chưa có gắn đầu xịt cầm tay như hiện nay. Nhật Bản thì đã quá nổi tiếng thế giới với những chiếc bồn cầu thông minh đa chức năng. Nhưng đến nay vẫn chưa ai biết chính xác ai là người đã sáng chế ra chiếc vòi xịt cầm tay. Dù Việt Nam không phải là nơi khởi nguồn, chúng ta đã thấm nhuần một văn hóa sử dụng vòi xịt vô cùng phong phú. Đã đến lúc người Việt đứng ra lan tỏa nét đẹp của vòi xịt đến bạn bè năm châu. Tôi tin rằng vòi xịt nên là một quyền cơ bản của con người, và Việt Nam đủ khả năng đi đầu cuộc cách mạng đấu tranh giành quyền được có vòi xịt. Ngay cả bạn, quý độc giả đang đọc bài viết này, cũng xứng đáng có một bờ mông sạch sẽ, đồng chí ơi.