Thiên tai, bệnh tật, khốn nạn, đổ vỡ, thương vong: khi một gia đình bị bủa vây cùng lúc bởi nhiều chuyện không may, người ta hay nói rằng tai ương đã ập đến rồi đó. Tai Ương (The Scourge) cũng chính là cái tên rất kêu của tựa game kinh dị vừa ra mắt phần cuối cùng, gây được tiếng vang trong cả cộng đồng game thủ quốc nội và quốc ngoại, nhờ kịch bản đầy đặn, bầu không khí rùng rợn, và cả bối cảnh được nhào nặn kĩ lưỡng.

Tai Ương có lẽ là một khái niệm rất hợp để đặt tên cho game, vốn cũng bắt đầu từ hành trình giải đáp bí ẩn đằng sau hiện tượng trùng tang của gia đình cậu sinh viên Lê Đặng Nhật Huy, nhân vật chính của game. Bước vào mở màn, người chơi ngay lập tức nhập vai Huy, thành viên duy nhất còn sống sót trong gia đình, đứng giữa đám tang của cả hai bậc phụ mẫu, ông Nhật và bà Loan. Trong một góc nhỏ là chiếc bàn thờ khiêm tốn của bé Huyên, em gái của Huy, đã mất trước đó không lâu. Dẫu gian phòng ngập tràn ánh nắng sớm, khung cảnh tang tóc, trống vắng không khỏi làm ta cảm thấy ngột ngạt.

Đám tang kép của ba mẹ Huy mở đầu game.

Giữa cảnh tang tóc, người chơi bước về phía bàn thờ đơn sơ, nhìn hai tấm ảnh thờ ba mẹ, rồi gập người vái lạy. Nhắm mắt, mở mắt, nhắm mắt, mở mắt, và rồi giật mình khi thấy ngay bên cạnh tấm hình của Huyên là cơ thể đầy máu của em. Ta tự hỏi liệu có uẩn khúc gì sau cái chết tức tưởi của Huyên không. Không lâu sau, ta cũng rời xa căn nhà đau thương ấy. Sống trong căn phòng trọ ọp ẹp, ta bắt đầu tìm hiểu cách đi vào thế giới mộng tưởng (lucid dream) theo hướng dẫn của một bà đồng lập dị, để lật giở lại từng trang của một bi kịch gia đình.

Khi hiện thực trở nên ám muội

Chương đầu tiên của Tai Ương mở màn theo lối mòn thường gặp với người hâm mộ thể loại kinh dị, dù là game hay điện ảnh: một cuộc chạm trán với thế lực siêu nhiên nào đó thúc đẩy nhân vật chính đi tìm câu trả lời, và rồi từ từ nhận ra rằng không phải bí mật nào cũng nên bị đào bới ra. Dẫu thế, nhà sản xuất game Rare Reversee Gaming và Beaztek Studio đã thành công trong việc nâng mở đầu có phần tầm thường này lên một tầm cao mới nhờ bối cảnh vừa cuốn hút vừa đặc sệt chất Việt.

Bối cảnh lấy cảm hứng từ những căn chung cư cũ ở Sài Gòn vào thập niên 90.

Tai Ương đã đem lại một phiên bản Việt Nam trong game ấn tượng nhất từ trước tới giờ trong lịch sử phát triển game. Mỗi khung cảnh lên hình với độ chi tiết đáng khen, như phần nội thất trong căn chung cư cũ nơi Huy ra đời vào thập niên 90; các dãy hành lang u tối, xập xệ trong tòa nhà cũ; và nhất là thế giới mộng tưởng, nhơ nhớp mà người chơi phải lần mò xuyên suốt chương cuối cùng của game. Đối với những bộ môn nghệ thuật khác như văn học hay điện ảnh, bất kỳ nỗ lực thể hiện đời sống, văn hóa Việt một cách chân thật nhất đều đáng khen, nhưng đối với tôi, trong trải nghiệm game kinh dị, làm càng giống thật càng khiến tôi rợn da gà, có lẽ đây cũng là một thành công của đội ngũ thiết kế.

Ngày xưa, nhà ai có chiếc Honda Cub mới coong là rất có của ăn của để.

Bối cảnh trong Tai Ương quen thuộc đến mức đáng sợ: không người chơi nào lớn lên trong giai đoạn này không nhận ra ngay được ít nhất vài điểm tương đồng giữa căn nhà trong game và tuổi thơ của chính mình. Đây là hành lang le lói ánh đèn giống góc ngày xưa hay chơi Năm Mười với đám con nít hàng xóm. Kìa, chiếc kệ màu véc-ni nâu sồng hồi đó treo giấy khen và trưng đồ chơi. Giữa gian thờ, khay đựng nải chuối xanh chễm chệ giữa bài vị và khung hình ông bà. Ủa, hình như tròng đen trong hình mới nhúc nhích?

Phòng khách được bày biện với nhiều thứ rất quen thuộc.

Nhìn chung, những câu đố trong Tai Ương không quá phức tạp, độ khó ở đây đến chủ yếu từ việc game có rất ít hướng dẫn, nên người chơi dùng phần lớn thời gian để lục lọi, xem xét từng xó xỉnh để tìm manh mối và gợi ý, chưa kể “chết đi sống lại” cũng kha kha lần dưới tay phe phản diện. 

Tuy nhiên, quá trình trinh thám này không gây chán hay mệt, rất thích hợp với người chơi nào đủ siêng và thích tìm tòi, lùng sục khi chơi game: mỗi màn chơi đều chứa đựng một kho tàng thông tin về câu chuyện đằng sau mạch game và cả thế giới huyền hoặc trong game. Những mảnh ghép này đến từ đa dạng nguồn: kỷ vật gia đình, báo cũ, thư từ viết tay, ảnh kỉ niệm, và cả một chương trình kể chuyện đêm khuya khá rùng rợn. Cùng Huy khám phá sự tích gia đình mình, người chơi cũng sẽ vỡ ra được nhiều điều động trời nấp sau những sinh hoạt thường ngày và ký ức xưa cũ.

Gia đình lục đục này có rất nhiều bí mật để người chơi bật mở.

Lần chơi đầu tiên của tôi có rất nhiều những giây phút “vỡ òa” như thế. Ví dụ dễ thấy nhất đối với cư dân Sài Gòn lớn lên trong thập niên 90 là tòa chung cư ma ám trong game cũng có thật ngoài đời và có nhiều điểm tương đồng với Khách sạn President cũ tọa lạc tại số 727 Trần Hưng Đạo; tiếc thay hiện nay phiên bản đời thực đã không còn nữa vì đã bị san bằng cách đây vài năm. Ngoài ra, nếu thật sự ngồi lại nghiên cứu kỹ hơn xấp thư từ thu thập được trong game, ta cũng dễ dàng suy đoán ra được nhiều điều khuất tất, như nòi giống thật của Huy, hay chuyện léng phéng của ông Nhật.

Tựu trung, mạch truyện và lịch sử dày dặn, sâu sắc là những điểm sáng nhất trong game, khiến cho trải nghiệm tìm lòi, khám phá Tai Ương rất “đã” và cuốn hút. Ngược lại, tương tác vật lý, control, và animation đôi lúc gây thất vọng. Chuyển động nhân vật có phần đơ cứng, và đôi chỗ rất khó điều khiển Huy, một điểm yếu khiến tôi bực mình, vì đây là một game đòi hỏi người chơi phải sống sót trong nhiều tình huống cấp bách, như bị ác ma truy đuổi.

Giữa ác mộng là căn tính Việt, từ cái đẹp đến cái xấu xí

Khi Saigoneer viết bài về Việt Nam, chúng tôi luôn bị thôi thúc bởi một tôn chỉ tôn vinh văn hóa Việt và tất cả những khía cạnh giàu đẹp, thú vị, ấm áp nhất. Thật ra đây là một kim chỉ nam rất dễ thực hiện, vì văn hóa nước ta rất xứng đáng được trân trọng. Nước ta có đời sống tâm linh, tinh thần sâu sắc, thấm nhuần lòng kính trọng đối với các đấng tối cao linh thiêng, được thể hiện rõ trong văn hóa thờ ông bà, đa thần, những tín ngưỡng như Đạo Mẫu, và hằng hà sa số các đền, chùa trên cả nước. Ngoài ra, gia đình Việt rất khăng khít, không ngại đỡ đần nhau khi hoạn nạn. Mở rộng ra, xã hội Việt Nam cũng sở hữu tính cộng đồng cao, và bất kỳ ai, từ hàng xóm láng giềng đến người qua đường, hay thậm chí người lạ trên mạng cũng có thể chìa tay ra giúp nhau khi cần.

Thế giới tâm linh luôn đóng vai trò quan trọng trong văn hóa Việt xưa và nay.

Cả ba đức tính này đều rất tích cực, nhưng nhiều khi trong lúc ta mãi tôn vinh chúng, ta dễ quên rằng đó cũng có thể biến tướng trở thành gánh nặng, hay tệ hơn là tác nhân gây ra đau thương. Sa đà quá trớn vào thế giới tâm linh có thể dẫn đến mê tín dị đoan, kéo con người tách biệt khỏi thế giới thực. Gia đình càng khăng khít, bền chặt cũng có nghĩa rằng những sang chấn liên thế hệ và bạo lực gia đình càng khó thoát ra hơn. Và cuối cùng, một xã hội luôn chăm chăm xét nét cá nhân khiến những ai trót để tâm đến việc “người ta cười cho” lâm vào áp lực phải giữ thể diện.

Nghi thức ma ám trong game diễn ra trong ngôi đền lấy cảm hứng từ Chùa Thầy, Hà Nội.

Tấn bi kịch trong Tai Ương là ví dụ rùng rợn thể hiện cách những bản ngã cay nghiệt ấy của văn hóa Việt có thể đẩy một gia đình từng hạnh phúc đến đường cùng. Đương nhiên, hệ quả trong game bi đát hơn nhiều so với đời thực, được khuếch đại lên nhiều lần vì tác động của một thực thể ma giáo, nhưng những hành vi độc hại trong gia đình Huy là khuôn mẫu ta có thể dễ dàng gặp phải trong đời sống hàng ngày, đôi khi ngay trong chính căn nhà mình đang sống.

Vì quá khát con sau hơn một thập kỷ hiếm muộn, ông Nhật và bà Loan đã mời thầy pháp đến thực hiện nghi thức tà giáo để khiến bà cấn bầu, rồi sinh ra Huy; nhiều chi tiết trong game ngầm cho thấy rằng bà đã bị thầy pháp xâm hại. Dẫu vậy, bà Loan giữ ký ức đau thương ấy mà không dám nói ra vì sợ người đời dị nghị. Vài năm sau, bà lại có thai thuận tự nhiên và sinh ra bé Huyên, nhưng cả hai đều thể hiện rõ thái độ trọng nam khinh nữ. Huy đòi gì, họ cũng cố gắng đáp ứng cho được, ngay cả khi đòi hỏi ấy làm Huyên bị thiệt hơn — như cách bà Loan cắt phăng mái tóc dài của Huyên để mua giày mới cho Huy, hay Huyên bị ép nghỉ học khi gia đình túng thiếu, để ông bà tập trung lo cho Huy.

Những con rối nước là vật tượng trưng cho người trong cảnh trong thế giới mộng tưởng.

Qua mỗi ký ức gia đình, giai đoạn khốn cùng, và cả mất mát mà Huy và người chơi chứng kiến suốt các màn chơi, Tai Ương từ từ hé mở bức tranh toàn cảnh về một gia đình đầy nứt vỡ, bị xiềng xích bởi nhiều định kiến xã hội và gông cùm giai cấp. Một trong những hình ảnh ẩn dụ mà đội ngũ làm game sử dụng khiến tôi rất tâm đắc là cách họ dùng hình ảnh con rối nước để tượng trưng cho các thành viên gia đình trong màn chơi ở thế giới trong mộng. Một mặt, đây là cách cài cắm có chủ đích nét văn hóa Việt trong bối cảnh game. Mặt khác, đó cũng là cách trò chơi phê phán hiện thực xã hội trong giai đoạn đó: con người cũng như con rối, bị thao túng bởi những sợi dây vô hình, không tài nào vùng vẫy thoát ra khỏi bể khổ.

Câu chuyện trung tâm của Tai Ương không quá lạ lẫm, nhưng không có nghĩa rằng trải nghiệm trong game nhẹ nhàng. Nhịp độ dồn dập, nhiều khi mông lung giữa lằn ranh sinh tử, khiến người chơi khó có thời gian thư thả để thật sự chiêm ngưỡng, nghiền ngẫm bối cảnh và mạch truyện. Thứ mà Tai Ương thật sự thành công đem đến cho người chơi, có lẽ là cảm giác hỗn độn trong lòng một khi nỗi sợ đã nguôi ngoai: một chút suy tư, một chút hy vọng, một chút hoài niệm, và cả chút tiếc nuối nữa.