Từ chỗ chỉ là “đồ mặc cho tiện,” đồ bộ giờ đã bước vào đời sống miền Tây như một lựa chọn thời trang linh hoạt và màu sắc.
Một sáng Chủ nhật, ở dưới quê bỗng dưng cúp điện. Gian nhà vắng bặt tiếng quạt hay tiếng máy bơm thường ngày, chỉ còn tiếng gà gáy vang qua mấy vạt vườn còn sũng sương đêm. Tôi rinh thau đồ ra ngồi ngay sàn nước dưới gốc mấy cây chuối, nơi có lu nước trong veo đã được mẹ lóng phèn từ mấy bữa trước. Tôi thích ngồi đây giặt hơn vì hơi nước từ bờ ao thổi lên mát rượi, trong không khí nức mũi mùi nước xả vải lẫn mùi nắng sớm, mùi rạ đầu hôm, mùi bùn non sông mới bồi lên.
Tôi tỉ mỉ tròng từng bộ đồ vào móc rồi treo lên sào, để mặc chúng đong đưa trong gió. Sào phơi nằm sát mé vườn rau, nên khung cảnh trước mặt lúc ấy đẹp như một bức tranh. Giàn đậu rồng đang độ trổ bông, mấy cái bông tim tím xen giữa tán lá non vươn mình đón nắng; bên cạnh là hoa mướp vàng rực; dưới thấp là mấy luống rau xanh rì còn đọng giọt sương chưa kịp tan. Giữa bảng màu xanh, tím, vàng rực rỡ, mấy bộ đồ nền xanh thẫm của mẹ nổi bật với những cụm hoa đỏ, vàng, hồng in kín mặt vải. Một bộ hoa nhỏ li ti như rắc lên nền áo, bộ kia thì chấm bi trắng đều tăm tắp, còn bộ sọc thì chạy những đường cam đất, tím khoai, xanh ngọc mềm mắt.
Tôi mê mấy bộ cánh đó của mẹ dù hiếm khi dám mặc chúng ra đường. Chỉ có mỗi bận về thăm nhà, tôi mới có dịp thử vài bộ mẹ thấy đẹp mà cất tủ để dành cho tôi. Có lẽ tôi chưa quen thấy mình trong dáng vẻ ấy, cũng không có dịp để mặc giữa cuộc sống thị thành. Tôi thấy mình có chút gì đó lạc quẻ trong kiểu thời trang sặc sỡ này.
Thế nhưng, chỉ cần bước chân ra lộ hay tạt qua mấy sạp chợ quê, người ta sẽ thấy ngay một “khí quyển” đồ bộ rộn ràng. Từ các dì lớn tuổi cho tới mấy chị U20, U30 đều vô tư bận, người xỏ dép bánh mì, người kẹp tóc càng cua, trên tay xách cái giỏ đan dây hay giỏ nhựa đỏ điệu đà. Thậm chí, chẳng khó để bắt gặp bóng dáng những bộ đồ thun lấp ló trong quán cà phê, ở cổng trường lúc đón con, hay rần rần trong các phiên livestream và mấy đoạn clip TikTok quay vội trước sân nhà.
Ai cũng ưng và sắm đồ bộ như vầy, sở dĩ là do mẫu mã đã “tân thời” rất nhiều so với ngày xưa. Mẹ kể cỡ chục năm trước, đồ bộ loanh quanh chỉ có áo quần suông rộng cốt để mặc làm việc cho thoải mái. Còn giờ bước ra sạp là ê hề kiểu dáng, có những bộ tay lỡ phối cùng quần lửng trông năng động rõ, khi thì nhấn nhá thêm vài đường ren ở viền cổ, khi thì xẻ cổ tim để thêm phần nữ tính. Đường kim mũi chỉ cũng khéo léo, lên phom gọn gàng để chị em ở lứa tuổi nào diện vào cũng thấy mình thiệt ưa nhìn.
Ưng bụng nhất vẫn phải nói đến chất liệu thun mềm láng. Giữa cái nắng hầm hập, lớp vải lạnh khoác lên người vừa nhẹ tênh vừa mát lịm. Đã vậy, nết vải còn ít nhăn và cực kỳ mau khô, rất hạp những ai suốt ngày tay năm tay mười mà vẫn muốn giữ vẻ ngoài tươm tất.
Ghé mấy cái đám dưới quê mới thấy, bao nhiêu bộ “đồ vía” đẹp nhất trong tủ đều được các bà các mẹ mang ra diện. Đẹp ở đây không phải kiểu ngồi chơi chờ người ta khen, mà để các dì các cô xắn tay áo vào bếp cho thêm phần tháo vát. Từ tờ mờ sáng, mọi người đã tề tựu đông đủ, người làm gà vịt, kẻ nhóm bếp lặt rau. Một hồi, lại thấy họ đứng bên nồi cháo, nồi canh, tay cầm cái vá, vừa nếm vừa xuýt xoa, rồi tiện tay lau vô vạt áo cái rẹt. Khách tới thì cũng mặc chính bộ đồ đó bước ra chào hỏi xởi lởi, xong xuôi lại tất tả quay vô dọn mâm hay rửa chồng chén đĩa. Lạ cái là dù bận rộn suốt, dòm họ vẫn gọn gàng, dễ mến lắm. Chắc tại người mặc lanh lẹ, nên tấm vải khoác lên mình cũng trở nên sinh động, chẳng cần chăm chút gì nhiều mà vẫn ra được cái tánh của người miệt vườn.
Mà đồ bộ đâu chỉ quanh quẩn chuyện bếp núc hay chợ búa. Ai đó sáng còn thấy đứng bên bếp, chút xíu sau đã xắn ống quần quá bắp đùi lội mương. Có người thoăn thoắt leo lên cây dừa cao vút, lớp vải thun ôm gọn từng cử động. Ra tới mé sông thì thấy họ kéo lợp, quăng chài, lấn ra biển thì thấy dáng người lom khom cào nghêu, mò hến, nước ngập tới gối vẫn cứ cần mẫn. Đồ bộ cũng “chịu thương chịu khó” dữ lắm, lăn lộn bao mùa nắng mưa mà chẳng chút nề hà.
Có lần tôi ngồi chơi lẩn quẩn dưới bếp, thấy mẹ đang nêm nồi canh chua, khói bay nghi ngút, tôi mới hỏi vu vơ: “Ủa, sao gọi là đồ bộ hen, không gọi là đồ bông?” Mẹ đang cầm cái vá, múc miếng canh lên thổi phù phù cho nguội, nghe vậy cũng dừng lại chút xíu, nhìn tôi rồi cười: “Đồ bộ nào? À bộ mẹ đang bận đó hả. Thì tại quần áo chung một xấp vải, trên dưới y chang nhau nên người ta gọi là đồ bộ.” Người ta nói hoài rồi quen hồi nào không hay, mấy cái tên ở quê nhiều khi là vậy đó.
Nhiều khi tôi thấy đồ bộ giống như “đồng phục” không chính thức của xứ mình. Từ người khá giả tới người làm ruộng, tủ đồ kiểu gì cũng có vài ba bộ. Trời miền phương Nam nắng nóng, ẩm thấp, mặc thứ gì bó buộc quá cũng không chịu nổi, nên mới không có rạch ròi chuyện “đồ ở nhà” với “đồ ra ngoài.” Cùng một bộ đồ đó quét nhà nấu cơm rồi chiều ghé nhà hàng xóm chơi mấy bận... Phải chăng điều đó phản ánh phần nào tính cách người quê tôi, ít câu nệ và không ưa ràng buộc?
Tôi cũng từng tò mò, không biết bộ đồ này có từ hồi nào, ai là người đầu tiên may ra nó. Lên mạng tìm, hỏi người này người kia, rồi về hỏi bà, hỏi mẹ… mà rốt cuộc cũng không ai trả lời được cho ra đầu ra đũa. Chỉ biết là từ hồi còn nhỏ xíu, tôi đã thấy mẹ ngồi may đồ. Mẹ hay ra chợ quê mua mấy xấp vải bông về trải lên tấm ván lớn. Mẹ cầm cục phấn, kẻ kẻ vạch vạch, rồi cây kéo đi “rẹt rẹt” một cái là thành hình, ngồi kế bên nhìn thôi cũng thấy thích. Đến chiều xuống, khi cơm nước xong xuôi, việc nhà việc vườn đã tạm yên, mẹ lại ngồi vô bàn, tiếng “lạch cạch, lạch cạch” đều đều vang lên trong ánh đèn vàng.
Nhắc chuyện chọn vải mới sực nhớ, hồi trước quần áo của ngoại tôi thường quẩn quanh loại vải bông dày dặn, màu trầm và hiếm khi có hoa văn, một phần vì thời buổi còn thiếu thốn nên ai cũng chỉ tính chuyện sao cho bền trước. Phải đến thời của mẹ, những bộ đồ bắt đầu rực rỡ hoa lá và tươi tắn hơn, tỉ lệ thuận với sự phong phú của đời sống khi xóm làng bắt đầu có đồng ra đồng vô. Cứ mỗi bộ đồ may xong, mẹ lại tỉ mỉ xếp gọn gàng rồi để dành cho ngoại, hay tặng dì bận lấy thảo, bộ nào “xuất xưởng” cũng được cả nhà nâng niu như của quý.
Qua thời gian, chiếc máy cũ kỹ ngày nào đã được đẩy vô góc nhà và phủ một lớp bụi mờ; ngoài chợ, người ta bày bán đủ thứ, ai cần đồ gì cứ tạt ngang lựa một cái bận liền chứ chẳng phải mất công chờ đợi. Thế nhưng, dù mẫu mã cải tiến và việc sắm sửa có phần chớp nhoáng hơn, “cốt cách” của đồ bộ vẫn vẹn nguyên như thuở đầu, để rồi chính sự thiết thực, giản dị ấy lại giúp nó ngày càng được ưa chuộng và sống khỏe hơn trong thời buổi mới.
